Một cuộc thao dượt hải quân giữa Trung Quốc và Indonesia tại vùng biển phía đông Đài Loan đang làm dấy lên những cuộc tranh luận mới về cán cân quyền lực tại khu vực Tây Thái Bình Dương. Đài Bắc gọi đây là một diễn biến nguy hiểm, trong khi Jakarta khẳng định hoạt động này chỉ mang tính thông lệ hàng hải…
Ngày 12 tháng 8 năm 2026, tình hình quanh Đài Loan tiếp tục thu hút sự chú ý khi chính quyền Đài Bắc lên tiếng phản đối kế hoạch thao dượt hàng hải giữa Trung Quốc và Indonesia tại vùng biển phía đông hòn đảo. Reuters cho biết Bắc Kinh thông báo cuộc thao dượt sẽ diễn ra vào giữa tháng 8 với một chiến hạm của Hải quân Indonesia. Đài Loan gọi động thái này là “nguy hiểm”, cho rằng Bắc Kinh đang tìm cách tạo ra hình ảnh rằng Trung Quốc có quyền tài phán đối với vùng biển phía đông Đài Loan. Tuy nhiên, phía Indonesia lại mô tả hoạt động này theo một cách nhẹ nhàng hơn, cho biết chiến hạm của họ đang trên đường trở về sau chuyến viếng thăm Nga và sẽ thực hiện hoạt động “passing exercises” – một thông lệ của hải quân khi chiến hạm đi ngang qua vùng biển của một quốc gia khác, chớ không phải một cuộc thao dượt nhằm phục vụ tác chiến.
Theo Reuters, Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 11 tháng 8 thông báo kế hoạch tổ chức một cuộc “navigation exercise”, tức thao dượt hàng hải, với một chiến hạm Indonesia tại vùng biển phía đông Đài Loan vào giữa tháng này. Đây được xem là một chi tiết đáng chú ý bởi Reuters cho biết đây sẽ là lần đầu tiên Trung Quốc tiến hành một cuộc thao dượt với lực lượng quân sự ngoại quốc tại khu vực này. Về mặt địa dư, phía đông Đài Loan hướng thẳng ra Thái Bình Dương, khác với những khu vực thường xuyên chứng kiến hoạt động quân sự của Trung Quốc ở phía tây, phía bắc hoặc phía nam hòn đảo.
Phản ứng của Đài Bắc đến ngay sau thông báo từ Bắc Kinh. Hội đồng Đại lục vụ của Đài Loan, cơ quan phụ trách chánh sách quan hệ hai bờ, cuối ngày 11 tháng 8 tuyên bố cuộc thao dượt là một hành động “khiêu khích quân sự” và yêu cầu Bắc Kinh chấm dứt điều mà họ gọi là hành vi nguy hiểm làm suy yếu nguyên trạng. Cơ quan này cáo buộc Trung Quốc đang sử dụng các hoạt động quân sự dưới danh nghĩa thao dượt để tạo ra một “ấn tượng sai lệch” trước cộng đồng quốc tế rằng Bắc Kinh có quyền tài phán đối với vùng biển phía đông Đài Loan.
Đằng sau phản ứng gay gắt của Đài Bắc là một diễn biến đã kéo dài từ tháng 6. Reuters cho biết Trung Quốc bắt đầu tiến hành những cuộc tuần tra của lực lượng hải cảnh tại vùng biển phía đông Đài Loan, một động thái khiến chính quyền Đài Bắc phản ứng và đồng thời thu hút sự quan tâm của Washington cùng một số thủ đô Tây phương. Việc tàu hải cảnh Trung Quốc xuất hiện thường xuyên hơn tại khu vực này mang một ý nghĩa khác với một cuộc tập trận quân sự thông thường, bởi nó liên quan tới vấn đề hiện diện và cách Bắc Kinh thể hiện yêu sách đối với vùng biển nằm ngoài phía đông Đài Loan.
Điểm đặc biệt của sự kiện lần này chính là sự xuất hiện của Indonesia. Hải quân Indonesia cho biết chiến hạm KRI I Gusti Ngurah Rai đang trên đường trở về sau chuyến viếng thăm Nga và thực hiện những hoạt động “passing exercises” với các quốc gia mà chiến hạm đi ngang qua. Người phát ngôn Hải quân Indonesia, ông Tunggul, nói với Reuters rằng đây là một truyền thống phổ biến của hải quân khi chiến hạm di chuyển qua vùng biển của một quốc gia khác và không liên quan tới hoạt động tác chiến. Cách giải thích này cho thấy Jakarta không muốn sự kiện bị hiểu như một sự tham gia quân sự của Indonesia vào cuộc tranh chấp giữa Bắc Kinh và Đài Bắc.
Sự khác biệt trong cách gọi cũng chính là một phần quan trọng của câu chuyện. Đối với Trung Quốc, đây là một “navigation exercise”; đối với Indonesia, đó là “passing exercises”; trong khi Đài Loan nhìn nhận sự kiện như một hành động mang ý nghĩa chánh trị và địa chiến lược. Ba cách giải thích khác nhau cho cùng một hoạt động cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở chuyện một chiến hạm đi qua vùng biển nào, mà còn nằm ở thông điệp mà mỗi bên muốn gửi tới khu vực và cộng đồng quốc tế.
Đáng chú ý hơn, một giới chức quân sự Đài Loan đã giảm nhẹ nguy cơ quân sự trực tiếp. Phát biểu trước các nghị sĩ tại Đài Bắc ngày 12 tháng 8, ông Wu Tien-jen, Phó Cục trưởng phụ trách tình báo thuộc Bộ Tổng tham mưu, cho biết chiến hạm Indonesia đang ở khoảng 70–80 hải lý ngoài khơi phía đông Đài Loan và không tới khu vực này với mục đích đặc biệt để tham gia thao dượt với Trung Quốc. Ông nhận định hoạt động này “không có tác động trực tiếp về quân sự đối với Đài Loan”, nhưng lại có “ý nghĩa địa chánh trị”. Nhận xét này rất đáng lưu ý bởi nó phân biệt giữa nguy cơ tác chiến trước mắt và ảnh hưởng lâu dài đối với môi trường chiến lược.
Trong khi đó, truyền thông nhà nước Trung Quốc đưa ra một cách nhìn hoàn toàn khác. Reuters dẫn Global Times cho biết chuyên gia quân sự Zhang Junshe cho rằng động thái này thể hiện quyền chủ quyền của Trung Quốc đối với vùng biển phía đông Đài Loan, và việc mời chiến hạm nước ngoài tiến hành huấn luyện tại khu vực mà Bắc Kinh tuyên bố thuộc quyền tài phán của mình là điều “bình thường và hợp lý”. Đây là lập luận trái ngược với Đài Bắc, nơi chính quyền cho rằng Bắc Kinh đang tìm cách biến sự hiện diện thực tế thành một hình ảnh về quyền kiểm soát.
Bối cảnh của cuộc tranh cãi càng nhạy cảm bởi Đài Loan hiện đang tiến hành cuộc thao dượt Hán Quang thường niên. Đây là hoạt động quân sự nhằm kiểm tra khả năng ứng phó trước một cuộc tấn công có thể xảy ra từ Trung Quốc. Reuters cho biết cuộc thao dượt diễn ra trong lúc quân đội Trung Quốc vẫn hoạt động quanh Đài Loan gần như hằng ngày. Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không từ bỏ khả năng sử dụng võ lực nếu cần thiết, trong khi chính quyền Đài Loan khẳng định tương lai của hòn đảo phải do người dân Đài Loan quyết định.
Thời điểm thông báo cũng đáng chú ý về mặt ngoại giao. Reuters cho biết cùng ngày Trung Quốc công bố kế hoạch thao dượt, Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ đặc trách chánh sách Elbridge Colby gặp Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin tại Jakarta. Điều này khiến sự kiện càng được giới quan sát chú ý, dù chưa có cơ sở để kết luận rằng cuộc gặp giữa Hoa Kỳ và Indonesia có liên hệ trực tiếp với kế hoạch thao dượt Trung Quốc – Indonesia.
Đối với Indonesia, bài toán khó nằm ở chánh sách đối ngoại cân bằng. Jakarta không có bang giao chánh thức với Đài Loan và công nhận chánh sách “Một Trung Quốc”, nhưng đồng thời Indonesia cũng phải bảo vệ quyền lợi của mình trong một khu vực đang ngày càng cạnh tranh gay gắt về mặt chiến lược. Hơn 300.000 lao động Indonesia đang sinh sống tại Đài Loan, khiến sự ổn định hai bờ eo biển cũng mang một ý nghĩa thực tế đối với Indonesia. Vì vậy, việc Jakarta nhấn mạnh rằng hoạt động của chiến hạm KRI I Gusti Ngurah Rai chỉ là một thông lệ khi quá cảnh có thể được hiểu là nỗ lực tránh để sự kiện bị diễn giải thành việc Indonesia chọn đứng về một phía.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
