WASHINGTON (AP) — Tổng thống Donald Trump đang giao phó cho một thành viên trong vòng thân cận — người vốn có vẻ là cái tên ít mặn mà nhất trong việc ủng hộ cuộc xung đột với Iran — nhiệm vụ tìm kiếm giải pháp cho cuộc chiến bắt đầu từ sáu tuần trước, đồng thời ngăn chặn lời đe dọa gây kinh ngạc của chính Tổng thống Mỹ về việc xóa sổ “toàn bộ nền văn minh” của nước này.
Phó Tổng thống JD Vance, người từ lâu đã hoài nghi về các cuộc can thiệp quân sự nước ngoài và thẳng thắn bày tỏ quan điểm về triển vọng gửi quân vào các cuộc xung đột không hồi kết, sẽ lên đường vào thứ Sáu để dẫn đầu các cuộc đàm phán trung gian với Iran tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn tạm thời, mong manh dường như đang đứng trước bờ vực đổ vỡ. Hố sâu ngăn cách giữa các yêu cầu công khai từ phía Iran với những yêu cầu từ Mỹ và đối tác Israel dường như không thể dung hòa. Và tại Mỹ, nơi ông Vance có thể sẽ kêu gọi cử tri bầu mình làm Tổng thống tiếp theo trong hai năm tới, áp lực chính trị và kinh tế nhằm kết thúc cuộc chiến đang ngày càng gia tăng.
Tháp tùng ông Vance là đặc phái viên của Trump, Steve Witkoff và con rể của Trump, Jared Kushner. Hai người này từng tham gia ba vòng đàm phán gián tiếp với các nhà thương thuyết Iran nhằm giải quyết các lo ngại của Mỹ về chương trình vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran, cũng như việc nước này hỗ trợ các nhóm vũ trang ủy nhiệm ở Trung Đông, trước khi ông Trump và Israel phát động cuộc chiến vào ngày 28 tháng 2 chống lại Iran.
Tòa Bạch Ốc cung cấp rất ít chi tiết về hình thức của các cuộc đàm phán — liệu chúng sẽ là trực tiếp hay gián tiếp — và cũng không đưa ra những kỳ vọng cụ thể cho cuộc gặp.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của ông Vance cho các cuộc thương thảo đánh dấu một khoảnh khắc hiếm hoi về sự can dự cấp cao của chính phủ Mỹ với chính quyền Iran. Kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, cuộc tiếp xúc trực tiếp nhất là khi Tổng thống Barack Obama vào tháng 9 năm 2013 đã gọi điện cho Tổng thống Iran mới đắc cử lúc bấy giờ là Hassan Rouhani để thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran.
Hai bên đối mặt với thách thức lớn để đạt được tiến triển
Gần như ngay lập tức sau khi Tòa Bạch Ốc và Iran công bố lệnh ngừng bắn tạm thời vào tối thứ Ba, hai bên đã rơi vào thế đối chọi về các điều khoản đình chiến.
Iran khẳng định việc chấm dứt cuộc chiến của Israel ở Lebanon là một phần của lệnh ngừng bắn. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và ông Trump cho biết thỏa thuận ngừng bắn không bao gồm Lebanon và các hoạt động của Israel tại đó vẫn tiếp tục.
Trong khi đó, Mỹ yêu cầu Iran phải thực hiện cam kết mở lại Eo biển Hormuz. Cộng hòa Hồi giáo này đã đóng cửa tuyến đường thủy huyết mạch quan trọng này để đáp trả các cuộc tấn công ngày càng tăng của Israel nhắm vào nhóm phiến quân Hezbollah ở Lebanon.
Tổng thống Trump tối thứ Năm nhận định rằng Iran đang thiếu thiện chí trong việc cho phép các tàu dầu lưu thông. Ông viết trên mạng xã hội rằng tình trạng hiện tại hoàn toàn trái ngược với những điều khoản mà đôi bên đã ký kết.
Người phát ngôn Tòa Bạch Ốc Anna Kelly cho biết các ông Vance, Witkoff, Kushner và Ngoại trưởng Marco Rubio “vẫn luôn cộng tác trong các cuộc thảo luận này” và cho biết ông Trump lạc quan rằng có thể đạt được một thỏa thuận lâu dài trong thời gian hai tuần ngừng bắn. Bà Kelly nói: “Tổng thống Trump có thành tích đã được chứng minh trong việc đạt được các thỏa thuận tốt thay mặt cho Hoa Kỳ và người dân Mỹ, và ông sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận đặt nước Mỹ lên trên hết.”
Ván cược lớn cho hòa bình — và cho chính trị
Đây là thời điểm có rủi ro cao nhất từ trước đến nay đối với ông Vance, người đã dành phần lớn thời gian năm ngoái như một nhân vật mờ nhạt hơn trong Tòa Bạch Ốc của Trump, đặc biệt là khi những người khác như Elon Musk và Rubio thay phiên nhau làm cố vấn thường trực cho Tổng thống.
Nhưng danh mục công việc của ông Vance đang dày lên nhanh chóng, đầu tiên là nhiệm vụ xóa bỏ gian lận trong các chương trình chính phủ tại quốc nội và giờ là giúp giải quyết một cuộc chiến của Mỹ ở Trung Đông, nơi mà từ “phức tạp” thậm chí còn chưa đủ để mô tả hết sự tình.
Ông Vance, người từng phục vụ trong chiến tranh Iraq khi còn ở Thủy quân lục chiến, đã có hai năm làm Thượng nghị sĩ Mỹ và hơn một năm làm Phó Tổng thống, nhưng có rất ít kinh nghiệm ngoại giao.
Vào thứ Tư, ông đã bác bỏ những suy đoán rằng phía Iran yêu cầu ông tham gia đàm phán, nói với các phóng viên: “Tôi không biết điều đó. Tôi sẽ ngạc nhiên nếu điều đó là sự thật. Nhưng bạn biết đấy, tôi muốn tham gia vì tôi nghĩ mình có thể tạo ra sự khác biệt.”
Jonathan Schanzer, một cựu quan chức Bộ Tài chính hiện là giám đốc điều hành của Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), một tổ chức nghiên cứu có quan điểm cứng rắn tại Washington, cho biết ông Vance, với ít kinh nghiệm về chính sách Iran, là một lựa chọn thú vị để dẫn đầu phái đoàn.
Ông Schanzer cho rằng việc ông Trump lưu ý rằng Phó Tổng thống của mình “ít nhiệt tình” hơn các quan chức cấp cao khác trong chính quyền Cộng hòa đã khiến ông Vance trở thành một người đối thoại hấp dẫn đối với phía Iran.
“Tôi nghĩ họ có lẽ thích ông ấy vì biết rằng quan điểm của ông về can thiệp nước ngoài là sự hoài nghi,” Schanzer nói về phía Iran. “Tôi thực sự nghĩ rằng ông ấy sẽ cần sự giúp đỡ. Tôi không nghĩ ông ấy từng tham gia vào các cuộc đàm phán với sức nặng và sự nghiêm túc như thế này. Đây là chuyện cực kỳ nghiêm túc.”
Tòa Bạch Ốc đã bác bỏ những nhận định cho rằng Iran muốn có ông Vance trong các cuộc đàm phán, coi đó là nỗ lực nhằm gây tổn hại cho tiến trình thương thảo.
Tòa Bạch Ốc không nêu chi tiết những ai khác sẽ tham gia đàm phán ngoài Vance, Witkoff và Kushner, nhưng bà Kelly cho biết các quan chức từ Hội đồng An ninh Quốc gia, Bộ Ngoại giao và Ngũ Giác Đài “cũng sẽ đóng vai trò hỗ trợ.”
Trong các vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp sơ khởi với Iran trước cuộc chiến, các đảng viên Dân chủ và một số chuyên gia hạt nhân đã đặt câu hỏi liệu ông Kushner và ông Witkoff có đủ kiến thức chuyên môn hay không. Tòa Bạch Ốc không cho biết liệu bộ đôi này — những người mà ông Trump tin tưởng giao phó một số cuộc đàm phán khó khăn nhất kể từ khi trở lại nhậm chức — có chuyên gia hạt nhân đi cùng trong các cuộc đàm phán đó hay không.
Đàm phán hòa bình là một trọng trách khó khăn đối với bất kỳ Phó Tổng thống nào
Joel Goldstein, giáo sư luật tại Đại học Saint Louis và là chuyên gia về lịch sử phó tổng thống, cho biết việc các phó tổng thống đảm nhận vai trò đàm phán quan trọng cho tổng thống không phải là chuyện lạ.
Nhưng ông nói: “Tôi không nhớ có trường hợp nào mà một phó tổng thống được cử đi đàm phán lệnh ngừng bắn hoặc hòa bình liên quan đến một cuộc chiến mà Hoa Kỳ đang trực tiếp tham gia.”
Vance và Rubio được coi là những ứng cử viên tiềm năng mạnh nhất của Đảng Cộng hòa cho chức tổng thống năm 2028, mặc dù cả hai đều chưa đưa ra câu trả lời rõ ràng về việc liệu họ có ý định tranh cử hay không.
Theo một người thân cận với các cuộc thảo luận (yêu cầu ẩn danh vì không được phép phát ngôn công khai), nhóm của Phó Tổng thống không cân nhắc các cuộc đàm phán dưới góc độ chính trị tương lai.
Ông Goldstein nhận định rằng với tư cách là Phó Tổng thống, ông Vance đương nhiên sẽ phải gánh chịu mọi hệ lụy của chính quyền nếu ông ra tranh cử tổng thống sau này. Việc bước vào dẫn đầu các cuộc đàm phán sẽ càng khiến ông gắn liền với cuộc xung đột này hơn nữa.
“Việc ông ấy tham gia đàm phán một cách rất công khai đồng nghĩa với việc, nếu mọi chuyện chuyển biến xấu, mọi người sẽ đổ lỗi cho ông ấy,” ông Goldstein nói. Đồng thời, ông cũng cho rằng: “Nếu mọi chuyện suôn sẻ, thì đó sẽ là thành tựu mà ông ấy có thể viện dẫn tới.”
