Một phán quyết bất ngờ từ Tòa án Tối cao Panama đã làm rung chuyển một trong những tuyến hàng hải chiến lược nhất thế giới. Khi hợp đồng vận hành cảng tại Kênh đào Panama bị tuyên vi hiến, câu chuyện pháp lý nhanh chóng biến thành cuộc đối đầu địa chính trị giữa các cường quốc. Bắc Kinh đứng trước nguy cơ bị đẩy lùi khỏi tầm ảnh hưởng tại một trong những nút thắt thương mại quan trọng nhất thế giới…
Truyền thông quốc tế vào ngày 3/ 3/ 2026 cho hay, Tòa án Tối cao của Panama đã đưa ra một phán quyết gây chấn động khi tuyên bố hợp đồng nhượng quyền cho tập đoàn CK Hutchison Holdings vận hành các cảng quan trọng gần Panama Canal là vi hiến. Quyết định này lập tức làm dấy lên những tranh cãi dữ dội không chỉ trong nội bộ Panama mà còn trong cộng đồng quốc tế, bởi tuyến kênh đào này từ lâu được xem là một trong những nút thắt thương mại quan trọng nhất của toàn cầu.
Theo nội dung phán quyết, các thẩm phán cho rằng hợp đồng ký kết với công ty con của CK Hutchison đã vi phạm một số quy định trong hiến pháp Panama liên quan đến chủ quyền quốc gia và việc quản lý các cơ sở hạ tầng chiến lược. Phán quyết được đưa ra sau nhiều tháng xem xét các đơn kiện của các tổ chức chính trị và xã hội tại Panama, những người cho rằng việc giao quyền vận hành các cảng then chốt cho một tập đoàn nước ngoài đã tạo ra rủi ro nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia.
CK Hutchison là một tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại Hong Kong, thuộc đế chế kinh doanh của tỷ phú Li Ka-shing. Trong nhiều năm qua, công ty này đã vận hành hai cảng lớn nằm ở hai đầu của Kênh đào Panama – một ở bờ Đại Tây Dương và một ở bờ Thái Bình Dương. Các cảng này đóng vai trò quan trọng trong hệ thống logistics toàn cầu, phục vụ hàng nghìn chuyến tàu mỗi năm.
Kênh đào Panama dài khoảng 82 km, nối liền Đại Tây Dương với Thái Bình Dương, cho phép tàu thuyền tránh phải đi vòng qua mũi Horn ở Nam Mỹ. Theo thống kê của chính quyền Panama, khoảng 5% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua tuyến đường này mỗi năm. Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong quyền kiểm soát các cảng hoặc cơ sở hạ tầng xung quanh kênh đào đều có thể gây ra những hệ lụy địa chính trị sâu rộng.
Trong phiên điều trần cuối cùng vào cuối tháng 2/2026, Chủ tịch Tòa án Tối cao Panama, thẩm phán Maria Eugenia Lopez, cho biết việc trao quyền vận hành lâu dài cho một doanh nghiệp nước ngoài tại một khu vực có ý nghĩa chiến lược như vậy phải được xem xét dưới góc độ bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Theo bà Lopez, hiến pháp Panama quy định rõ rằng các cơ sở hạ tầng liên quan trực tiếp đến an ninh và thương mại quốc gia cần được kiểm soát chặt chẽ bởi nhà nước.
Phán quyết này ngay lập tức khiến chính phủ Panama rơi vào một tình thế khó xử. Tổng thống Laurentino Cortizo đã triệu tập cuộc họp khẩn với các bộ trưởng kinh tế và giao thông để đánh giá tác động của quyết định này đối với hoạt động của các cảng và dòng chảy thương mại qua kênh đào.
Trong một tuyên bố ngắn đưa ra tối cùng ngày, chính phủ Panama cho biết họ tôn trọng phán quyết của tòa án nhưng sẽ tiến hành xem xét các bước tiếp theo để đảm bảo hoạt động của các cảng không bị gián đoạn.
Tuy nhiên, câu chuyện nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi pháp lý của Panama và trở thành một vấn đề địa chính trị. Nhiều nhà phân tích cho rằng phán quyết này có thể làm suy yếu đáng kể sự hiện diện chiến lược của Trung Quốc tại khu vực Trung Mỹ.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường đầu tư vào các cảng biển và cơ sở hạ tầng trên toàn thế giới như một phần của chiến lược mở rộng ảnh hưởng thương mại và địa chính trị. Dù CK Hutchison là một công ty có trụ sở tại Hong Kong và hoạt động độc lập, nhiều nhà phân tích phương Tây cho rằng các tập đoàn lớn của Hong Kong và Trung Quốc thường có mối liên hệ chặt chẽ với lợi ích chiến lược của Bắc Kinh.
Vì vậy, việc một tập đoàn có nguồn gốc từ Hong Kong kiểm soát các cảng quan trọng tại Kênh đào Panama từ lâu đã gây ra nhiều lo ngại tại Washington.
Các nghị sĩ tại Hoa Kỳ từng nhiều lần cảnh báo rằng sự hiện diện của các công ty Trung Quốc tại các nút giao thương chiến lược có thể tạo ra rủi ro an ninh trong tương lai. Một số chuyên gia cho rằng phán quyết của tòa án Panama có thể phản ánh áp lực địa chính trị ngày càng tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc tại khu vực Mỹ Latinh.
Giáo sư Evan Ellis, chuyên gia về quan hệ Mỹ Latinh tại Đại học Chiến tranh Lục quân Hoa Kỳ, nhận định rằng Kênh đào Panama từ lâu đã là một trong những điểm chiến lược quan trọng nhất trong thương mại toàn cầu. Theo ông, bất kỳ quốc gia nào có ảnh hưởng đáng kể tại các cảng quanh kênh đào đều có thể tác động đến dòng chảy thương mại quốc tế.
Trong khi đó, phía CK Hutchison vẫn chưa đưa ra tuyên bố chính thức về phán quyết của tòa án. Tuy nhiên, các nguồn tin trong ngành vận tải biển cho biết tập đoàn này có thể xem xét các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình.
Giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu hợp đồng bị hủy bỏ hoàn toàn, Panama có thể phải đối mặt với các vụ kiện quốc tế và những tranh chấp pháp lý kéo dài. Quan trọng hơn, bất kỳ sự gián đoạn nào trong hoạt động của các cảng quanh Kênh đào Panama cũng có thể gây ra tác động dây chuyền đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hiện nay, hàng nghìn tàu container, tàu chở dầu và tàu hàng đi qua kênh đào này mỗi năm. Các cảng ở hai đầu kênh đóng vai trò trung tâm trong việc tiếp nhận, trung chuyển và xử lý hàng hóa.
Vì vậy, phán quyết của Tòa án Tối cao Panama không chỉ đơn thuần là một quyết định pháp lý nội bộ. Nó đã biến thành một sự kiện địa chính trị có thể làm thay đổi cán cân ảnh hưởng tại một trong những tuyến đường thương mại quan trọng nhất thế giới.
Và khi những cơn sóng chính trị bắt đầu lan rộng từ Panama ra toàn cầu, câu hỏi lớn nhất vẫn còn bỏ ngỏ: liệu phán quyết này chỉ là một tranh chấp pháp lý, hay là dấu hiệu của một cuộc cạnh tranh quyền lực lớn hơn đang âm thầm diễn ra quanh Kênh đào Panama./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp…)
