Giá xăng dầu tại Việt Nam biến động gần như mỗi ngày. Những lời trấn an rằng nguồn cung vẫn dồi dào lại đi kèm với một nỗi lo quen thuộc: vì sao hễ thị trường chao đảo là người dân lãnh đủ trước tiên?…
Trong những ngày đầu tháng Tư/ 2026, tại một buổi họp báo thường lệ của Chính Phủ CSVN, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đưa ra một số con số đáng chú ý về nguồn cung xăng dầu tại Việt Nam giữa lúc thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh. Theo ông, chỉ riêng tháng Ba năm 2026, các doanh nghiệp đầu mối cùng giới nhập cảng đã đưa về khoảng 3,2 triệu mét khối xăng dầu. Cộng với lượng tồn kho sẵn có, phía điều hành khẳng định đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước cho đến hết tháng Tư.
Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, con trai của ông cựu Chủ Tịch Quốc Hội Nguyễn Sinh Hùng, cũng nhìn nhận rằng tình hình căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, kéo theo ảnh hưởng không nhỏ tới Việt Nam. Ông cho rằng mức độ tác động lần này còn vượt xa những cú sốc dầu mỏ hồi thập niên 1970, một so sánh khiến nhiều người chú ý vì các cuộc khủng hoảng khi đó từng làm chao đảo kinh tế toàn cầu.
Theo cách giải thích từ Bộ Công Thương, để đối phó với tình hình, họ đã chuẩn bị sẵn nhiều phương án điều hành, từ ngắn hạn kéo dài bốn tuần trong tháng Ba đến kế hoạch dài hơi hơn tới hết tháng Tư. Hiện nay, chính quyền đang áp dụng kịch bản dài hạn, đồng thời cho phép điều chỉnh giá xăng dầu linh động hơn. Thay vì ấn định theo từng tuần như trước, giá bán lẻ có thể thay đổi theo ngày, tùy theo diễn biến của thị trường thế giới.
Trên thực tế, ngay trong đêm 3 tháng Tư, vào lúc gần nửa đêm, cơ quan điều hành đã công bố mức giá mới theo chiều hướng tăng, và các doanh nghiệp xăng dầu đồng loạt điều chỉnh theo. Theo giải thích chính thức, việc này nhằm phản ánh kịp thời giá nhập cảng, tránh tình trạng doanh nghiệp bị lỗ kéo dài.
Nhưng đằng sau những con số và lời khẳng định “đủ nguồn cung” vẫn còn nhiều điều khiến dư luận băn khoăn. Trước hết là câu chuyện dự báo và cách điều hành. Nếu tình hình Trung Đông đã được nhìn thấy trước là có thể gây xáo trộn mạnh, thì việc phải điều chỉnh giá từng ngày liệu có cho thấy các kịch bản chuẩn bị chưa đủ vững? Hay nói cách khác, việc chuyển từ điều hành theo tuần sang theo ngày là dấu hiệu linh hoạt, hay chỉ là phản ứng bị động trước những biến động ngoài tầm kiểm soát?
Một điểm khác cần nói tới là cơ chế vận hành thị trường xăng dầu lâu nay tại Việt Nam mang dáng dấp nửa thị trường nửa kiểm soát. Giá cả được nói là theo quy luật thị trường, nhưng trên thực tế vẫn chịu sự can thiệp đáng kể qua các quỹ điều hòa giá và những quyết định hành chánh. Khi giá thế giới tăng, giá trong nước thường nhảy theo rất nhanh. Nhưng khi giá thế giới hạ xuống, việc điều chỉnh lại thường chậm hơn, với đủ lý do như cần giữ ổn định hay phải bù đắp chi phí trước đó. Sự chênh lệch này khiến người tiêu dùng có cảm giác mình luôn ở thế yếu.
Bên cạnh đó, sự lệ thuộc vào nguồn nhập cảng vẫn là một điểm yếu mang tính cấu trúc. Dù trong nước đã có những nhà máy lọc dầu như Dung Quất hay Nghi Sơn, công suất và hiệu quả vận hành vẫn chưa đủ để tự lo hoàn toàn nhu cầu. Mỗi khi thị trường quốc tế biến động, nền kinh tế Việt Nam lập tức bị ảnh hưởng theo. Điều này đặt ra câu hỏi về chiến lược lâu dài: có nên xem lại cách đầu tư và vận hành các nhà máy lọc dầu, thay vì tiếp tục dựa dẫm vào nguồn cung bên ngoài?
Yếu tố niềm tin cũng là chuyện không thể bỏ qua. Những năm gần đây, thị trường xăng dầu Việt Nam nhiều lần xảy ra tình trạng đứt hàng cục bộ, người dân phải xếp hàng dài chờ mua. Mỗi lần như vậy, lời giải thích thường xoay quanh chuyện kỹ thuật hay khó khăn tạm thời của doanh nghiệp. Nhưng khi những “trục trặc tạm thời” cứ lặp đi lặp lại, nó không còn là chuyện nhất thời nữa mà trở thành vấn đề của cả hệ thống, khiến người ta không khỏi nghi ngại về mức độ minh bạch cũng như hiệu quả điều hành.
Phát biểu của Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, với lời cảnh báo khá mạnh về tác động của khủng hoảng dầu mỏ, có thể xem là cách chuẩn bị tâm lý cho thị trường. Nhưng điều người dân và giới làm ăn cần không chỉ là lời cảnh báo, mà là cách ứng phó rõ ràng và hiệu quả. Trong một nền kinh tế hội nhập sâu, xăng dầu không chỉ là mặt hàng thiết yếu mà còn là đầu vào của hầu hết ngành nghề. Mỗi lần giá biến động là một lần dây chuyền chi phí bị kéo theo.
Câu chuyện xăng dầu ở Việt Nam lần này không chỉ là chuyện giá lên hay xuống. Nó phản ánh một bài toán lớn hơn về năng lực điều hành, khả năng dự báo và mức độ minh bạch của cả hệ thống. Nếu những vấn đề cũ vẫn chỉ được xử lý theo kiểu “linh động cho qua”, thay vì giải quyết tận gốc, thì mỗi lần giá xăng tăng sẽ không chỉ là con số trên bảng điện tử, mà còn là lời nhắc nhở rằng những căn bệnh cũ vẫn còn nguyên đó, chưa hề được chữa lành.
NGƯỜI QUAN SÁT
