CaliToday News – Sự kháng cự của Iran trong cuộc xung đột kéo dài nửa năm qua với Mỹ và Israel đã chứng minh một thực tế mới: Vũ khí hạt nhân chưa chắc đã là công cụ chiến lược hiệu quả nhất trong kho khí tài của Tehran. Việc kiểm soát eo biển Hormuz và làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đang trở thành thứ vũ khí có sức răn đe kinh tế vượt trội.
Mối đe dọa trực tiếp tới thương mại năng lượng toàn cầu
Trong khi chính quyền Mỹ bước vào cuộc xung đột với sự tập trung lớn dành cho chương trình hạt nhân của Iran, thực tế chiến trường lại chỉ ra rằng đòn bẩy tài chính và thương mại tại eo biển Hormuz mới là yếu tố gây ra khủng hoảng nghiêm trọng nhất.
Các tác động tiêu cực đã lan rộng trên toàn cầu, trực tiếp ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ và tạo ra áp lực chính trị nội bộ đối với Washington. Việc đe dọa hoặc phong tỏa thực tế chokepoint (điểm nghẽn) hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới này mang lại hiệu quả chiến lược vượt trội so với rủi ro cực đoan của vũ khí nguyên tử.
Theo ông Joshua Tallis, Giám đốc Chương trình An ninh Đồng minh và Đối tác thuộc Trung tâm Phân tích Hải quân Mỹ (CNA): “Khả năng gây tổn thương cho nền kinh tế toàn cầu của Iran, ở một khía cạnh nào đó, là loại vũ khí mạnh hơn cả một quả bom hạt nhân.”
Chiến lược bất đối xứng: Chi phí thấp, hiệu quả cao
Khác với rào cản pháp lý và chính trị khắt khe của vũ khí hủy diệt hàng loạt, việc tác động vào tuyến hàng hải ngay sát bờ biển là một công cụ có tính khả thi cao và dễ triển khai hơn đối với Tehran.
Tác động kinh tế của chiến lược này thể hiện qua các yếu tố chính:
- Tối ưu hóa chi phí chiến tranh: Iran sử dụng các loại vũ khí tương đối rẻ tiền để làm gián đoạn tàu thương mại. Trong khi đó, Mỹ phải tiêu tốn các loại đạn dược tinh vi, đắt đỏ và đang đối mặt với nguy cơ suy giảm kho dự trữ.
- Hiệu ứng domino toàn cầu: Các đòn tấn công nhỏ lẻ buộc các hãng tàu, công ty bảo hiểm và thủy thủ đoàn phải đánh giá lại rủi ro. Phí bảo hiểm tăng vọt, tuyến đường vận tải bị kéo dài, gây ra đợt sóng tăng giá trên toàn thị trường hàng hóa.
- Tổn thất rủi ro thấp: Tác động phụ về mặt quân sự trực tiếp ở mức vừa phải và diễn ra ngoài khơi, nhưng hậu quả kinh tế lại mang tính toàn cầu. Điều này giúp Iran đạt được lợi ích chiến lược lớn với chi phí bồi thường và rủi ro hình ảnh ở mức tối thiểu.
Áp lực lên vị thế răn đe của Mỹ và thế bế tắc ngoại giao
Sự gia tăng ảnh hưởng của Iran tại eo biển Hormuz đang làm phức tạp hóa các nỗ lực đàm phán ngoại giao. Bên cạnh đó, các hành động phá rối tuyến đường biển tại Biển Đỏ của lực lượng Houthi (Yemen) — vốn từng làm giảm 2/3 lưu lượng tàu qua kênh đào Suez — càng làm gia tăng sự bất ổn đối với thương mại hàng hải quốc tế.
Tình hình hiện tại đang đặt ra thách thức lớn đối với uy lực răn đe quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông. Chuyên gia phân tích an ninh Mostafa Najafi (Tehran) nhận định: “Trước đây, chỉ riêng mối đe dọa sử dụng lực lượng quân sự của Mỹ đã là một công cụ răn đe mạnh mẽ. Tuy nhiên, các diễn biến gần đây đã làm suy yếu vị thế đó. Bức tranh răn đe quân sự thông thường đã không còn duy trì được giá trị như trong quá khứ.”
Rủi ro từ một cuộc chiến hao tổn kinh tế
Nếu cuộc khủng hoảng chuyển hướng thành một cuộc chiến hao tổn kéo dài, lợi thế chưa chắc đã thuộc về phía các cường quốc quân sự truyền thống. Điểm yếu lớn nhất trong các chiến dịch quân sự kéo dài của Washington thường không nằm ở khâu khởi đầu, mà ở khả năng duy trì nguồn lực.
Chi phí kinh tế gia tăng, áp lực chính trị nội địa, thách thức hậu cần và sự mệt mỏi về vận hành sẽ hạn chế đáng kể khả năng duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài của Mỹ. Ngược lại, học thuyết chiến lược của Iran tập trung vào việc áp dụng các phương thức bất đối xứng nhằm nâng cao chi phí hiện diện của đối phương, từng bước thu hẹp không gian hoạt động của lực lượng ngoại nhập tại khu vực.
Lời kết
Xung đột tại eo biển Hormuz cho thấy bản chất của chiến tranh hiện đại đang dịch chuyển từ sức mạnh hỏa lực thuần túy sang khả năng làm đứt gãy các mắt xích kinh tế yếu huyệt. Khi việc phong tỏa một tuyến hàng hải có thể tạo ra áp lực tài chính trên phạm vi toàn cầu, đòn bẩy kinh tế bất đối xứng chính là thứ vũ khí định hình lại cục diện địa chính trị Trung Đông.
Ban tập viên CaliToday
