Các mức thuế nhập khẩu cao đã đẩy giá lên và gây khó cho doanh nghiệp Mỹ, nhưng mức độ ảnh hưởng vẫn thấp hơn kỳ vọng. Một báo cáo mới đưa ra những lý giải.
Tổng thống Trump năm ngoái đã nâng mức thuế mà Hoa Kỳ áp lên hàng nhập khẩu lên cao chưa từng thấy trong hơn một thế kỷ.
Giá hàng hóa vì thế tăng lên, và các doanh nghiệp phụ thuộc vào sản phẩm cũng như nguyên liệu nhập khẩu gặp nhiều khó khăn, thậm chí có nơi phải đóng cửa. Tuy vậy, tác động thực tế lại không dữ dội như nhiều chuyên gia từng dự báo hồi đầu tháng 4, khi ông Trump công bố các mức thuế hai chữ số đối với hàng hóa từ nhiều quốc gia trên thế giới.
Một bản nghiên cứu sơ bộ mới của các nhà kinh tế học tại Đại học Harvard và Đại học Chicago giúp lý giải hiện tượng này. Báo cáo cho thấy mức thuế mà các nhà nhập khẩu thực sự phải trả thấp hơn đáng kể so với các con số thuế quan mà ông Trump đã công bố. Nguyên nhân bao gồm: các miễn trừ dành cho một số quốc gia và ngành hàng; việc mức thuế đối với một số mặt hàng được điều chỉnh giảm trước khi hàng cập cảng Mỹ; cũng như tình trạng một số doanh nghiệp né tránh quy định.
Phân tích doanh thu thuế quan của chính phủ và giá trị nhập khẩu, nhóm nghiên cứu kết luận rằng đến cuối tháng 9, mức thuế thực tế của Hoa Kỳ chỉ là 14,1%.
Con số này chỉ bằng khoảng một nửa mức thuế mà chính quyền đã chính thức công bố. Theo ước tính của các tác giả, mức thuế bình quân có trọng số theo thương mại của Hoa Kỳ trên danh nghĩa đạt 27,4% vào tháng 9, giảm từ đỉnh 32,8% hồi tháng 4.
“Thuế quan thực tế thấp hơn nhiều so với những gì được công bố, và đó là một trong những lý do khiến tác động không lớn như lo ngại ban đầu,” bà Gita Gopinath, nhà kinh tế học tại Harvard và cựu Phó Tổng Giám đốc thứ nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhận định.
Một yếu tố quan trọng là việc miễn trừ đối với các sản phẩm đã được xếp lên tàu trên đường đến Hoa Kỳ vào thời điểm thuế quan được công bố. Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đến các cảng Mỹ thường mất nhiều tuần, khiến mức thuế mà doanh nghiệp thực sự phải nộp tăng chậm hơn so với thông báo của ông Trump trong suốt năm.
Danh sách miễn trừ theo sản phẩm và quốc gia bao gồm chất bán dẫn và một số mặt hàng có chứa linh kiện bán dẫn — động thái được dư luận rộng rãi xem là ưu ái cho giới lãnh đạo ngành công nghệ. Dù giới chức từng nói sẽ tiếp tục áp thêm thuế lên chip và thiết bị điện tử, nhưng đến nay các biện pháp đó vẫn chưa được ban hành.
Hệ quả là các doanh nghiệp chỉ phải chịu mức thuế thực tế khoảng 9% đối với chip nhập khẩu vào Hoa Kỳ, thấp hơn rất nhiều so với các nhóm hàng hóa khác. Các nền kinh tế xuất khẩu nhiều chất bán dẫn, như Đài Loan, cũng chỉ phải chịu mức thuế thực tế khoảng 8%, so với mức chính thức được công bố là 28%.
Canada và Mexico cũng được hưởng nhiều miễn trừ đáng kể khỏi các mức thuế cao mà ông Trump áp lên hai nước này trong năm qua. Nhiều mặt hàng được sản xuất chủ yếu tại Bắc Mỹ đủ điều kiện hưởng thuế suất 0% theo Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada, văn kiện do chính ông Trump ký trong nhiệm kỳ đầu.
Do trước đây thuế quan của Mỹ nhìn chung thấp, nhiều doanh nghiệp đã không bận tâm khai báo rằng hàng hóa của họ tuân thủ hiệp định thương mại khi nộp hồ sơ hải quan. Tuy nhiên, trong năm 2025, khoảng 90% hàng hóa từ Canada và Mexico được khai báo là phù hợp hiệp định, tăng mạnh so với mức dưới 50% của năm trước đó.
Tình trạng né thuế cũng góp phần làm giảm mức thuế thực tế mà doanh nghiệp phải trả. Các công ty có thể sử dụng nhiều chiến lược — nhiều trong số đó là trái phép — để điều chỉnh thông tin trên hồ sơ hải quan về thành phần, giá trị hoặc xuất xứ hàng hóa, qua đó nộp mức thuế thấp hơn quy định.
Trong bối cảnh lo ngại về chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng, chính quyền Trump có thể sẽ tiếp tục đưa ra thêm các miễn trừ và trì hoãn đối với những kế hoạch tăng thuế. Hôm thứ Tư, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp hoãn một năm việc tăng thuế dự kiến đối với tủ lavabo, tủ bếp và đồ nội thất bọc nệm. Bộ Thương mại cũng rút lại kế hoạch sơ bộ áp thuế lên một số loại mì pasta nhập từ Ý, với lý do các nhà sản xuất đã khắc phục những quan ngại của Mỹ về các hành vi bị cho là không công bằng. Quyết định cuối cùng dự kiến được đưa ra vào tháng 3.
Ai thực sự trả thuế?
Những diễn biến trên không có nghĩa là thuế quan không gây gánh nặng cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng chính người Mỹ đang phải gánh chi phí từ các mức thuế của ông Trump, trái với những gì ông và các cố vấn từng khẳng định.
Khi Hoa Kỳ áp thuế quan, bên có nghĩa vụ nộp thuế cho chính phủ là nhà nhập khẩu — thường là doanh nghiệp Mỹ. Tuy nhiên, câu hỏi ai thực sự gánh chịu toàn bộ chi phí lại phức tạp hơn. Các nhà máy nước ngoài xuất khẩu hàng sang Mỹ có thể tự hấp thụ chi phí nếu họ hạ giá bán cho đối tác Mỹ để bù lại phần thuế.
Đây chính là lập luận của chính quyền Trump. Nhưng bà Gopinath và đồng tác giả Brent Neiman (Đại học Chicago) tính toán rằng các nhà nhập khẩu Mỹ, chứ không phải nhà cung cấp nước ngoài, mới là bên chịu phần lớn chi phí. Theo ước tính của họ, trong năm 2025, có tới 94% chi phí thuế quan được “chuyển” sang các doanh nghiệp Mỹ — cao hơn mức khoảng 80% trong giai đoạn 2018–2019, khi ông Trump áp nhiều mức thuế lên Trung Quốc.
Các nhà kinh tế hiện mới chỉ có vài tháng dữ liệu khi thuế quan được áp dụng đầy đủ, nên bức tranh toàn cảnh sẽ rõ ràng hơn trong năm tới. Dù vậy, thuế quan đã và đang tái định hình mạnh mẽ thương mại toàn cầu. Chẳng hạn, tỷ trọng hàng Trung Quốc trong tổng nhập khẩu của Mỹ đã giảm xuống còn 8% vào cuối năm 2025, từ mức 22% cuối năm 2017.
Người tiêu dùng và các nhà sản xuất Mỹ cũng đang phải trả chi phí cao hơn. Một nghiên cứu sơ bộ công bố tháng 11 bởi các nhà kinh tế tại Trường Kinh doanh Harvard và các tổ chức khác cho thấy thuế quan đã đẩy giá hàng nhập khẩu tăng gần gấp đôi so với hàng sản xuất trong nước.
Bà Gopinath và ông Neiman cũng truy vết tác động của thuế quan lên các nhà sản xuất Mỹ, vốn thường phụ thuộc vào linh kiện và kim loại nhập khẩu. Họ phát hiện các doanh nghiệp sản xuất xe tải hạng nặng, thiết bị xây dựng, ô tô và phụ tùng ô tô, máy móc nông nghiệp, cũng như thiết bị dầu khí nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
“Lập luận ban đầu là nếu các công ty nước ngoài muốn bán hàng vào thị trường tiêu dùng hùng mạnh nhất thế giới, họ sẽ phải trả giá,” bà Gopinath nói. “Nhưng trên thực tế, cái giá đó lại do các doanh nghiệp Mỹ gánh chịu, chứ không phải các doanh nghiệp nước ngoài.”
Nguồn nytimes
