(AP) — Vụ bắn chết hai công dân Mỹ trong các chiến dịch trục xuất của chính quyền Tổng thống Donald Trump tại Minneapolis đang làm đảo lộn chính trường nhập cư ở Quốc hội, đẩy nước Mỹ tiến gần nguy cơ chính phủ lại đóng cửa một phần.
Phe Dân chủ cho rằng đây là “thời khắc đạo đức” của quốc gia, tuyên bố từ chối cấp ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa (DHS) nếu không có các giới hạn mới đối với các hoạt động thực thi luật nhập cư theo phong cách quân sự. Hai cựu tổng thống Barack Obama và Bill Clinton cũng lên tiếng, rời khỏi im lặng hậu nhiệm kỳ để chỉ trích.
Trong khi đó, một số nghị sĩ Cộng hòa từng ủng hộ lập trường cứng rắn của ông Trump về nhập cư bắt đầu tỏ dấu hiệu dao động. Ngày càng nhiều thành viên GOP muốn mở điều tra toàn diện về cái chết của Alex Pretti và tổ chức các phiên điều trần tại Quốc hội về hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE).
“Người dân Mỹ kinh hoàng và không muốn tiền thuế của họ tài trợ cho sự tàn bạo này,” Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen (Dân chủ–Maryland) viết trên mạng xã hội. “Không thêm một xu nào cho hoạt động vô pháp này.”
Bối cảnh chính trị thay đổi nhanh chóng khi Quốc hội xem xét phạm vi hoạt động của bộ máy thực thi nhập cư được cấp ngân sách lớn của chính quyền Trump. Nếu không đạt được thỏa thuận trước nửa đêm thứ Sáu, chính phủ liên bang có thể rơi vào tình trạng đóng cửa một phần.
Thượng nghị sĩ Susan Collins (Cộng hòa–Maine), Chủ tịch Ủy ban Chuẩn chi Thượng viện, thừa nhận “cái chết bi thảm của Alex Pretti đã khiến sự chú ý dồn trở lại dự luật về An ninh Nội địa” và bà “chia sẻ những lo ngại đó,” song vẫn kêu gọi các đồng nghiệp duy trì thỏa thuận ngân sách để tránh một đợt đóng cửa “gây tổn hại.”
Tìm lối thoát khỏi khủng hoảng
Tòa Bạch Ốc cũng có dấu hiệu điều chỉnh chiến lược, cử “đặc phái viên biên giới” Tom Homan tới Minneapolis thay thế chỉ huy tuần tra biên giới Gregory Bovino — động thái mà nhiều nghị sĩ Cộng hòa xem là bước ngoặt nhằm hạ nhiệt tình hình.
“Đây là diễn biến tích cực — hy vọng sẽ giúp hạ nhiệt và lập lại trật tự tại Minnesota,” Lãnh đạo Đa số Thượng viện John Thune cho biết.
Hậu trường, Tòa Bạch Ốc đang liên hệ với lãnh đạo Quốc hội và cả các thượng nghị sĩ Dân chủ riêng lẻ để tìm lối thoát khỏi nguy cơ chính phủ đóng cửa lần nữa.
Gói ngân sách đang bị đe dọa gồm sáu dự luật, không chỉ cho DHS mà còn cho Quốc phòng, Y tế và nhiều bộ ngành khác — chiếm hơn 70% hoạt động liên bang.
Dù DHS đã có thêm hàng tỷ USD từ đạo luật cắt giảm thuế lớn của ông Trump, phe Dân chủ vẫn tập trung yêu cầu thay đổi hoạt động của ICE. “Chúng ta vẫn có thể đặt ra những giới hạn hợp pháp đối với cách họ hành xử,” Thượng nghị sĩ Ruben Gallego (Dân chủ–Arizona) nói.
Tuy nhiên, chính quyền Trump dường như khó chấp nhận các yêu cầu như buộc nhân viên liên bang bỏ mặt nạ hoặc hạn chế hoạt động tại trường học, bệnh viện hay nhà thờ — những đề xuất khó được Quốc hội thông qua nhanh chóng.
Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết tổng thống muốn gói chi tiêu lưỡng đảng được thông qua để tránh gián đoạn ngân sách.
“Chúng tôi hoàn toàn không muốn thấy việc cấp vốn bị gián đoạn,” bà nói.
Dư luận thay đổi về chính sách nhập cư của Trump
Không khí chính trị hiện nay trái ngược với một năm trước, khi Quốc hội dễ dàng thông qua Đạo luật Laken Riley — dự luật đầu tiên ông Trump ký trong nhiệm kỳ hai. Khi đó, hàng chục nghị sĩ Dân chủ đã cùng GOP thông qua dự luật đặt theo tên một sinh viên điều dưỡng ở Georgia bị sát hại bởi một người Venezuela nhập cảnh trái phép.
Song các chiến thuật của chính quyền Trump đã làm thay đổi cục diện. Theo khảo sát AP-NORC tháng 1, chỉ 38% người trưởng thành Mỹ tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề nhập cư, giảm từ 49% hồi tháng 3, sau cái chết của Renee Good — người bị một nhân viên ICE bắn chết tại Minnesota.
Tuần trước, gần như toàn bộ Dân chủ tại Hạ viện đã bỏ phiếu chống dự luật ngân sách DHS. Sau đó là vụ bắn chết Pretti cuối tuần qua.
Dân biểu Tom Suozzi (Dân chủ–New York), một trong bảy Dân chủ từng ủng hộ ngân sách DHS, đã đổi lập trường, nói ông “nghe rõ sự phẫn nộ từ cử tri” và thừa nhận đã không nhìn lá phiếu đó như một cuộc trưng cầu về “hành vi bất hợp pháp và vô đạo đức của ICE tại Minneapolis.”
Tranh cãi nội bộ hai đảng
Lãnh đạo Dân chủ Thượng viện Chuck Schumer nói trách nhiệm tránh đóng cửa thuộc về GOP, kêu gọi tách phần ngân sách DHS khỏi gói sáu dự luật để các phần khác được thông qua ngay.
Song Tòa Bạch Ốc phản đối cách này, còn Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson chưa lên tiếng.
GOP tin rằng nếu chính phủ đóng cửa vì ngân sách DHS, họ có thể mô tả Dân chủ là “cực đoan.” Một số Dân chủ trung dung cũng cảnh báo đảng không nên dùng ngôn từ quá gay gắt chống ICE.
Trong nội bộ GOP, cũng xuất hiện chia rẽ. Thượng nghị sĩ Rand Paul yêu cầu quyền giám đốc ICE Todd Lyons ra điều trần. Nhưng nhiều nghị sĩ khác vẫn ủng hộ mạnh chiến lược trục xuất của ông Trump.
“Tôi nói rất rõ: Tôi sẽ không ủng hộ bất kỳ nỗ lực nào cắt ngân sách của DHS,” Thượng nghị sĩ Rick Scott (Cộng hòa–Florida) tuyên bố.
Từ cánh hữu, Quỹ Heritage gây áp lực, chỉ trích các nghị sĩ Cộng hòa tỏ ra “hân hoan” trước viễn cảnh làm chậm hoạt động của ICE và kêu gọi: “Trục xuất mọi người nhập cư bất hợp pháp. Không ít hơn.”
