Saudi Arabia liên tiếp đánh chặn máy bay không người lái và hỏa tiễn hướng về thủ đô Riyadh cùng những khu vực trọng yếu. Trong khi Houthi tuyên bố nhắm vào các cơ sở dầu khí chiến lược, Trung Quốc khẩn trương thúc đẩy ngoại giao nhằm ngăn Trung Đông lún sâu hơn vào vòng xoáy chiến tranh. Nguy cơ chiến tranh lan rộng đang trở thành mối lo ngại lớn của toàn khu vực…
Tình hình Trung Đông tiếp tục căng thẳng khi Saudi Arabia liên tiếp tuyên bố đánh chặn những máy bay không người lái và hỏa tiễn được cho là xuất phát từ lực lượng Houthi tại Yemen. Trong khi Riyadh cảnh báo các cuộc tấn công đang đe dọa an ninh quốc gia và những cơ sở năng lượng, Houthi tuyên bố đã nhắm vào các mục tiêu dầu mỏ và quân sự của Saudi Arabia. Đáng chú ý, ngày 13/11/2026, Trung Quốc đã cử đặc phái viên đến Riyadh để trao đổi với giới chức Saudi Arabia về tình hình khu vực và những biện pháp ngăn chặn chiến tranh lan rộng.
Theo tin tức do liên minh quân sự dưới quyền lãnh đạo của Saudi Arabia công bố ngày 12/11, lực lượng phòng không nước này đã đánh chặn và phá hủy hai máy bay không người lái tại khu vực Riyadh và tỉnh phía Đông. Thiếu tướng Turki al-Maliki, phát ngôn viên liên minh quân sự, xác nhận một chiếc UAV bị tiêu diệt trên bầu trời khu vực thủ đô Riyadh, chiếc còn lại bị đánh chặn tại tỉnh phía Đông, nơi tập trung nhiều cơ sở khai thác và công nghiệp dầu khí quan trọng của Saudi Arabia.
Đây không phải lần đầu tiên Riyadh trở thành mục tiêu trong đợt leo thang quân sự mới. Trước đó, ngày 11/11, hệ thống phòng không Saudi Arabia tuyên bố đã đánh chặn tổng cộng bảy vũ khí được phóng về phía lãnh thổ nước này, bao gồm ba hỏa tiễn hành trình hướng đến khu vực Riyadh, hai máy bay không người lái nhắm vào Mecca và những khu vực phía Nam, cùng hai hỏa tiễn hướng về phía Tây. Lực lượng Houthi sau đó phủ nhận việc nhắm mục tiêu vào Mecca, đồng thời khẳng định những hoạt động quân sự của họ tập trung vào các cơ sở dầu mỏ và căn cứ quân sự của Saudi Arabia.
Trong tuyên bố được truyền thông quốc tế dẫn lại, Yahya Saree, phát ngôn viên quân sự của Houthi, cho biết lực lượng này đã tiến hành những cuộc tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu chiến lược của Saudi Arabia. Các mục tiêu được nêu gồm một trạm bơm thuộc tuyến đường ống dẫn dầu Đông – Tây, một cơ sở dầu mỏ tại thành phố cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ và một tòa nhà hành chánh của tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco tại Riyadh. Houthi không nêu rõ thời điểm cụ thể của từng cuộc tấn công. Phía Saudi Arabia cũng chưa xác nhận toàn bộ những tuyên bố này.
Đặc biệt, việc Houthi nhắc đến tuyến đường ống dẫn dầu Đông – Tây có ý nghĩa chiến lược rất lớn. Đây là hệ thống vận chuyển dầu từ những khu vực khai thác ở phía Đông Saudi Arabia đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Tuyến đường này giúp Riyadh duy trì hoạt động xuất cảng dầu trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa hoặc hoạt động hàng hải tại Vịnh Ba Tư bị gián đoạn. Theo Reuters, Saudi Arabia đã chuyển hướng khoảng 4 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua tuyến đường ống này để đưa dầu đến Yanbu, tương đương khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào các trạm bơm hoặc cơ sở xuất cảng dầu tại đây đều có thể gây ảnh hưởng vượt xa phạm vi Saudi Arabia, tác động đến thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.
Một diễn biến đáng chú ý khác là vụ tấn công gây hư hại một tòa nhà hành chánh của Aramco tại Riyadh hôm 8/11, theo tin Reuters dẫn lại. Đây là tập đoàn dầu khí có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Saudi Arabia và thị trường năng lượng thế giới. Nếu những cơ sở dầu khí, cảng xuất cảng và tuyến vận chuyển năng lượng liên tục trở thành mục tiêu, Saudi Arabia có thể phải tăng cường hệ thống phòng thủ, đồng thời điều chỉnh hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu để giảm thiểu nguy cơ.
Houthi hiện kiểm soát thủ đô Sanaa và nhiều khu vực đông dân tại Yemen. Lực lượng này có quan hệ liên minh với Iran và từng nhiều lần sử dụng hỏa tiễn, máy bay không người lái để tấn công Saudi Arabia cũng như những tàu thương mại trên Biển Đỏ. Sau khi Saudi Arabia can thiệp quân sự vào Yemen từ năm 2015 nhằm hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận, hai bên đã trải qua nhiều năm đối đầu. Thỏa thuận đình chiến do Liên Hiệp Quốc làm trung gian từ năm 2022 giúp giảm đáng kể những cuộc giao tranh trực tiếp, nhưng các căng thẳng gần đây đang khiến nguy cơ chiến tranh tái bùng phát trở nên rõ ràng hơn.
Theo những bản tin quốc tế trong tháng 11, hoạt động quân sự của Houthi gia tăng trong bối cảnh lực lượng này mở rộng sức ép về phía eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ. Đây là tuyến hàng hải chiến lược nối Biển Đỏ với vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Nếu Bab el-Mandeb bị đe dọa đồng thời với eo biển Hormuz, hai tuyến vận tải quan trọng của thế giới sẽ cùng chịu sức ép. Những tàu chở dầu, khí đốt và hàng hóa có thể phải đổi hướng, kéo dài hành trình, làm tăng phí tổn vận tải và bảo hiểm. Các tác động này có thể đẩy giá năng lượng lên cao, gây thêm áp lực đối với nền kinh tế toàn cầu vốn đang chịu ảnh hưởng từ chiến tranh Trung Đông.
Trong bối cảnh đó, hoạt động ngoại giao của Trung Quốc đang thu hút sự chú ý. Ngày 13/11, Ngoại trưởng Saudi Arabia, Hoàng thân Faisal bin Farhan Al Saud, đã tiếp ông Zhai Jun, đặc phái viên Chính phủ Trung Quốc về vấn đề Trung Đông, tại Riyadh. Theo hãng thông tấn Saudi Press Agency, hai bên trao đổi về những cuộc tấn công của Houthi nhằm vào thường dân và cơ sở hạ tầng tại Saudi Arabia, đồng thời thảo luận những diễn biến mới nhất trong khu vực và nỗ lực ngoại giao nhằm kiềm chế khủng hoảng.
Hai bên đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định thị trường dầu mỏ và bảo vệ những tuyến hàng hải quốc tế, nhất là tại eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb. Đây đều là những tuyến đường có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động vận chuyển dầu khí và thương mại toàn cầu. Cuộc gặp cho thấy Bắc Kinh không chỉ quan tâm đến quan hệ song phương với Riyadh mà còn muốn duy trì vai trò trung gian ngoại giao trong cuộc khủng hoảng đang đe dọa quyền lợi kinh tế và an ninh của nhiều quốc gia.
Trước đó, ngày 2/11, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có những cuộc trao đổi riêng tại Bắc Kinh với ông Ali Bagheri Kani, Phó Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, và ông Musaed bin Mohammed Al-Aiban, Cố vấn An ninh Quốc gia Saudi Arabia. Ông Vương Nghị kêu gọi các bên ưu tiên giải pháp chính trị, không tiếp tục sử dụng võ lực và bảo vệ an ninh năng lượng cũng như những tuyến vận tải biển. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng từng nhấn mạnh Trung Đông không nên trở thành nơi cạnh tranh quyền lực và đối đầu địa chính trị giữa những cường quốc.
Tuy nhiên, khả năng Trung Quốc có thể nhanh chóng làm giảm căng thẳng vẫn còn nhiều hạn chế. Bắc Kinh duy trì quan hệ kinh tế và ngoại giao với cả Iran lẫn Saudi Arabia, nhưng không trực tiếp kiểm soát những quyết định quân sự của Houthi hay các lực lượng võ trang khác trong khu vực. Trong khi đó, cuộc đối đầu giữa Israel, Hoa Kỳ và Iran tiếp tục tạo ra một môi trường an ninh phức tạp, khiến những lực lượng đồng minh và đối tác của Tehran có thể tham gia sâu hơn vào các diễn biến quân sự tại Yemen, Iraq và khu vực Biển Đỏ.
Một trong những yếu tố khiến tình hình trở nên nguy hiểm là nguy cơ những cuộc tấn công trả đũa nối tiếp nhau. Saudi Arabia có thể gia tăng những cuộc không kích vào các mục tiêu Houthi tại Yemen, trong khi Houthi tiếp tục sử dụng máy bay không người lái và hỏa tiễn nhắm vào các cơ sở năng lượng, phi trường và căn cứ quân sự. Nếu những cuộc tấn công gây thương vong lớn hoặc làm gián đoạn hoạt động xuất cảng dầu, Riyadh có thể phải đưa ra phản ứng mạnh mẽ hơn. Khi đó, cuộc chiến Yemen có nguy cơ trở thành một mặt trận rộng lớn hơn trong cuộc khủng hoảng Trung Đông.
Điều đáng lo ngại là dân chúng Yemen tiếp tục phải gánh chịu hậu quả của một cuộc chiến kéo dài hơn một thập niên. Hệ thống y tế, cơ sở hạ tầng và nền kinh tế nước này đã bị tàn phá nghiêm trọng. Nếu giao tranh bùng phát trở lại trên quy mô lớn, tình trạng thiếu lương thực, di tản và khủng hoảng nhân đạo có thể tiếp tục trầm trọng.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
