Thủ tướng Giorgia Meloni từng được coi là một trong những đồng minh châu Âu thân cận nhất của Tổng thống Trump. Tuy nhiên, tình bạn giữa hai nhà lãnh đạo hiện đang đứng trước nguy cơ tan vỡ.
Trong nhiều năm, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni đã tận dụng vị thế là một nhà lãnh đạo cánh hữu để đóng vai trò cầu nối thu hẹp khoảng cách giữa châu Âu và Tổng thống Trump. Tuy nhiên, tuần này, có vẻ như bà đã quyết định rằng việc duy trì mối quan hệ với ông Trump là một canh bạc quá rủi ro.
Sau khi hứng chịu những tổn thất chính trị nặng nề do liên đới với ông Trump — người vốn không được lòng công chúng Ý và bị xem là nguyên nhân khiến giá xăng dầu leo thang — bà Meloni đã nắm bắt cơ hội để thoát khỏi một mối quan hệ đang dần trở nên “độc hại” cả ở trong nước lẫn quốc tế.
Vào thứ Hai, sau khi ông Trump tung ra những lời chỉ trích gay gắt nhắm vào Giáo hoàng Leo XIV, bà Meloni đã lập tức lên tiếng bảo vệ vị Giáo hoàng người Mỹ: “Tôi thấy những phát ngôn của Tổng thống Trump về Đức Thánh Cha là không thể chấp nhận được.”
Cảm thấy bị phản bội, ông Trump đã công kích lại bà Meloni. Trong cuộc phỏng vấn với một tờ báo Ý hôm thứ Ba, ông tuyên bố rằng mình đã không trò chuyện với bà “từ lâu”, đồng thời bày tỏ sự phẫn nộ trước việc Ý thiếu sự hợp tác trong cuộc chiến tại Iran. Ông thừa nhận bản thân cảm thấy “sốc vì bà ấy”, và bồi thêm: “Tôi từng nghĩ bà ấy dũng cảm, nhưng tôi đã nhầm.” Ông đáp trả lời chỉ trích của bà bằng giọng mỉa mai: “Chính bà ấy mới là người không thể chấp nhận được.” Đến thứ Tư, trong một cuộc phỏng vấn truyền hình, ông khẳng định rằng với Ý, “mối quan hệ của chúng ta không còn như trước nữa.”
Mối bất hòa này dường như là dấu chấm hết, hoặc ít nhất là nốt trầm nhất trong mối quan hệ có thể coi là đặc biệt nhất của ông Trump tại châu Âu.
Từ “tài sản” thành “gánh nặng” chính trị
Đây cũng là một cột mốc đáng chú ý khác trong sự nghiệp của bà Meloni — người đã trải qua nhiều thập kỷ chuyển mình từ một nhà hoạt động tuổi teen thuộc phong trào tân phát xít trở thành lãnh đạo đảng cực hữu, trước khi nổi lên như một chính khách bảo thủ thực dụng và là nữ thủ tướng đầu tiên của Ý.
Khi ông Trump trở lại nắm quyền vào năm ngoái, giới tinh hoa châu Âu lo ngại ông sẽ kéo bà về phía cực hữu. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định rằng, thực tế ông Trump có thể đã đẩy bà lún sâu hơn vào dòng chảy chính trị chủ lưu của châu Âu.
“Trong mối quan hệ với Trump, ban đầu bà ấy nghĩ ông ấy có thể là một lợi thế, vì bà ấy có thể xuất hiện với tư cách là người trung gian giữa châu Âu và Trump,” Roberto D’Alimonte, Giáo sư danh dự về khoa học chính trị tại Đại học Florence, nhận định. “Nhưng dần dần, nó đã trở thành một gánh nặng. Tôi tin rằng bà ấy đã lợi dụng phát ngôn về Giáo hoàng để đưa ra một tuyên bố cứng rắn nhằm tạo khoảng cách. Bà ấy không còn lựa chọn nào khác.”
Mối thâm giao thuở ban đầu
Ban đầu, sự gắn kết giữa bà Meloni và ông Trump hội tụ đủ các yếu tố của một tình bạn đẹp. Năm 2018, khi vẫn còn là một nhân vật ít tên tuổi trong không gian dân túy chật chội của Ý, bà đã mời cựu cố vấn cấp cao của ông Trump là Stephen K. Bannon làm khách mời danh dự tại hội nghị chính trị của mình.
Năm sau đó, bà tự hào gọi mình là “người Ý duy nhất” được mời phát biểu tại Hội nghị Hành động Chính trị Bảo thủ (CPAC) ở Washington. Bà phát biểu cùng ngày với ông Trump và không tiếc lời ca ngợi những nhận định của ông trên mạng xã hội ngay từ hàng ghế khán giả. Năm 2022, trong cuộc phỏng vấn với tờ The New York Times, bà khẳng định: “Trump đã làm được một số điều rất tốt khi còn là tổng thống. Ví dụ như về chính sách đối ngoại, chúng ta không gặp vấn đề gì, không có chiến tranh.”
Thậm chí, vào tháng 10 năm ngoái tại một hội nghị thượng đỉnh ở Ai Cập, ông Trump còn dành cho bà những lời tán thưởng công khai: “Bà không ngại khi được khen là xinh đẹp chứ? Vì bà thực sự như vậy.”
Rạn nứt vì những tính toán sai lầm
Bất chấp những biểu hiện thân mật công khai, trong suốt nhiệm kỳ thứ hai của mình, ông Trump đã liên tục gia tăng áp lực lên bà Meloni cũng như các đồng minh châu Âu khác để buộc họ tăng chi tiêu quân sự và chấp nhận các điều khoản thương mại bất lợi.
Bà Meloni đã bắt đầu cho thấy sự phản kháng. Khi ông Trump tấn công Iran, ông đã không hề báo trước cho bà. Sự việc này khiến chính quyền Ý rơi vào tình huống bẽ bàng: Bộ trưởng Quốc phòng Ý khi đó đang đi nghỉ tại Dubai và đã phải sơ tán khẩn cấp bằng chuyên cơ quân sự.
Cuộc chiến cũng khiến giá điện và khí đốt tại Ý tăng vọt. Với tư cách là một nhà lãnh đạo dân túy nhạy bén với các vấn đề kinh tế hộ gia đình, bà Meloni hiểu rõ mối nguy hiểm chính trị này. Khi các cuộc thăm dò cho thấy công chúng Ý không ủng hộ chiến tranh và không hài lòng với ông Trump, bà bắt đầu công khai chỉ trích: “Hoa Kỳ và Israel đã quyết định tấn công mà không có sự tham gia của các đối tác châu Âu,” bà phát biểu vào ngày 2 tháng 3.
Bà Meloni cũng tìm cách giãn cách với Israel, một đồng minh chủ chốt trước đây. Tuần này, bà thông báo Ý sẽ không tự động gia hạn thỏa thuận quốc phòng với Israel “xét theo tình hình hiện tại.”
Giờ đây, các chuyên gia cho rằng bà Meloni sẽ phải quyết định liệu bà muốn đơn độc trên con đường chính trị, hay tìm kiếm liên minh chặt chẽ hơn với giới chính trị chủ lưu châu Âu — những người mà bà từng vươn lên quyền lực bằng cách chỉ trích họ.
“Bà ấy sẽ phải xích lại gần châu Âu hơn,” Giáo sư D’Alimonte nhận định. “Hiện tại bà ấy đang bị cô lập.”
Về phía ông Trump, ông phàn nàn rằng bà không còn là nhà lãnh đạo mà ông từng biết: “Bà ấy đã khác xa so với những gì tôi nghĩ.”
Nguồn nytimes
