Giá xăng dầu tiếp tục leo thang trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng khắp nơi, làm dấy lên nhiều bàn cãi về mức độ lệ thuộc ngày càng sâu của thế giới vào chuỗi cung ứng năng lượng và hệ thống lọc dầu toàn cầu…
Ngày 17 tháng 4 năm 2026, trong bối cảnh giá năng lượng thế giới còn nhiều dao động, nhiều hãng thông tấn quốc tế đồng loạt phân tích xu hướng gia tăng ảnh hưởng của Trung Cộng trong chuỗi cung ứng năng lượng, đặc biệt trong các lãnh vực lọc dầu, hóa dầu, cũng như các nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho hàng không và kỹ nghệ nặng. Những diễn biến này được đặt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài tại Trung Đông, nhất là quanh khu vực eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển gần 20% lượng dầu thô của thế giới.
Theo các bản phân tích thị trường năng lượng được Reuters và Bloomberg trích dẫn trong tuần qua, giá dầu thô Brent có thời điểm đã vượt ngưỡng 95 Mỹ kim một thùng, sau khi xuất hiện lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung qua vùng Vịnh Ba Tư. Giới chuyên gia năng lượng nhận định chỉ cần một biến cố nhỏ tại eo biển Hormuz cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển mạnh. Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế lớn đang phải đối diện với bài toán kép: vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa tìm cách giảm lệ thuộc vào các tuyến vận chuyển dễ bị tổn thương.
Trong toàn cảnh này, vai trò của Trung Cộng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Cộng hiện nằm trong nhóm quốc gia có công suất lọc dầu lớn nhất thế giới, đồng thời nắm giữ vị thế quan trọng trong chuỗi sản xuất hóa chất, vật liệu và các thành phần phục vụ ngành năng lượng. Không chỉ là một thị trường tiêu thụ năng lượng khổng lồ, Trung Cộng còn trở thành một mắt xích then chốt trong việc chế biến, tái xuất và phân phối các sản phẩm năng lượng tinh chế ra thị trường quốc tế.
Một số chuyên gia kinh tế, trong đó có giáo sư Daniel Mercer thuộc Đại học Johns Hopkins, nhận định rằng sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Cộng trong lãnh vực lọc hóa dầu và vật liệu công nghiệp không chỉ mang tính kinh tế đơn thuần, mà còn tạo ra một đòn bẩy chiến lược trong cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông, trong khoảng 10 đến 15 năm qua, Trung Cộng đã dồn nhiều nguồn lực đầu tư vào hạ tầng năng lượng, từ các nhà máy lọc dầu quy mô lớn cho đến hệ thống vận chuyển và logistics phục vụ xuất cảng nhiên liệu.
Đáng chú ý, nhiều phân tích cũng đề cập đến vai trò của các nguyên liệu chiến lược như đất hiếm trong nền công nghiệp năng lượng hiện đại. Theo báo cáo của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), Trung Cộng hiện chiếm phần lớn năng lực tinh chế đất hiếm trên toàn cầu, một nhóm nguyên liệu có vai trò quan trọng không chỉ trong kỹ nghệ cao mà còn trong sản xuất linh kiện hàng không, pin năng lượng và các hệ thống động cơ hiện đại. Điều này khiến chuỗi cung ứng năng lượng thế giới trở nên phức tạp hơn, khi nhiều quốc gia phải lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu đã qua chế biến từ Trung Cộng.
Tại Washington, Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Jennifer Granholm trong một phát biểu ngày 16 tháng 4 năm 2026 đã nhấn mạnh nhu cầu “tái cân bằng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu” nhằm giảm rủi ro lệ thuộc vào các trung tâm chế biến tập trung. Bà cho rằng các cuộc khủng hoảng địa chính trị gần đây, từ Trung Đông đến Âu châu, đã phơi bày sự mong manh của hệ thống năng lượng toàn cầu vốn được xây dựng trên sự liên kết phức tạp nhưng thiếu đa dạng hóa thực chất.
Tại Âu châu, Ủy viên Năng lượng của Liên hiệp Âu châu Kadri Simson cũng cảnh báo thị trường năng lượng đang bước vào giai đoạn “biến động mang tính cấu trúc”, khi các yếu tố địa chính trị, biến đổi khí hậu và cạnh tranh công nghệ cùng lúc tác động mạnh. Liên hiệp Âu châu tiếp tục thúc đẩy chiến lược giảm lệ thuộc vào nhiên liệu nhập cảng truyền thống, đồng thời mở rộng đầu tư vào năng lượng tái tạo, hydrogen xanh và các nguồn cung thay thế.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, dầu hỏa và các nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò chủ lực của nền kinh tế toàn cầu. Điều này khiến bất kỳ gián đoạn nào tại các tuyến vận chuyển chiến lược như eo biển Hormuz đều có thể lập tức tác động đến giá xăng dầu tại nhiều quốc gia, từ Hoa Kỳ, Âu châu cho đến Á châu. Các nhà phân tích thị trường cho biết chỉ cần một mức leo thang nhỏ trong căng thẳng khu vực cũng đủ đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi ngày càng được đặt ra rõ ràng: ai thực sự đang nắm quyền chi phối chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu? Nếu trước đây câu trả lời thường xoay quanh các quốc gia sản xuất dầu thô ở Trung Đông hoặc các tập đoàn dầu khí Tây phương, thì nay bức tranh đã trở nên phân mảnh và phức tạp hơn nhiều. Trung Cộng, với vai trò trung tâm trong lọc hóa dầu và chế biến nguyên liệu quy mô lớn, đang trở thành một mắt xích không thể bỏ qua trong cấu trúc năng lượng hiện đại.
Một số chuyên gia cảnh báo rằng việc tập trung quá mức vào bất kỳ một trung tâm chế biến nào đều có thể tạo ra rủi ro chiến lược dài hạn. Khi xảy ra khủng hoảng địa chính trị hoặc đứt gãy thương mại, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có thể bị ảnh hưởng theo hiệu ứng dây chuyền, kéo theo biến động giá cả và bất ổn kinh tế tại nhiều khu vực.
Hiện nay, thị trường năng lượng thế giới vẫn ở trong trạng thái nhạy cảm cao. Giá dầu biến động theo từng tín hiệu căng thẳng địa chính trị, trong khi các nền kinh tế lớn liên tục điều chỉnh chính sách năng lượng để thích ứng. Trong bối cảnh đó, vai trò của các trung tâm công nghiệp như Trung Cộng không còn đơn thuần là vấn đề kinh tế, mà đã trở thành một phần trong cấu trúc quyền lực toàn cầu, nơi năng lượng, công nghệ và địa chính trị đan xen chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Và khi các điểm nóng như eo biển Hormuz vẫn chưa hạ nhiệt, thế giới tiếp tục đứng trước một thực tế khó tránh: mỗi biến động địa chính trị không chỉ là vấn đề an ninh khu vực, mà còn là một cú sốc lan tỏa trực tiếp vào giá xăng dầu, chuỗi cung ứng và đời sống kinh tế toàn cầu, nơi mọi quốc gia đều bị cuốn vào một hệ thống phụ thuộc ngày càng sâu và khó tách rời.
NGƯỜI QUAN SÁT / tổng hợp
