Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng giới lãnh đạo Iran đang tuyệt vọng tìm kiếm một thỏa thuận để chấm dứt gần bốn tuần giao tranh. Tuyên bố này hoàn toàn trái ngược với phía Iran khi Bộ trưởng Ngoại giao nước này khẳng định Tehran đang xem xét đề xuất của Mỹ nhưng không có ý định đối thoại để xuống thang xung đột.
Những tuyên bố mâu thuẫn được đưa ra trong bối cảnh thiệt hại về kinh tế và nhân đạo của cuộc chiến ngày càng trầm trọng. Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đang lan rộng trên toàn cầu, buộc các doanh nghiệp và quốc gia phải chạy đua để kiềm chế hệ lụy.
Lập trường đối lập giữa Washington và Tehran
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi cho biết dù không có đối thoại trực tiếp với Mỹ, nhiều thông điệp vẫn được chuyển giao thông qua các bên trung gian.
“Việc truyền đạt thông điệp qua các quốc gia thân hữu và việc chúng tôi phản hồi bằng cách nêu rõ lập trường hoặc đưa ra các cảnh báo cần thiết không được gọi là đàm phán hay đối thoại,” ông Araqchi phát biểu trong cuộc phỏng vấn trên truyền hình nhà nước vào thứ Tư.
Phát biểu muộn hơn vào cùng ngày tại Washington, Tổng thống Trump khẳng định: “Dẫu sao thì họ (giới lãnh đạo Iran) cũng đang đàm phán. Họ muốn đạt được thỏa thuận đến mức cực độ, nhưng họ sợ nói ra điều đó vì e ngại sẽ bị chính người dân mình sát hại, hoặc bị chính chúng ta tiêu diệt.”
Ông Trump hiện chưa nêu rõ Mỹ đang đàm phán với ai bên phía Iran. Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, hàng ngàn người đã thiệt mạng trên khắp Trung Đông, trong đó có nhiều quan chức cấp cao. Đáp trả lại, Iran cũng đã tiến hành các cuộc không kích vào Israel, các căn cứ của Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh.
Đáng chú ý, Lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng ngay ngày đầu xung đột trong một cuộc không kích của Israel. Người kế nhiệm là con trai ông, Mojtaba, cũng được cho là đã bị thương và chưa từng xuất hiện trong bất kỳ hình ảnh hay video nào kể từ khi nhậm chức.
Hệ lụy lan rộng toàn cầu
Cuộc xung đột đã gây ra cú sốc năng lượng tồi tệ nhất trong lịch sử. Với việc Eo biển Hormuz — huyết mạch vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới — bị đóng cửa trên thực tế, các doanh nghiệp từ hàng không, siêu thị đến kinh doanh xe cũ đang phải vật lộn với chi phí tăng cao và đứt gãy chuỗi cung ứng.
Một số chính phủ đang cân nhắc áp dụng lại các biện pháp hỗ trợ từng được sử dụng trong đại dịch COVID-19. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ước tính hàng chục triệu người sẽ đối mặt với nạn đói cấp tính nếu chiến tranh kéo dài đến tháng 6.
Sultan Al Jaber, Giám đốc điều hành công ty dầu khí quốc gia Abu Dhabi (ADNOC), đã chỉ trích việc Iran hạn chế lưu thông qua Eo biển Hormuz là hành vi “khủng bố kinh tế”.
Đề xuất 15 điểm của Mỹ
Theo các nguồn tin từ nội các Israel, Mỹ đã gửi đề xuất ngừng bắn 15 điểm tới Iran thông qua Pakistan. Các điều khoản chính bao gồm:
- Mở cửa lại Eo biển Hormuz.
- Loại bỏ kho dự trữ urani làm giàu cấp độ cao của Iran.
- Kiềm chế chương trình tên lửa hành trình.
- Cắt đứt nguồn tài trợ cho các đồng minh trong khu vực.
Tuy nhiên, một quan chức quốc phòng cấp cao của Israel bày tỏ sự hoài nghi về khả năng Iran chấp thuận các điều khoản này, đồng thời lo ngại các nhà đàm phán Mỹ có thể đưa ra những nhượng bộ quá mức.
Thị trường tài chính biến động
Hy vọng về một giải pháp hòa bình từng thúc đẩy thị trường chứng khoán toàn cầu đã vụt tắt vào thứ Năm. Giá dầu tiếp tục đà tăng vọt khi tâm lý lạc quan về lệnh ngừng bắn dần tan biến.
Với thị trường chứng khoán suy yếu, giá xăng dầu ở mức cao và tỷ lệ ủng hộ đang ở mức thấp kỷ lục, Tổng thống Trump có động lực rất lớn để tìm kiếm giải pháp trước khi xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát, nhất là khi cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang cận kề.
Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trên khắp vùng Vịnh vẫn tiếp diễn. Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết Mỹ đã đánh trúng hơn 10.000 mục tiêu tại Iran, phá hủy 92% các tàu hải quân lớn nhất của nước này và làm giảm hơn 90% khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái của Tehran.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo: “Thế giới đang nhìn vào họng súng của một cuộc chiến lan rộng. Đã đến lúc ngừng leo thang căng thẳng và bắt đầu bước lên những nấc thang ngoại giao.”
Nguồn reuters
