WASHINGTON (Calitoday News)– Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa thực hiện một vụ trục xuất chưa từng có trong lịch sử Hoa Kỳ, sử dụng một tòa án liên bang đặc biệt dành cho người nước ngoài bị cáo buộc liên quan đến khủng bố, được Quốc hội thành lập cách đây 30 năm nhưng chưa từng được bất kỳ chính quyền nào sử dụng.
Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (DOJ) ngày 11 tháng 9 thông báo Nazira Haji Zada, 47 tuổi, công dân Afghanistan và là thường trú nhân hợp pháp của Hoa Kỳ, đã bị đưa trở về Afghanistan.
DOJ cáo buộc bà Zada là người ủng hộ ISIS và hỗ trợ các thành viên trong gia đình liên quan đến một âm mưu tấn công hàng loạt lấy cảm hứng từ ISIS vào ngày bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024.
Tuy nhiên, Zada không bị truy tố hình sự về âm mưu này.
Thay vào đó, chính quyền Trump đưa bà ra trước Alien Terrorist Removal Court (ATRC) – Tòa án Trục xuất Người nước ngoài Khủng bố, một cơ chế pháp lý rất ít được biết đến cho phép chính phủ tìm cách trục xuất một người nước ngoài bị xác định thuộc diện “alien terrorist,” kể cả bằng cách sử dụng một số bằng chứng mật liên quan đến an ninh quốc gia.
Đây là vụ án đầu tiên trong lịch sử được đưa ra trước ATRC và cũng là vụ trục xuất đầu tiên thông qua tòa án này.
Tòa án được lập từ năm 1996 nhưng chưa từng được sử dụng
Alien Terrorist Removal Court được Quốc hội thành lập năm 1996, trong bối cảnh Hoa Kỳ tăng cường luật chống khủng bố sau vụ đánh bom Oklahoma City.
Mục đích của tòa là giải quyết một vấn đề đặc biệt khó đối với chính phủ: làm thế nào trục xuất một người nước ngoài bị nghi liên quan đến khủng bố mà không phải công khai những thông tin tình báo mật có thể gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia.
ATRC gồm các thẩm phán liên bang được Chánh án Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ bổ nhiệm vào tòa đặc biệt này.
Theo luật, chính phủ phải chứng minh bằng tiêu chuẩn “preponderance of the evidence” – ưu thế của bằng chứng, tức cho thấy khả năng cáo buộc đúng cao hơn khả năng không đúng.
Một trong những quyền lực đặc biệt nhất của ATRC là cho phép chính phủ sử dụng classified information – thông tin mật trong quá trình tố tụng.
Tuy nhiên, chính đặc điểm này cũng trở thành tâm điểm tranh cãi về quyền được xét xử công bằng và thủ tục pháp lý thích đáng.
Mặc dù tồn tại từ năm 1996, không một chính quyền nào trước đây từng đưa một vụ án ra ATRC.
Điều đó thay đổi dưới chính quyền Trump vào mùa hè năm nay.
Người phụ nữ Afghanistan sống hợp pháp tại Texas
Nazira Haji Zada sống tại Fort Worth, Texas, với tư cách thường trú nhân hợp pháp của Hoa Kỳ.
Ngày 15 tháng 7, Bộ Tư pháp nộp đơn yêu cầu ATRC ra lệnh trục xuất bà.
Zada sau đó bị bắt tại nhà ở Fort Worth và ngày 30 tháng 7 xuất hiện trong phiên điều trần công khai đầu tiên của ATRC.
Chánh thẩm phán của tòa, Joan N. Ericksen, chủ trì vụ việc.
Chính phủ cáo buộc Zada là người ủng hộ ISIS và đóng vai trò trong việc cực đoan hóa các thành viên trong gia đình.
Một bản ghi nhớ của FBI ngày 15 tháng 7 cho biết cơ quan này đã thu thập thông tin cho rằng Zada ủng hộ ISIS và đã khiến các con của mình tuyên thệ trung thành với tổ chức này.
DOJ còn cáo buộc bà hỗ trợ và che giấu một âm mưu thực hiện vụ xả súng hàng loạt lấy cảm hứng từ ISIS vào Election Day 2024.
Con trai và con rể liên quan âm mưu tấn công ngày bầu cử
Hai người ở trung tâm âm mưu là con trai của Zada, Abdullah Haji Zada, và con rể Nasir Ahmad Tawhedi.
Theo các công tố viên liên bang, Tawhedi từng làm nhân viên an ninh cho một cơ sở quân sự của Hoa Kỳ tại Afghanistan.
Nhà chức trách cáo buộc Tawhedi lên kế hoạch thực hiện một cuộc tấn công khủng bố vào ngày bầu cử 5 tháng 11, 2024, với mục tiêu gây thương vong hàng loạt.
Các công tố viên cho biết Tawhedi đã tiến hành những bước cụ thể để chuẩn bị cho kế hoạch, bao gồm bán tài sản của gia đình, mua vé máy bay một chiều cho vợ con trở về Afghanistan và tìm mua súng trường AK-47 cùng đạn dược.
Âm mưu bị FBI phá vỡ trước khi cuộc tấn công xảy ra.
Tawhedi và Abdullah bị bắt vào tháng 10/2024 và sau đó đều nhận tội trong các vụ án liên bang liên quan.
Abdullah đã bị tuyên án 15 năm tù liên bang và đồng ý bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ sau khi mãn hạn tù.
Người mẹ không bị truy tố hình sự
Điểm quan trọng cần phân biệt là Nazira Haji Zada không bị truy tố hình sự về âm mưu tấn công.
Chính phủ thay vào đó sử dụng thủ tục trục xuất tại ATRC.
DOJ cho rằng Zada, với vai trò người đứng đầu gia đình, đã ủng hộ kế hoạch của các thành viên trong gia đình và thuộc định nghĩa “alien terrorist” theo luật liên bang.
Bộ Tư pháp cho biết chính phủ đã cung cấp cho Zada và hai luật sư công của bà khoảng nửa terabyte tài liệu liên quan đến vụ án.
Tuy nhiên, chính phủ cũng sử dụng thông tin mật để chứng minh cáo buộc và một phần bằng chứng đó không được cung cấp đầy đủ cho phía bị đơn.
Đây chính là vấn đề khiến các luật sư của Zada phản đối mạnh mẽ.
Luật sư nói thủ tục vi phạm quyền hiến định
Ngay từ phiên điều trần đầu tiên, luật sư công liên bang Matthew Farley đã lập luận rằng việc chính quyền Trump kích hoạt ATRC vi phạm quyền due process – thủ tục pháp lý thích đáng của thân chủ.
Theo phía biện hộ, chính phủ không thể đưa một thường trú nhân hợp pháp ra tòa, sử dụng bằng chứng mật chống lại người đó nhưng lại không cho đương sự và luật sư được xem toàn bộ bằng chứng.
Các luật sư ban đầu muốn thách thức tính hợp hiến của chính ATRC.
Nếu cuộc chiến pháp lý tiếp tục, vụ Zada có thể trở thành một vụ án quan trọng nhằm xác định liệu cơ chế do Quốc hội thiết lập từ năm 1996 có phù hợp với Hiến pháp hay không.
Nhưng cuộc đối đầu đó cuối cùng đã không xảy ra.
Zada đồng ý bị trục xuất
Theo hồ sơ được giải mật và công bố ngày 11 tháng 9, Zada cuối cùng quyết định không tiếp tục chống lại việc trục xuất.
DOJ cho biết cùng với các luật sư của mình, bà đã chấp nhận rằng bà thuộc diện “alien terrorist” có thể bị trục xuất và từ bỏ quyền kháng cáo lệnh này.
Ngày 20 tháng 8, Chánh thẩm phán Joan Ericksen ký lệnh trục xuất.
Hồ sơ được giữ kín cho tới sau khi Zada được đưa khỏi Hoa Kỳ và trở về nước xuất xứ.
DOJ cho biết sau vụ việc, Zada hiện vĩnh viễn không được phép nhập cảnh Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, các luật sư của bà nhấn mạnh quyết định chấp nhận rời Hoa Kỳ không đồng nghĩa với việc họ công nhận tính hợp pháp của ATRC.
Luật sư Farley nói việc đưa một thường trú nhân hợp pháp ra tòa nhưng không cho người đó hoặc luật sư xem những bằng chứng mật được sử dụng chống lại họ là vi phạm quyền due process.
Phía biện hộ dự đoán ATRC có thể bị tuyên vi hiến nếu một vụ án trong tương lai thực sự đưa câu hỏi này ra trước một tòa án có thẩm quyền phán quyết.
Chính quyền Trump gọi đây là chiến thắng an ninh quốc gia
Chính quyền Trump lại xem kết quả vụ án là một thành công lớn.
Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche gọi đây là một vụ án mang tính bước ngoặt và cho rằng việc nhanh chóng đưa một người mà chính phủ xác định là “alien terrorist” ra khỏi đất nước là chiến thắng cho an ninh quốc gia và pháp quyền.
Theo Blanche, những người hỗ trợ hoặc dung túng khủng bố không nên được sống tại Hoa Kỳ và vụ án đầu tiên tại ATRC cho thấy Bộ Tư pháp sẵn sàng sử dụng mọi công cụ pháp lý mà Quốc hội đã trao để bảo vệ đất nước.
Giám đốc FBI Kash Patel cũng gọi đây là một bước đi lịch sử trong nỗ lực bảo vệ Hoa Kỳ trước khủng bố.
Chính quyền cho rằng ATRC giải quyết được một bài toán khó: chính phủ có thể loại bỏ một người bị coi là mối đe dọa an ninh mà không buộc các cơ quan tình báo phải công khai những thông tin mật nhạy cảm.
Một tiền lệ mới trong chính sách trục xuất
Vụ Nazira Haji Zada có ý nghĩa vượt xa trường hợp của riêng bà.
Trong suốt ba thập niên, Alien Terrorist Removal Court tồn tại trên giấy nhưng chưa từng xử lý một vụ án nào.
Chính quyền Trump giờ đây đã chứng minh rằng cơ chế này có thể được kích hoạt và sử dụng để thực hiện một vụ trục xuất.
Điều chưa rõ là đây sẽ chỉ là một trường hợp đặc biệt hay ATRC sẽ trở thành công cụ được sử dụng thường xuyên hơn trong những vụ việc liên quan đến an ninh quốc gia.
Vụ án cũng để lại một câu hỏi pháp lý chưa được giải quyết: liệu một tòa án cho phép chính phủ dựa vào bằng chứng mật mà người bị trục xuất không được tiếp cận đầy đủ có đáp ứng những bảo đảm về due process của Hiến pháp Hoa Kỳ hay không.
Do Zada đồng ý không tiếp tục chống lệnh trục xuất, câu hỏi đó chưa được tòa án giải quyết trong vụ này.
Nhưng sau 30 năm gần như bị lãng quên, Alien Terrorist Removal Court đã chính thức được kích hoạt — và chính quyền Trump vừa hoàn tất vụ trục xuất đầu tiên trong lịch sử của tòa đặc biệt này.
Calitoday tổng hợp
