Trung Quốc ngày càng đang đối diện với một tình thế hết sức nguy ngập, kinh tế có dấu hiệu giảm tốc, trong khi Bắc Kinh tăng dự trữ vàng, thúc đẩy Nhân dân tệ và gia tăng sức ép quanh Đài Loan, khiến căng thẳng với Nhật Bản tiếp tục nóng lên…
Ngày 17/8/2026, Trung Quốc cùng lúc phát đi nhiều tín hiệu đáng chú ý về kinh tế, tài chánh và an ninh. Các dữ kiện trong tháng 7 cho thấy đà phục hồi của nền kinh tế lớn thứ nhì thế giới đang mất sức, trong khi Bắc Kinh tiếp tục củng cố vị thế của vàng và đồng Nhân dân tệ trong hệ thống tài chánh quốc tế. Song song đó, căng thẳng với Nhật Bản tiếp tục nóng lên sau khi Tokyo công bố Sách Trắng Quốc phòng mới, còn vấn đề Đài Loan và hoạt động quân sự của Trung Quốc tại vùng Thái Bình Dương ngày càng trở thành tâm điểm.
Cụ thể về kinh tế, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 17/8 rằng sản lượng kỹ nghệ tháng 7 tăng 4,5 phần trăm so với cùng kỳ năm trước, giảm đáng kể so với mức 5,3 phần trăm của tháng 6 và thấp hơn dự báo 4,8 phần trăm của giới phân tích. Doanh số bán lẻ chỉ tăng 0,6 phần trăm, thấp hơn mức tăng 1 phần trăm của tháng trước và thấp xa kỳ vọng 1,5 phần trăm. Đầu tư tài sản cố định trong bảy tháng đầu năm giảm 6,7 phần trăm, sâu hơn mức giảm 5,7 phần trăm trong nửa đầu năm. Những con số này cho thấy sức mua trong nước và đầu tư vẫn là những điểm yếu đáng kể của kinh tế Trung Quốc.
Điểm đáng chú ý là bức tranh kinh tế Trung Quốc không hoàn toàn u ám. Xuất cảng vẫn tăng mạnh, cho thấy khu vực sản xuất hướng ra ngoại quốc tiếp tục là một động lực quan trọng. Nhưng đây cũng chính là nghịch lý của kinh tế Trung Quốc hiện nay: hàng hóa Trung Quốc vẫn bán chạy ở bên ngoài, trong khi người tiêu thụ trong nước lại chưa mạnh tay mua sắm. Reuters và Financial Times đều nhận định các dữ kiện tháng 7 cho thấy đà phục hồi đang mất sức và ngày càng lệ thuộc vào một số khu vực nhứt định, thay vì lan rộng trong toàn bộ nền kinh tế.
Trong lãnh vực tiền tệ, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, tức PBOC, tiếp tục theo dõi tình trạng tín dụng yếu. Trước đó, số liệu công bố ngày 14/8 cho thấy các khoản cho vay Nhân dân tệ mới trong tháng 7 giảm 340 tỷ Nhân dân tệ, đánh dấu lần thứ nhì trong năm tín dụng mới bị co lại. Đáng chú ý, nhu cầu vay mượn của các gia đình suy yếu mạnh, cho thấy tâm lý dè dặt của người dân vẫn là một vấn đề đối với Bắc Kinh.
Điều này đặt thêm áp lực lên giới lãnh đạo Trung Quốc. Nếu sức tiêu thụ yếu, đầu tư địa ốc suy giảm và tín dụng không tăng, chánh phủ phải tiếp tục dùng đầu tư công, chánh sách tài khóa và những biện pháp kích thích để giữ mức tăng trưởng. Nhưng càng dựa nhiều vào đầu tư của nhà nước và xuất cảng, nền kinh tế càng khó chuyển sang một mô hình tăng trưởng dựa trên sức tiêu thụ trong nước. Đây là một điểm yếu mà Bắc Kinh đã tìm cách giải quyết từ nhiều năm qua nhưng tới nay vẫn chưa hoàn toàn thành công.
Trong lúc kinh tế có dấu hiệu hụt hơi, Trung Quốc lại đang tích cực xây dựng một vị trí lớn hơn cho vàng trong hệ thống tài chánh quốc tế. Ngày 7/7/2026, Hồng Kông bắt đầu thử nghiệm hệ thống thanh toán và bù trừ vàng tập trung, đồng thời triển khai giai đoạn đầu của chương trình “Delivery Connect”, kết nối với Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải. Chánh quyền Hồng Kông cho biết hệ thống mới nhằm xây dựng một hệ sinh thái giao dịch vàng hiện đại, bao gồm kho lưu trữ, tinh luyện, thanh toán và những sản phẩm đầu tư.
Reuters nhận định động thái này phù hợp với tham vọng biến Hồng Kông thành một trung tâm giao dịch vàng quốc tế lớn hơn, đồng thời tạo điều kiện cho những giao dịch vàng định giá bằng Nhân dân tệ phát triển. Trung Quốc cũng tiếp tục mua vàng dự trữ. Tính tới cuối tháng 6, dự trữ vàng của PBOC đạt 75,44 triệu ounce, sau khi ngân hàng trung ương này mua thêm khoảng 15 tấn trong tháng 6, đánh dấu tháng thứ 20 liên tiếp gia tăng dự trữ vàng.
Nhưng tham vọng của Bắc Kinh không dừng lại ở vàng. Việc mở rộng sử dụng Nhân dân tệ xuyên biên giới cũng nằm trong chiến lược dài hạn nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào hệ thống tài chánh do đồng USD chi phối. Tuy nhiên, cần nhìn vấn đề một cách tỉnh táo: “phi Mỹ kim hóa” không có nghĩa đồng Nhân dân tệ có thể mau chóng thay thế Mỹ kim. Để một đồng tiền trở thành tiền dự trữ toàn cầu, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô kinh tế mà còn liên quan tới chiều sâu của thị trường tài chánh, khả năng chuyển đổi vốn, mức độ minh bạch và lòng tin của giới đầu tư quốc tế.
Trên mặt trận ngoại giao, bang giao Trung Quốc–Nhật Bản tiếp tục căng thẳng. Ngày 5/8, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đã chính thức phản đối Tokyo về Sách Trắng Quốc phòng mới của Nhật Bản. Trung Quốc cáo buộc Nhật Bản phóng đại “mối đe dọa Trung Quốc” và đưa ra những nhận định mà Bắc Kinh cho là không có cơ sở về Đài Loan.
Sách Trắng Quốc phòng Nhật Bản năm 2026 phản ảnh một khuynh hướng rất rõ: Tokyo đang tăng tốc củng cố khả năng quân sự, đồng thời xem Trung Quốc, Nga và Bắc Triều Tiên là những thách thức an ninh nghiêm trọng. Nhật Bản không chỉ gia tăng ngân sách quốc phòng mà còn tìm cách phát triển kỹ nghệ quốc phòng như một bộ phận của chiến lược kinh tế và an ninh quốc gia.
Đối với Bắc Kinh, vấn đề nhạy cảm nhứt vẫn là Đài Loan. Trung Quốc luôn khẳng định Đài Loan thuộc chủ quyền của mình và phản đối mọi sự can thiệp của ngoại quốc. Trong khi đó, Tổng thống Đài Loan Lai Ching-te ngày 17/8 công bố ngân sách quốc phòng kỷ lục cho năm 2027, vượt 1.122 ngàn tỷ Đài tệ, tương đương hơn 31 tỷ Mỹ kim và trên 3 phần trăm GDP. Ông Lai gọi đây là khoản đầu tư cho hòa bình và cam kết tăng cường khả năng tự vệ của Đài Loan.
Bắc Kinh đã phản ứng mạnh trước những hoạt động quân sự của Đài Loan. Ngày 14/8, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chỉ trích cuộc tập trận Han Kuang của Đài Loan, gọi đây là một hoạt động “phô diễn vô ích” và cáo buộc chánh quyền Đài Bắc kích động tâm lý chiến tranh. Người phát ngôn Trần Hi tuyên bố Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tiếp tục cảnh giác và sẵn sàng đối phó với những hoạt động mà Bắc Kinh coi là ly khai hoặc sự can thiệp từ bên ngoài.
Đáng chú ý hơn, Trung Quốc cũng đang gia tăng hoạt động hàng hải tại một khu vực rộng lớn hơn. Ngày 12/8, Trung Quốc và Indonesia tổ chức một cuộc diễn tập hải quân ở phía đông Đài Loan. Indonesia nói đây là hoạt động thường lệ trong lúc di chuyển, nhưng phía Đài Loan coi đây là một động thái mang tính khiêu khích.
Nhìn tổng thể, những diễn biến trên cho thấy Bắc Kinh đang phải đối diện với một thế trận ngày càng phức tạp, thậm chí hết sức nguy ngập. Liệu các chiến lược đưa ra có đủ để Bắc Kinh bước vào một thời kỳ cạnh tranh mới với một vị thế vững chắc hơn hay không. Trung Quốc vẫn sở hữu một nền sản xuất khổng lồ, xuất cảng mạnh và khả năng kỹ thuật ngày càng cao. Nhưng một nền kinh tế lớn không thể chỉ dựa vào xuất cảng khi sức mua trong nước yếu; và một cường quốc muốn giảm sự lệ thuộc vào Mỹ kim cũng phải thuyết phục cả thế giới tin tưởng vào đồng tiền của mình.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
