Gía xăng dầu thế giới leo thang vì xung đột Trung Đông, thị trường xăng dầu Việt Nam bắt đầu nóng lên từng ngày. Người dân Việt Nam lo ngại giá tiếp tục tăng, câu hỏi lớn được đặt ra: quỹ bình ổn xăng dầu, công cụ được CSVN lập ra để “hạ nhiệt” thị trường đang được sử dụng đúng lúc hay vẫn chỉ nằm trên giấy?…
Thị trường xăng dầu Việt Nam bất ngờ trở nên căng thẳng khi giá dầu thế giới tăng vọt do xung đột quân sự tại Trung Đông, kéo theo nhiều hệ lụy đối với nguồn cung và tâm lý thị trường trong nước. Trong bối cảnh đó, câu hỏi được đặt ra ngày càng nhiều là liệu cơ chế điều hành giá và đặc biệt là Quỹ bình ổn xăng dầu có đang được sử dụng đúng thời điểm và thực sự phát huy hiệu quả hay không.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương CSVN công bố ngày 9/3/2026, diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông đã tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu tăng nhanh và gây áp lực lớn lên nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Trước tình hình này, Chính Phủ quốc gia này đã ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 nhằm triển khai các giải pháp cấp bách bảo đảm nguồn cung xăng dầu và ổn định thị trường trong nước.
Cùng thời điểm, Bộ Công Thương và Bộ Tài Chính đã phải điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu trong nước sớm hơn lịch thông thường do giá cơ sở tăng mạnh. Theo cơ chế điều hành mới, khi giá cơ sở tăng từ 7% trở lên trong một ngày (hiện giá xăng gần 30.000 đồng/ lit), cơ quan quản lý có thể kích hoạt điều chỉnh giá ngay lập tức thay vì chờ chu kỳ điều chỉnh định kỳ.
Sự biến động nhanh của giá nhiên liệu đã khiến tâm lý thị trường trở nên nhạy cảm. Ngày 8/3/2026, tại một số địa phương phía Bắc, nhiều người dân đã đổ xô đi mua xăng dầu và tích trữ bằng can hoặc thùng chứa vì lo ngại giá tiếp tục tăng hoặc nguồn cung bị gián đoạn. Hiện tượng này khiến nhu cầu tăng đột biến trong thời gian ngắn có thời điểm tăng đến 100%, tạo ra cảm giác căng thẳng trên thị trường, dù cơ quan chức năng Việt Nam liên tục khẳng định nguồn cung cơ bản vẫn được bảo đảm.
Để giảm áp lực nguồn cung, Chính Phủ CSVN cũng đang xem xét các biện pháp mạnh như tạm thời giảm hoặc bỏ thuế nhập khẩu xăng dầu nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.
Trong bối cảnh đó, vai trò của Quỹ bình ổn xăng dầu tiếp tục trở thành chủ đề gây tranh luận. Theo số liệu từ Bộ Công Thương, tính đến cuối năm 2025, số dư quỹ này vẫn còn hơn 5.600 tỉ đồng. Tuy nhiên, trong nhiều lần điều chỉnh giá gần đây, cơ quan điều hành vẫn chưa thực hiện chi sử dụng quỹ để can thiệp vào giá bán lẻ xăng dầu.
Điều này dẫn đến một nghịch lý đáng chú ý. Quỹ bình ổn xăng dầu được thiết kế với mục tiêu giảm bớt sự biến động mạnh của giá nhiên liệu, giúp thị trường tránh những cú sốc quá lớn khi giá thế giới tăng cao. Tuy nhiên, khi giá xăng dầu trong nước liên tục tăng và gây áp lực lên chi phí vận tải, sản xuất và đời sống người dân, việc quỹ vẫn chưa được sử dụng khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính kịp thời của công cụ này.
Theo cơ chế hiện hành, việc trích lập và sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu do Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài Chính quyết định dựa trên diễn biến giá thế giới, cung cầu trong nước và số dư quỹ. Doanh nghiệp đầu mối chỉ được phép sử dụng quỹ khi có thông báo điều hành chính thức từ cơ quan quản lý.
Về mặt lý thuyết, quỹ này hoạt động như một “đệm tài chính” nhằm làm chậm tốc độ tăng giá trong những giai đoạn biến động mạnh của thị trường quốc tế. Tuy nhiên, trong thực tế điều hành, việc sử dụng quỹ lại thường được cân nhắc rất thận trọng để tránh làm méo mó tín hiệu thị trường hoặc gây thâm hụt quỹ trong dài hạn.
Một số chuyên gia kinh tế cho rằng nếu quỹ được sử dụng quá sớm, nó có thể chỉ làm chậm quá trình tăng giá trong ngắn hạn mà không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ là giá dầu thế giới tăng. Khi đó, ngân sách của quỹ sẽ nhanh chóng cạn kiệt và mất tác dụng khi khủng hoảng kéo dài.
Tuy nhiên, lập luận ngược lại cũng cho rằng nếu quỹ chỉ tồn tại như một “kho dự trữ tài chính”, không được sử dụng khi thị trường biến động mạnh, thì mục tiêu bình ổn giá sẽ trở nên hình thức. Bởi bản chất của quỹ là để can thiệp đúng thời điểm nhằm giảm bớt cú sốc giá đối với nền kinh tế.
Thực tế hiện nay tại Việt Nam cho thấy, nhà cầm quyền đang cố gắng cân bằng giữa hai mục tiêu: một mặt giữ cho giá xăng dầu trong nước bám sát thị trường quốc tế, mặt khác tránh những cú sốc giá quá lớn có thể gây áp lực lên lạm phát và chi phí sản xuất. Trong bối cảnh giá dầu thế giới tiếp tục biến động vì yếu tố địa chính trị, việc sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu sẽ tiếp tục là bài toán khó đối với cơ quan điều hành.
Vì vậy, câu chuyện xăng dầu hiện nay không chỉ là vấn đề nguồn cung hay giá cả. Nó còn phản ánh một câu hỏi lớn hơn về cơ chế điều hành: liệu quỹ bình ổn có đang được CSVN sử dụng đúng lúc để bảo vệ nền kinh tế tại Việt Nam, hay đang trở thành một công cụ tồn tại trên giấy tờ nhiều hơn là trong thực tế vận hành của thị trường năng lượng./.
NGƯỜI QUAN SÁT
