CALITODAY (24/4/2026): Hôm nay Tổng thống Donald Trump cho biết các đặc phái viên của chính quyền Trump là Steve Witkoff và con rễ của Trump là Jared Kushner sẽ tới Pakistan vào thứ Bảy 25/4 để tham gia vòng 2 đàm phán mới với phía Iran, theo Tòa Bạch Ốc thông báo hôm nay thứ Sáu 24/4.
Phó Tổng thống Vance sẽ không tham gia nhưng đang trong trạng thái sẵn sàng.
Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt nói với Fox News vào thứ Sáu hôm nay rằng, Witkoff và Jared Kushner sẽ khởi hành vào sáng thứ Bảy.
“Tôi có thể xác nhận rằng đặc phái viên Witkoff và Jared Kushner sẽ tiếp tục đến Pakistan vào ngày mai để tham gia các cuộc đàm phán trực tiếp, được Pakistan làm trung gian — những người đã là đối tác và nhà trung gian tuyệt vời trong toàn bộ quá trình này — với đại diện của phái đoàn Iran,” bà Leavitt cho biết.
Bà nói rằng phía Iran đã đề nghị tổ chức vòng đàm phán trực tiếp này tại Islamabad.
“Chúng tôi hy vọng đây sẽ là một cuộc trao đổi mang tính xây dựng và có thể giúp thúc đẩy tiến trình đạt được thỏa thuận,” bà nói.
Phó Tổng thống Vance, người đóng vai trò quan trọng trong vòng đàm phán trực tiếp trước đó, sẽ không tham dự lần này.
“Phó tổng thống vẫn tham gia sâu vào toàn bộ tiến trình này và sẽ theo dõi tình hình tại Hoa Kỳ, cùng với Tổng thống, Ngoại trưởng Marco Rubio và toàn bộ đội ngũ an ninh quốc gia,” Leavitt nói.
Bà cũng cho biết “tất cả đều trong trạng thái sẵn sàng bay đến Pakistan nếu cần thiết.”
Axios đưa tin ông Vance không tham dự vì người đồng cấp Iran của ông, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf, sẽ không có mặt trong cuộc đàm phán. Chỉ có Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sẽ tham dự mà thôi.
“Cuối cùng, mục tiêu của Chiến dịch Epic Fury là đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và giờ chúng tôi đang chuyển sang giai đoạn ngoại giao để đạt được điều đó thông qua một thỏa thuận,” bà Leavitt nói.
Bà cũng nói thêm rằng chính quyền đã “ghi nhận một số tiến triển” từ phía Iran trong những ngày gần đây.
Đây sẽ là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên kể từ khi Tổng thống Trump thiết lập lệnh ngừng bắn vô thời hạn với Iran vào đầu tuần này. Ông Trump cũng khẳng định không có thời hạn cụ thể để Iran đưa ra một đề xuất hòa bình thống nhất.
Lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran vẫn đang được duy trì, và ông Trump nói hôm thứ Năm 23/4 rằng nó “hiệu quả 100%.”
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đến Pakistan
Tòa Bạch Ốc cho biết hiện chưa có quyết định nào về thời điểm gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran sẽ hết hiệu lực. Trong khi đó, Tổng thống Iran hôm nay viết rằng “việc vi phạm các cam kết, phong tỏa và đe dọa là những trở ngại chính đối với các cuộc đàm phán thực sự”.
Vòng đàm phán thứ 2 tại Islamabad nhằm thương lượng một thỏa thuận hòa bình giữa Hoa Kỳ và Iran dường như đang đi vào bế tắc, sau khi Tehran vào thứ Ba, ngày 21/4 từ chối tham gia vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra tại Islamabad.
Iran đã đổ lỗi cho phía Mỹ, cho rằng “những yêu cầu quá mức, kỳ vọng phi thực tế, lập trường liên tục thay đổi, các mâu thuẫn lặp đi lặp lại, và lệnh phong tỏa hải quân đang diễn ra tại eo biển Hormuz” — mà họ coi là một sự vi phạm lệnh ngừng bắn — là lý do khiến họ không còn tin tưởng Hoa Kỳ.
IRGC bác bỏ tuyên bố của Tòa Bạch Ốc rằng Iran đã đề nghị đàm phán.
Theo hãng thông tấn Tasnim, cơ quan truyền thông bán chính thức của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết rằng: “Iran chưa hề đưa ra bất kỳ yêu cầu nào để nói chuyện với phía Mỹ, và ngược lại, đã hoàn toàn bác bỏ các yêu cầu đàm phán từ phía Mỹ do cho rằng đó là biểu hiện của sự kiêu ngạo cho đến thời điểm hiện tại”.
“Bất chấp sự khao khát và nhu cầu lớn của phía Mỹ về đàm phán, Iran nhấn mạnh rằng hiện tại và trong các điều kiện hiện có, không có quyết định nào về việc đàm phán với Mỹ do những hành động quá mức của nước này,” Tasnim bổ sung.
Trump nói “Iran đang đưa ra đề nghị”
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với Reuters rằng Iran đang đưa ra một đề nghị với Mỹ nhằm đáp ứng các yêu cầu của Washington.
“Họ đang đưa ra một đề nghị và chúng ta sẽ phải xem xét,” ông nói.
Trump, trong bối cảnh các cuộc đàm phán với Iran đang bế tắc, đã đưa ra những lời lẽ lạc quan về triển vọng hòa bình ở Lebanon, ngay cả khi Hezbollah tiếp tục phóng thêm tên lửa sau các đòn tấn công chết người của Israel.
Tổng thống Donald Trump cho biết Hoa Kỳ không chịu áp lực phải chấm dứt chiến tranh với Iran, nhưng “thời gian đang dần cạn kiệt” đối với Tehran, trong bối cảnh xung đột đang gây ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế toàn cầu.
“Tôi có tất cả thời gian trên thế giới, nhưng Iran thì không — thời gian đang trôi đi!” Trump nói trên nền tảng Truth Social.
Sau đó trong ngày, ông cũng loại trừ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân để tấn công Iran. “Vũ khí hạt nhân không bao giờ được phép sử dụng bởi bất kỳ ai,” Tổng thống Mỹ nói với báo giới tại Tòa Bạch Ốc.
Ngoại trưởng Iran đến Pakistan
Theo truyền thông Iran, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã hạ cánh xuống Islamabad, Pakistan.
Trong khi trưởng đoàn đàm phán chính của Iran là chủ tịch quốc hội Ghalibaf được cho là đã đe dọa từ chức.
Theo một báo cáo từ Axios, Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf đã đe dọa từ chức khỏi vai trò lãnh đạo các cuộc đàm phán do bất mãn với sự chia rẽ trong nội bộ lãnh đạo Iran. Hiện chưa rõ ông còn là trưởng đoàn đàm phán chính của Iran hay không.
Sự nhầm lẫn về các cuộc đàm phán hòa bình tiếp tục
Hoa Kỳ và Iran đang tiến gần đến khả năng đàm phán tại Islamabad, Pakistan. Trong khi Mỹ đang thể hiện đây là việc khởi động lại chính thức các cuộc đàm phán, Iran lại thận trọng hơn trong cách mô tả cuộc gặp này.
Tòa Bạch Ốc đã chính thức thông báo rằng các cuộc đàm phán với Iran sẽ sớm được nối lại. Để khởi động, Mỹ sẽ cử hai đặc phái viên quan trọng là Steve Witkoff và Jared Kushner đến Islamabad để gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Truyền thông nhà nước Iran hiện phủ nhận thông tin từ Mỹ về một cuộc gặp chính thức. Họ khẳng định ông Araghchi chỉ đến Pakistan cho một chuyến thăm song phương thông thường với các quan chức Pakistan. Tuy nhiên, họ cũng cho biết ông sẽ thảo luận về việc chấm dứt chiến tranh trong các cuộc “tham vấn” tại đây.
Ngoại trưởng Iran xác nhận thăm Pakistan, Oman và Nga
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi hôm thứ Sáu 24/4 xác nhận chuyến thăm Pakistan, Oman và Nga trong bối cảnh xung đột với Mỹ đang diễn ra. Ông nói chuyến đi nhằm phối hợp với các đối tác về vấn đề song phương và tham vấn các diễn biến khu vực chứ không phải là đi họp với Phái đoàn Mỹ do Donald Trump cử đến Islamabad.
Hãng tin nhà nước IRNA xác nhận Ngoại trưởng Abbas Araghchi đang tới Pakistan, Oman và Nga, theo AP.
Tuy nhiên, theo tin của Al Arabiya, Ngoại trưởng Iran sẽ đến Islamabad (Pakistan) cùng phái đoàn nhỏ để tham gia vòng đàm phán hòa bình thứ hai với Mỹ.
Ngoại trưởng Iran đã điện đàm với các quan chức Pakistan về lệnh ngừng bắn trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel. Hai bên thảo luận về “diễn biến khu vực và các vấn đề liên quan đến ngừng bắn”. Pakistan chưa xác nhận cuộc gọi.
“34 tàu đã quay đầu ở eo biển Hormuz do lực lượng Mỹ phong tỏa”
“Tính đến sáng nay thứ Sáu 24/4, 34 tàu đã chạm vào lệnh phong tỏa của Mỹ và đã chọn cách quay đầu,” Tướng Dan Caine nói.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói Mỹ gần như không phụ thuộc vào eo biển Hormuz để vận chuyển năng lượng và có đủ nguồn cung trong nước.
Pete Hegseth hôm thứ Năm 23/4 (giờ địa phương) cho biết tàu sân bay thứ hai sẽ tham gia lực lượng hải quân phong tỏa tại eo biển Hormuz.
Sân bay Tehran nối lại chuyến bay quốc tế đến Muscat và Istanbul
Các chuyến bay từ sân bay Imam Khomeini (Tehran) đến Muscat và Istanbul dự kiến khôi phục từ Chủ nhật. Iran đang từng bước mở lại không phận theo kế hoạch 4 giai đoạn.
Lãnh đạo mới của Iran có thể coi vũ khí hạt nhân là con đường duy nhất để tồn tại
Sự sụp đổ của các cuộc đàm phán Mỹ–Iran tại Islamabad đã được mô tả rộng rãi như một vòng ngoại giao thất bại khác. Nhưng sự đổ vỡ này cho thấy một điều quan trọng hơn: một sự thay đổi cơ bản trong cách giới lãnh đạo mới nổi của Iran hiểu về an ninh, sức ép và vai trò của năng lực hạt nhân đối với sự sống còn của chế độ.
Cuộc chiến vào tháng 2–3 khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng đã kích hoạt một quá trình chuyển giao quyền lực nhanh chóng, đẩy nhanh một xu hướng đã tồn tại từ trước. Việc Mojtaba Khamenei được nâng lên vị trí lãnh đạo giúp duy trì tính liên tục của giới giáo sĩ, nhưng quyền lực thực tế đã chuyển dần sang Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng hiện thống trị các thể chế định hình chính sách đối ngoại, an ninh nội bộ và lập trường khu vực của Iran. Các nhà phân tích từ Soufan Center và Journal of Democracy mô tả đây là sự củng cố của một nhà nước an ninh quân sự hóa — trong đó các cấu trúc giáo sĩ cung cấp tính chính danh, còn Vệ binh Cách mạng định hướng chiến lược.
Mustafa Fahs, một chuyên gia về giới giáo sĩ Iran, cho biết việc Mojtaba Khamenei vắng mặt kéo dài trước công chúng ngày càng trở thành vấn đề, đặc biệt vì ông không có cấp bậc tôn giáo cao như truyền thống của vị trí lãnh tụ tối cao. “Ông ấy không phải là một Ayatollah như cha mình hay như Ayatollah Khomeini,” Fahs nói, “và việc thiếu tư cách tôn giáo chính thức khiến vị thế của ông khó khăn hơn và trao cho IRGC một lợi thế nhất định.”
Sự thay đổi nội bộ này đã định hình kết quả tại Islamabad. Các cuộc đàm phán đổ vỡ vì gói thỏa thuận liên quan đến hạn chế hạt nhân, kiểm chứng, dỡ bỏ trừng phạt và bảo đảm khu vực. Phía Mỹ yêu cầu giới hạn dài hạn đối với việc làm giàu uranium và loại bỏ dự trữ; Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt ngay lập tức và các bảo đảm an ninh. Không bên nào chấp nhận “lằn ranh đỏ” của bên kia. Đối với trung tâm quyền lực mới ở Tehran, thất bại này xác nhận một kết luận đã hình thành từ nhiều năm: ngoại giao truyền thống không thể đảm bảo dỡ bỏ trừng phạt hoặc bảo vệ chế độ khỏi áp lực bên ngoài.
Kết luận đó đang định hình lại tính toán hạt nhân của Iran. Cuộc chiến cho thấy sự dễ tổn thương của giới lãnh đạo Iran trước các đòn tấn công có mục tiêu. Việc đàm phán sụp đổ ở Islamabad cho thấy ngay cả các cuộc thương lượng cấp cao với Washington cũng không mang lại giảm nhẹ trừng phạt nếu Iran không chấp nhận các hạn chế mà họ xem là mang tính sống còn. Các tiếng nói cứng rắn hiện cho rằng trạng thái “tiềm năng hạt nhân” — và có thể là sở hữu vũ khí công khai — là bảo đảm duy nhất cho sự tồn tại của chế độ. Logic này tương tự mô hình của Triều Tiên: có thể chịu trừng phạt, nhưng lá chắn hạt nhân sẽ răn đe sự cưỡng ép từ bên ngoài.
Hiện chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy Iran đã quyết định chế tạo bom hạt nhân. Tuy nhiên, các động lực để tăng cường năng lực răn đe hạt nhân rõ ràng đã gia tăng. Các chỉ huy Iran ngày càng lập luận rằng sự răn đe — chứ không phải quyền lực giáo sĩ — mới là yếu tố bảo vệ nhà nước. Như Fahs nói, các tướng lĩnh tin rằng “điều bảo vệ họ và lợi ích của họ chính là chương trình hạt nhân — không phải lãnh tụ tối cao.”
Học thuyết chiến lược tổng thể của Iran từ lâu đã ưu tiên răn đe bằng cách gây tổn thất — thông qua tên lửa, lực lượng ủy nhiệm và đòn bẩy hàng hải — thay vì thỏa hiệp ngoại giao. Yếu tố hạt nhân phù hợp với khuôn khổ đó, cung cấp sự bảo vệ tối hậu mà không cần cân bằng quân sự thông thường.
Sự thất bại ở Islamabad cũng củng cố niềm tin rằng việc dỡ bỏ trừng phạt sẽ không đến chỉ thông qua đàm phán. Với giới lãnh đạo mới nổi của Iran, bài học không phải là ngoại giao là bất khả thi, mà là ngoại giao không có đòn bẩy thì không hiệu quả. Trong bối cảnh này, năng lực hạt nhân không được xem như một công cụ mặc cả mà là một yêu cầu mang tính cấu trúc để đảm bảo an ninh chế độ.
Kết quả là một nhà nước Iran khép kín và cứng rắn hơn. Chiến tranh, quá trình kế nhiệm và sự sụp đổ ngoại giao đã tạo ra một giới lãnh đạo hoài nghi hơn với đàm phán và tin rằng chỉ có năng lực răn đe tự thân mới bảo đảm tương lai chế độ. Mỹ vẫn có đòn bẩy đáng kể, nhưng “cửa sổ” ngoại giao từng định hình các vòng đàm phán hạt nhân trước đây đã thu hẹp lại. Bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai sẽ diễn ra với một giới lãnh đạo mà ưu tiên được định hình bởi các cơ quan an ninh thay vì hội đồng giáo sĩ.
Sự đổ vỡ ở Islamabad không chỉ là một cuộc họp thất bại. Nó là tín hiệu cho thấy logic nội tại của Iran đã thay đổi — và rằng răn đe hạt nhân, chứ không phải thỏa hiệp ngoại giao, ngày càng được xem là nền tảng cho sự tồn tại của chế độ. Các tướng lĩnh Iran hiểu rõ cái giá chiến lược của việc công khai theo đuổi vũ khí hạt nhân — Tehran dễ bị tổn thương về địa chính trị hơn Triều Tiên — nhưng họ ngày càng coi đòn bẩy hạt nhân là điều thiết yếu để bảo vệ chế độ.
Charbel A. Antoun là một nhà báo và nhà văn có trụ sở tại Washington, chuyên về chính sách đối ngoại Mỹ, tập trung vào Trung Đông và Bắc Phi đã phân tích như trên.
Israel không kích Lebanon sau khi Trump công bố gia hạn lệnh ngừng bắn
Israel hôm thứ Sáu 24/4 đã tiến hành các cuộc không kích tại Lebanon trong bối cảnh lệnh ngừng bắn vẫn đang có hiệu lực, sau khi Tổng thống Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn thêm ba tuần.
Quân đội Israel cáo buộc Hezbollah vi phạm lệnh ngừng bắn trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội X. Quân đội Israel cho biết họ đã “tấn công các cơ sở quân sự của Hezbollah tại khu vực Kherbet Selem và Touline ở miền nam Lebanon.” Họ nói thêm rằng đây là phản ứng trước việc Hezbollah phóng rocket hôm thứ Năm 23/4.
Dân biểu Lebanon Ali Fayyad nói với kênh truyền hình Al-Manar của Hezbollah rằng bất kỳ hoạt động quân sự nào của Israel tại Lebanon đều trao cho nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn này “quyền đáp trả thích đáng”, theo bản dịch.
Ông Fayyad cho biết Hezbollah “kiên quyết bác bỏ” việc gia hạn lệnh ngừng bắn vì nhóm này không tham gia vào bất kỳ cuộc đàm phán nào. Ông cũng nói rằng thỏa thuận không bao gồm việc Israel rút khỏi lãnh thổ Lebanon, điều mà ông cho rằng củng cố “quyền kháng cự kiên quyết và cuối cùng của Lebanon trước sự chiếm đóng.”
Mahmoud Qamati, phó chủ tịch Hội đồng Chính trị của Hezbollah, nói với The Washington Post trước khi Trump công bố gia hạn rằng Hezbollah từ chối đàm phán trực tiếp với Israel. Ông cũng cho biết Hezbollah phản đối “vùng đệm” mà Israel muốn thiết lập ở miền nam Lebanon.
Các cuộc không kích và hoạt động quân sự của Israel vẫn tiếp diễn sau khi Mỹ làm trung gian cho một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày vào tuần trước, vốn dự kiến hết hạn vào Chủ nhật trước khi được gia hạn. Một cuộc tấn công như vậy tại miền nam Lebanon hôm thứ Tư đã khiến 5 người thiệt mạng, trong đó có nhà báo Amal Khalil của báo Al Akhbar, theo Al Jazeera.
Bộ trưởng Thông tin Lebanon Paul Morcos cáo buộc Israel nhắm mục tiêu vào nhà báo Khalil, đồng thời cho rằng việc tấn công “các nhà báo là một tội ác nghiêm trọng và vi phạm trắng trợn luật nhân đạo quốc tế, điều mà chúng tôi sẽ không im lặng.”
Lệnh ngừng bắn được đưa ra ngay sau khi ông Trump đơn phương gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran trước khả năng diễn ra vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad.
Trước đó, ông Trump từng cho rằng các cuộc đàm phán giữa hai nước sẽ diễn ra vào thứ Sáu. Ông cũng cảnh báo rằng việc Mỹ phong tỏa Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục được duy trì. Iran đã mở lại eo biển này sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon nhưng lại đóng cửa trở lại chỉ vài giờ sau đó vào thứ Sáu tuần trước, với lý do liên quan đến việc phong tỏa của Mỹ.
Tổng thống cho biết lệnh phong tỏa sẽ được duy trì trong khi Mỹ chờ Iran đưa ra một thỏa thuận hòa bình. Ông cũng nói thêm rằng quân đội Mỹ sẽ “duy trì trạng thái sẵn sàng và ổn định” nếu các cuộc đàm phán thất bại.
3 tàu sân bay hoạt động ở Trung Đông lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ
Quân đội Mỹ cho biết hôm thứ Sáu rằng ba tàu sân bay đang hoạt động tại Trung Đông, lần đầu tiên trong hơn hai thập kỷ, khi Mỹ thực thi phong tỏa hải quân đối với Iran tại eo biển Hormuz.
Ba tàu sân bay — USS Abraham Lincoln, USS Gerald R. Ford và USS George H.W. Bush — cùng với các không đoàn trên tàu cung cấp hơn 200 máy bay cho Ngũ Giác Đài và hơn 15.000 thủy thủ cùng lính thủy đánh bộ.
Sự gia tăng sức mạnh quân sự của Mỹ tại Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) diễn ra khi Tổng thống Trump hôm thứ Năm 23/4 từ chối đưa ra thời gian cụ thể về việc khi nào cuộc chiến với Iran có thể kết thúc, chỉ vài ngày sau khi gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn với Tehran.
Tuy nhiên, nếu Trump bật đèn xanh cho Ngũ Giác Đài tiến hành tấn công Iran, các tàu chiến này — mang theo tiêm kích F-35, máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler, F/A-18E Super Hornet, máy bay cảnh báo sớm E-2C, trực thăng MH-60S Sea Hawk và máy bay vận tải CMV-22B Osprey — sẽ cung cấp nhiều phương án tác chiến.
Tàu USS George H.W. Bush, một trong hai tàu sân bay lớp Nimitz trong khu vực CENTCOM, rời bang Virginia vào cuối tháng 3 và đi đường vòng dài tới Trung Đông, vòng qua Mũi Hảo Vọng để tránh kênh đào Suez và Biển Đỏ — nơi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn từng tấn công tàu thuyền.
“Không chỉ phong tỏa đang mở rộng — thực tế là một tàu sân bay thứ hai sẽ tham gia phong tỏa chỉ trong vài ngày tới — mà phong tỏa này cũng đã mang tính toàn cầu,” Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với phóng viên tại Ngũ Giác Đài hôm thứ Sáu, đề cập đến USS George H.W. Bush.
Sự xuất hiện của USS George H.W. Bush trong khu vực phụ trách của CENTCOM có thể giúp giảm tải cho USS Gerald R. Ford, vốn đã được triển khai từ tháng 6, bao gồm cả việc từng được điều đến khu vực Bộ Tư lệnh Miền Nam Mỹ trước cuộc đột kích thành công nhằm vào Nicolás Maduro ở Venezuela. Thông thường, tàu sân bay Mỹ được triển khai khoảng bảy tháng.
Hegseth cũng cho biết hôm thứ Sáu rằng 34 tàu Iran đã bị buộc quay đầu kể từ khi lệnh phong tỏa hải quân có hiệu lực.
“Mọi con tàu mà Mỹ cho là đáp ứng tiêu chí của chúng tôi — dù là tàu Iran hay tàu đi đến hoặc rời các cảng Iran — đều đã bị buộc quay đầu,” ông nói trong buổi họp báo.
Iran không tiến gần tới một thỏa thuận — mà đang cứng rắn hóa thành một chính quyền quân phiệt mới
Vấn đề quan trọng nhất trong bất kỳ cuộc đàm phán nào về Iran không phải là uranium, các lệnh trừng phạt hay việc giảm leo thang quân sự — mà là ý chí chính trị của người dân Iran. Ý chí đó đã được thể hiện nhiều lần, qua làn sóng biểu tình chống chế độ hết lần này đến lần khác, với một yêu cầu duy nhất: thay đổi chế độ. Không có kết quả bền vững nào có thể bỏ qua thực tế cốt lõi này.
Tuy nhiên, thực tế trung tâm này vẫn phần lớn vắng bóng trong các cuộc đàm phán diễn ra ở những nơi như Pakistan. Gần 90 triệu người đã sống dưới sự đàn áp suốt 47 năm, và ý chí chính trị của họ vẫn bị coi là thứ yếu so với tiến trình ngoại giao. Câu hỏi không chỉ là Tehran muốn gì hay Washington muốn gì, mà là số phận của quốc gia Iran sẽ ra sao. Đây không chỉ là một thất bại về đạo đức — mà còn là một sai lầm chiến lược.
Sự thật cay đắng là người dân Iran không có người bảo vệ nào ngoài chính ý chí của họ. Kể từ năm 1979, họ đã nhiều lần đứng lên chống lại chế độ chuyên chế tôn giáo. Theo nhiều thống kê, đã có 19 cuộc nổi dậy lớn, và tất cả đều bị đàn áp bằng vũ lực. Cuộc trấn áp mới nhất, vào tháng 1, được cho là đã khiến hơn 40.000 người thiệt mạng. Những người biểu tình không yêu cầu thay thế chế độ thần quyền bằng một chính quyền quân sự cai trị bằng sợ hãi. Họ đòi hỏi tự do, phẩm giá và thay đổi dân chủ.
Ngày nay, nhiều người Iran không còn nghĩ về cải cách — họ đang nghĩ đến đối đầu quyết liệt.
Tổng thống Trump có thể đang tập trung vào kho dự trữ uranium làm giàu của Iran và việc ngăn chặn vũ khí hạt nhân. Mối quan tâm đó là dễ hiểu. Nhưng chế độ thần quyền ở Tehran đang chơi một ván cờ sâu xa hơn. Về mặt chính trị, các cuộc đàm phán này đã chết từ trước, bởi giới lãnh đạo không sẵn sàng ký bất kỳ thỏa thuận nào có thể bị xem là đầu hàng.
Các nhà lãnh đạo Iran vẫn hoạt động dưới cái bóng của những nỗi nhục trong thế kỷ 19, được định hình bởi các thất bại quân sự dẫn đến Hiệp ước Gulistan và Hiệp ước Turkmenchay. Trong trí tưởng tượng chính trị của họ, bất kỳ thỏa thuận nào với Washington đều có nguy cơ bị nhìn nhận không phải là ngoại giao, mà là đầu hàng — thực chất là ký một văn kiện đầu hàng hiện đại trước Trump.
Nỗi sợ đó thúc đẩy một bản năng sâu xa hơn: kháng cự, trì hoãn và leo thang thay vì nhượng bộ. Cùng một tầng lớp giáo sĩ Shiite đã nhiều lần đưa Iran vào đối đầu giờ đây có nguy cơ lặp lại lịch sử đó — đẩy đất nước vào sự tàn phá mới để tránh hình ảnh thoái lui.
Hiện nay, Tehran công khai phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng gia tăng căng thẳng thay vì giảm bớt. Họ ít thể hiện sự quan tâm thực sự đến một lệnh ngừng bắn lâu dài. Thay vào đó, họ tìm cách khơi lại khủng hoảng và phá hoại ngoại giao từ bên trong. Các tín hiệu của họ mâu thuẫn vì chiến lược của họ có nhiều lớp: vừa đàm phán vừa đe dọa. Họ gợi ý thương lượng trong khi chuẩn bị đối đầu. Họ kích hoạt các lực lượng dân quân Shiite đồng minh ở Yemen và Iraq để gia tăng chi phí cho Mỹ và tạo đòn bẩy trước Trump.
Đây không phải là sự nhầm lẫn. Đó là mô hình hoạt động cổ điển của tầng lớp giáo sĩ cầm quyền ở Tehran: tạo ra khủng hoảng, gửi tín hiệu trái ngược, thử thách quyết tâm của đối phương và hy vọng nỗi sợ sẽ dẫn đến nhượng bộ.
Trong nước Iran, tình hình cũng bất ổn. Đất nước bị rung chuyển về chính trị, kiệt quệ về xã hội và căng thẳng về kinh tế. Chế độ sử dụng Israel và Mỹ như cái cớ để đàn áp bất đồng trong nước. Các vụ hành quyết vẫn tiếp diễn. Việc cắt internet và kiểm duyệt đã đẩy đất nước tiến gần hơn tới mô hình kiểm soát nhà nước giống Bắc Triều Tiên hơn là một xã hội hiện đại. Đây không chỉ là đàn áp — mà là sự cô lập có hệ thống.
Đồng thời, những rạn nứt nội bộ trong tầng lớp cầm quyền ngày càng khó che giấu. Một cuộc đấu đá quyền lực đang nổi lên giữa những người tập trung vào việc duy trì chế độ bằng mọi giá và những người thúc đẩy đối đầu ý thức hệ và leo thang nguy hiểm hơn. Cuộc khủng hoảng kế nhiệm cũng ngày càng rõ ràng. Ngay cả bây giờ, công chúng cũng không biết ai thực sự điều hành ở Tehran. Tuyên truyền của chế độ cố gắng thể hiện sự liên tục và kiểm soát, nhưng ngoài những hình ảnh dàn dựng và sân khấu chính thức, ngay cả các quan sát viên bên ngoài cũng không thể xác định ai thực sự nắm quyền.
Sự bất định đó rất quan trọng, bởi Washington có thể không hoàn toàn hiểu họ đang đối phó với ai. Trump hiện đối mặt với một phép thử nguy hiểm. Nếu Mỹ đưa ra đe dọa mà không hành động, sức răn đe sẽ suy yếu. Nếu hành động, xung đột có thể vượt khỏi kiểm soát.
Tehran hiểu rõ thế tiến thoái lưỡng nan này và đang cố khai thác nó. Chế độ dường như tin rằng các cuộc đàm phán đã thất bại và họ đã vượt mặt Trump, Mỹ và phương Tây về mặt chính trị. Truyền thông của họ công khai ăn mừng điều mà họ mô tả là sự sụp đổ của ngoại giao ngay cả trước khi nó bắt đầu.
Đó có thể là một tính toán sai lầm chết người. Chế độ đang biến đổi thành một hệ thống cưỡng chế công khai hơn, duy trì bằng vũ lực và khủng hoảng. Người dân Iran đã nhiều lần cho thấy họ bác bỏ hệ thống này. Yêu cầu của họ không thay đổi. Điều đang thay đổi là chính chế độ — từ một nền chuyên chế tôn giáo sang một hình thức cai trị trần trụi hơn, dựa trên bạo lực thuần túy, tuyên truyền và khủng hoảng thường trực.
Thế giới nên ngừng giả vờ rằng nhà nước Iran là một đối tác đàm phán bình thường đang tiến tới thỏa hiệp. Không phải vậy. Đó là một hệ thống đang suy sụp, cố tồn tại bằng căng thẳng, khủng bố và lừa dối.
Cuối cùng, chính ý chí của người dân Iran — chứ không phải màn kịch của chế độ — sẽ đảo ngược cục diện.
Gia hạn 90 ngày đối với việc miễn trừ Jones Act
Chính quyền Donald Trump hôm thứ Sáu 24/4 thông báo gia hạn 90 ngày đối với việc miễn trừ Jones Act — đạo luật yêu cầu việc vận chuyển giữa các cảng của Mỹ phải do tàu mang cờ Mỹ thực hiện — nhằm mục đích giảm giá nhiên liệu.
“Dữ liệu mới được tổng hợp kể từ khi lệnh miễn trừ ban đầu được ban hành cho thấy nguồn cung đã có thể đến các cảng của Mỹ nhanh hơn đáng kể,” trợ lý thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Taylor Rogers cho biết trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội X.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt do chiến tranh với Iran và việc đóng cửa Strait of Hormuz, nơi thường chiếm khoảng 20% lượng dầu của thế giới đi qua.
Giá dầu Brent — tiêu chuẩn toàn cầu — đã tăng lên 105 USD/thùng vào thứ Sáu, trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) — tiêu chuẩn của Mỹ — ở mức 95 USD. Giá xăng trung bình toàn quốc đạt 4 USD/gallon vào thứ Sáu, theo AAA.
Rogers cũng lưu ý rằng việc gia hạn này mang lại “sự chắc chắn và ổn định cho nền kinh tế Mỹ và toàn cầu.”
“Chính quyền Trump đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm giảm thiểu các gián đoạn ngắn hạn đối với thị trường năng lượng, và việc gia hạn này sẽ giúp đảm bảo các sản phẩm năng lượng thiết yếu, vật liệu công nghiệp và nhu yếu phẩm nông nghiệp được duy trì,” bà nói.
Quyết định ban đầu của chính quyền trong việc miễn trừ yêu cầu của luật được kỳ vọng sẽ tạo ra mức tiết kiệm khiêm tốn cho người lái xe bằng cách cho phép vận chuyển xăng với chi phí rẻ hơn. Việc gia hạn có khả năng duy trì mức tiết kiệm này.
Năm 2022, JPMorgan dự báo rằng việc miễn trừ Jones Act có thể giúp người lái xe ở Bờ Đông tiết kiệm khoảng 10 cent mỗi gallon.
Một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos công bố hôm thứ Sáu cho thấy 77% cử tri Mỹ cho rằng Trump chịu ít nhất một phần trách nhiệm đối với việc giá xăng tăng cao.
Nga và Ukraine đang tiến hành một cuộc chiến ủy nhiệm ở Trung Đông
Ngay cả khi Mỹ và Iran tiếp tục cuộc đối đầu lúc nóng lúc lạnh, Nga và Ukraine cũng đang tiến hành một cuộc chiến ủy nhiệm của riêng họ tại Trung Đông.
Để đáp trả việc Iran hỗ trợ nền tảng sản xuất máy bay không người lái của Nga, cũng như chuyển giao các drone Shahed-16 và linh kiện cho 1.300 drone khác, Moscow hiện đang cung cấp cho Tehran các drone “nhái” do Nga sản xuất để tấn công Mỹ và Israel. Theo các nguồn tin Ukraine, Moscow cũng đã chia sẻ thông tin tình báo với Tehran, đặc biệt là cung cấp dữ liệu mục tiêu nhắm vào tàu và máy bay Mỹ, ngoài ra còn viện trợ thực phẩm và thuốc men.
Về phần mình, Ukraine đang hỗ trợ các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập vốn chịu nhiều cuộc tấn công mạnh từ Iran. Ukraine đã cử khoảng 200 cố vấn quân sự tới Ả Rập Xê Út, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất để hỗ trợ phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa, đặc biệt là drone.
Kyiv đã tận dụng kinh nghiệm của mình để phát triển các thiết bị đánh chặn drone chi phí thấp, với khả năng — nếu được tài trợ đầy đủ — sản xuất với tốc độ đáng kinh ngạc ít nhất 2.000 đơn vị mỗi ngày. Những hệ thống này đã giúp giảm đáng kể thiệt hại do drone Nga gây ra đối với lực lượng và dân thường Ukraine.
Hơn nữa, vào cuối tháng 3, Ukraine đã ký các thỏa thuận quốc phòng 10 năm với Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar, theo đó Kyiv sẽ cung cấp cho mỗi nước một hệ thống phòng không hoàn chỉnh. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết thỏa thuận này không chỉ bao gồm các thiết bị đánh chặn, mà còn cả tuyến phòng thủ, phần mềm, hệ thống tác chiến điện tử và nhiều yếu tố khác — một cách tiếp cận mang tính hệ thống.
Các hệ thống đánh chặn này không chỉ dùng trên đất liền mà còn bao gồm cả các phiên bản trên biển, chẳng hạn như drone được phóng từ tàu không người lái đã bắn hạ một drone Shahed — lần đầu tiên trong lịch sử hải quân có một cuộc tấn công thành công như vậy. Thỏa thuận này cũng bao gồm việc đồng sản xuất, xây dựng dây chuyền sản xuất tại Ukraine và các quốc gia khác.
Khung thỏa thuận “Drone deal”, gồm 10 thỏa thuận riêng biệt, cũng như việc tài trợ hàng năm với số lượng và thời hạn xác định.
Ngoài ra, Kyiv đã phản ứng nhanh chóng trước yêu cầu của Washington về hỗ trợ chống lại các cuộc tấn công bằng drone nhằm vào các căn cứ của Mỹ tại Jordan. Theo Zelensky, Ukraine đã cử một nhóm chuyên gia chỉ một ngày sau khi nhận được yêu cầu.
Tuy nhiên, ngay cả khi đang tiến hành cuộc chiến ủy nhiệm này và xây dựng quan hệ dài hạn với các nước vùng Vịnh, Kyiv và Moscow vẫn rơi vào thế bế tắc trong năm thứ năm của cuộc xung đột.
Lực lượng Ukraine cho biết đã giành lại khoảng 400 km² trong vài tháng qua, bao gồm phần lớn khu vực phía đông Dnipropetrovsk, đồng thời đạt tiến triển tại tỉnh Zaporizhzhia, khiến kế hoạch tấn công mùa xuân của Nga trở nên phức tạp hơn.
Về phía Nga, họ tuyên bố đạt được nhiều thành quả hơn. Tổng tham mưu trưởng Valery Gerasimov cho biết lực lượng Nga đã chiếm hơn 1.700 km² và toàn bộ tỉnh Luhansk từ đầu năm. Tuy nhiên, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh, Nga thực tế chỉ kiểm soát chưa đến một nửa diện tích đó kể từ ngày 1/1 và chỉ khoảng 60 km² từ ngày 1/3.
Thực tế cho thấy hai điều đồng thời đúng: các bước tiến của Ukraine chưa đủ để đẩy lùi lực lượng Nga, trong khi các bước tiến của Nga cũng chưa đạt mục tiêu của Điện Kremlin.
Đó là lý do vì sao việc Washington tăng cường hỗ trợ Ukraine là rất quan trọng. Một sĩ quan Mỹ cấp cao cho biết Mỹ vẫn tiếp tục bán vũ khí cho các nước châu Âu để chuyển giao cho Ukraine.
Tuy nhiên, mức hỗ trợ hiện tại là chưa đủ. Dù Ukraine đã có thể tự đáp ứng hơn một nửa nhu cầu vũ khí, nước này vẫn kêu gọi châu Âu tăng cường viện trợ, đặc biệt là các hệ thống phòng không.
Do hạn chế của ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu — vẫn kém xa Mỹ về khả năng sản xuất nhanh chóng — nên Washington cần tiếp tục đóng vai trò “kho vũ khí của nền dân chủ” cho Ukraine, bất chấp nhu cầu của chính mình tại Trung Đông. Ukraine đã nhanh chóng hỗ trợ bảo vệ lực lượng Mỹ; Mỹ cũng nên đáp lại một cách tương xứng.
Hegseth nhận 2 câu hỏi từ TMZ tại buổi họp báo Operation Epic Fury
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hôm thứ Sáu 24/4 đã cho phép các phóng viên từ kênh giải trí TMZ đặt hai câu hỏi trong một buổi họp báo tập trung vào Operation Epic Fury, chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Hegseth mở đầu cuộc họp báo bằng cách ca ngợi tốc độ triển khai chiến dịch, điều mà ông nói là đối lập với việc Mỹ từng tham chiến nhiều năm ở Triều Tiên, Việt Nam, Iraq và Afghanistan.
“Những cuộc chiến đó đều kéo dài nhiều năm, nhiều thập kỷ, với những mục tiêu mơ hồ, thay đổi liên tục,” ông nói. “Nhưng kết quả thì rất ít. Operation Epic Fury thì tập trung như tia laser ngay từ đầu.”
Sau khi trả lời câu hỏi của một số phóng viên, Hegseth chọn phóng viên TMZ Jacob Wasserman. Wasserman nói rằng anh và đồng nghiệp Charlie Cotton đều có câu hỏi. Hegseth, cựu người dẫn chương trình Fox News, trả lời: “Chúng ta xem đã,” khiến một số người bật cười.
“Tôi đã nghe ông nói nhiều về việc ném bom người và địa điểm. Khi ông ra lệnh thực hiện mức độ bạo lực cực đoan như vậy, trong đầu và cơ thể ông đang nghĩ gì? Ông có cảm thấy adrenaline không? Có sợ không? Có cảm giác như đang say quyền lực không? Hãy mô tả cho chúng tôi cảm giác đó về mặt tinh thần và thể chất,” Wasserman hỏi.
Hegseth ban đầu nói đây là “một câu hỏi rất kiểu TMZ”, sau đó trả lời rằng suy nghĩ duy nhất của ông là đảm bảo quân đội có mọi thứ cần thiết để “đánh bại và tiêu diệt kẻ thù và trở về nhà an toàn.”
“Tôi muốn họ được trao quyền đầy đủ trong khuôn khổ luật lệ và quy định để tạo ra sức mạnh tối đa chống lại kẻ thù, vì chiến tranh là bạo lực, chiến tranh đòi hỏi những việc khó khăn,” ông nói thêm. “Nhưng tôi muốn quân nhân của chúng ta trở về nhà, còn phía bên kia thì không.”
Cotton sau đó hỏi liệu Hegseth có cân nhắc đổi tên Bộ Quốc phòng thành “Bộ Hòa bình” hay không, sau khi Tổng thống Trump ký sắc lệnh đổi tên cơ quan này thành “Bộ Chiến tranh”.
“Đó chính là mục tiêu,” Hegseth trả lời. “Câu hỏi rất hay. Từ ‘Quốc phòng’ sang ‘Chiến tranh’ là để chủ động hơn trong việc đạt hòa bình thông qua sức mạnh.”
Ông nói thêm rằng ông từng làm video nói Bộ Quốc phòng là “cơ quan duy nhất xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình”, vì họ là “đảm bảo an toàn và an ninh không chỉ cho đất nước chúng ta mà còn cho nhiều nơi khác trên thế giới.”
Phóng viên quốc phòng Carla Babb của Newsmax viết trên X ngay sau buổi họp rằng “rõ ràng phần lớn phóng viên được gọi lên không phải là người thường xuyên theo dõi Bộ Quốc phòng.”
Bà cũng cho rằng “có thể sẽ không có những câu hỏi kiểu TMZ như vậy nếu các phóng viên kỳ cựu trong ngành được gọi lên thường xuyên hơn.”
Sự xuất hiện của TMZ tại Ngũ Giác Đài diễn ra trong bối cảnh quân đội Mỹ đang tái cấu trúc lực lượng báo chí. Phần lớn câu hỏi trong các buổi họp báo hiện nay đến từ các kênh truyền thông cánh hữu, trong khi các báo lớn và truyền thống hiếm khi được gọi trả lời.
Cuối năm ngoái, Ngũ Giác Đài từng cố buộc các cơ quan báo chí ký quy định truy cập mới, sau đó loại bỏ những phóng viên từ chối ký. Một thẩm phán đã hai lần yêu cầu khôi phục quyền truy cập báo chí sau khi The New York Times kiện.
TMZ, vốn nổi tiếng với tin tức giải trí và đặt tại Los Angeles, thuộc sở hữu của Fox Corporation.
Thủ tướng Netanyahu tiết lộ chẩn đoán ung thư
Căng thẳng eo biển Hormuz, Israel & Lebanon giữ ổn định, lệnh ngừng bắn với Iran được gia hạn
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm thứ Sáu tiết lộ rằng ông đã trải qua điều trị ung thư tuyến tiền liệt và đã trì hoãn việc công bố kết quả này vào thời điểm cao trào của các chiến dịch quân sự giữa Mỹ và Israel chống Iran hồi đầu năm nay.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Netanyahu cho biết các bác sĩ đã phát hiện một khối u ác tính ở “giai đoạn rất sớm” và nó “không hề” lan rộng. Ông nói rằng mình đã lựa chọn “điều trị có mục tiêu” đối với khối u này, và việc điều trị chỉ cần “một vài lần ngắn” tái khám.
“Hôm nay, báo cáo y tế thường niên của tôi đã được công bố. Tôi đã yêu cầu hoãn công bố nó trong hai tháng để nó không được phát hành vào thời điểm cao trào của cuộc chiến, nhằm tránh việc chế độ khủng bố Iran lan truyền thêm những tuyên truyền sai lệch chống lại Israel,” Netanyahu viết.
Ông cho biết việc theo dõi tiếp diễn xảy ra khoảng một năm rưỡi sau một “ca phẫu thuật thành công” đối với chứng “phì đại tuyến tiền liệt lành tính”. Các bác sĩ đã phát hiện một điểm nhỏ, chưa đến một centimet, trong quá trình kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Thủ tướng Israel cũng dùng thông báo này để nâng cao nhận thức về mức độ phổ biến của ung thư tuyến tiền liệt.
“Các bác sĩ nói với tôi rằng điều này rất phổ biến ở những người đàn ông cùng độ tuổi với tôi, và có hai lựa chọn,” ông viết — theo dõi chặt chẽ hoặc điều trị để loại bỏ vấn đề.
“Các bạn đã biết tôi rồi. Khi tôi được cung cấp thông tin kịp thời về một mối nguy tiềm tàng, tôi muốn xử lý ngay lập tức. Điều này đúng ở cấp quốc gia cũng như ở cấp cá nhân.”
Người dân Israel sẽ đi bỏ phiếu vào tháng 10 trong bối cảnh mức độ ủng hộ dành cho ông Netanyahu giảm sút do cuộc chiến với Iran. Theo một khảo sát ngày 11/4 của Đại học Hebrew, chỉ 10% người Israel đánh giá cuộc chiến với Iran là thành công, trong khi tỷ lệ ủng hộ ông Netanyahu giảm xuống còn 34%, so với 40% vào đầu cuộc chiến cuối tháng 2.
Canada đang nghiêng về châu Âu — và đó là vấn đề của Washington
Lần đầu tiên, hơn một nửa người Canada nói rằng họ ủng hộ việc gia nhập Liên minh châu Âu — không phải như một phản ứng chính trị tức thời, cũng không phải một sở thích trừu tượng, mà là một lựa chọn chính sách nghiêm túc. Washington dường như không chú ý.
Đó là một sai lầm.
Ứng cử của Canada vào EU, xét về mặt pháp lý, là gần như không thể. Các hiệp ước EU giới hạn tư cách thành viên cho các quốc gia châu Âu, trong khi Canada thì không. Việc gia nhập cần sự đồng thuận tuyệt đối của 27 chính phủ, mỗi nước lại có chính trị nội bộ riêng và lý do riêng để trì hoãn. Bản thân quá trình này có thể kéo dài hàng chục năm. Vì vậy, phản ứng dễ dàng là bỏ qua nó — một giả thuyết thú vị nhưng không thực tế.
Nhưng cuộc tranh luận thực sự không phải về việc gia nhập EU: mà là về xu hướng “dịch chuyển chiến lược” của Canada. Và đó là vấn đề của Washington, dù việc gia nhập có xảy ra hay không.
Bắt đầu từ kinh tế. Quan hệ thương mại Mỹ – Canada là lớn nhất thế giới. Sự tích hợp sâu rộng không chỉ nằm ở hàng hóa qua biên giới mà còn ở chuỗi cung ứng dựa trên giả định rằng hai nước có môi trường pháp lý đủ tương đồng để vận hành như một không gian sản xuất thống nhất.
Việc gia nhập EU đòi hỏi Canada phải áp dụng toàn bộ luật pháp châu Âu. Điều đó sẽ kéo các quy định của Canada về phía Brussels. Không cần một đứt gãy lớn cũng có thể gây tổn hại: chỉ cần sự khác biệt nhỏ trong quy định, kéo dài theo thời gian, cũng đủ làm xói mòn các ngành công nghiệp như ô tô, năng lượng, nông nghiệp và sản xuất — những ngành hiện đang vận hành gần như không cần quan tâm đến biên giới. Khi đó, họ sẽ bắt đầu phải tính đến nó.
Lập luận ủng hộ EU chủ yếu dựa trên việc mở rộng thị trường. Nhưng Canada đã có điều đó. Hiệp định thương mại tự do EU – Canada (CETA) đã loại bỏ phần lớn thuế quan từ nhiều năm trước, và những phần còn lại không đáng kể.
Vậy tại sao lại có sự ủng hộ này? Vì đây chưa bao giờ chỉ là vấn đề thương mại. Các khảo sát phản ánh tâm lý chính trị — mong muốn thể hiện rằng Canada có lựa chọn, rằng nước này không hoàn toàn phụ thuộc vào một nước láng giềng khó đoán. Điều đó có thể hiểu được như một cảm xúc, nhưng không phải là chiến lược. Và Washington nên nhận ra đây thực chất là một lập luận về tái định hướng thể chế được ngụy trang thành câu chuyện kinh tế.
Câu hỏi quốc phòng còn khó bỏ qua hơn. NORAD không phải là một hiệp ước thông thường — mà là một cấu trúc vận hành hợp nhất, kết quả của 60 năm học thuyết chung, hệ thống tương thích và lòng tin thể chế. Biên giới Bắc Cực của Canada cũng chính là biên giới Bắc Cực của Mỹ. Không có kịch bản phòng thủ Bắc Cực nào hoạt động nếu chiến lược của Ottawa bị ảnh hưởng bởi Brussels.
Điều này không phải giả định. Canada và EU đã tiến tới hợp tác quốc phòng chính thức — được mô tả là nhằm tăng “tự chủ chiến lược” khỏi Mỹ. Cơ chế Hợp tác Cấu trúc Thường trực (PESCO) là công cụ giúp các nước châu Âu tích hợp quốc phòng và giảm phụ thuộc vào NATO. Canada đã ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng với EU. Dù được gọi là “đối tác”, nhưng xu hướng thực chất là hội tụ.
Washington cần hiểu rõ điều đó có thể dẫn đến gì: một Canada đứng giữa cam kết xuyên Đại Tây Dương và cam kết lục địa, thay vì gắn chặt với cái sau.
Ottawa có lý do để tìm kiếm lựa chọn chiến lược khác. Những năm gần đây không khiến Washington trở thành một đối tác dễ chịu. Nhưng câu trả lời cho một mối quan hệ song phương khó khăn không phải là rút lui thể chế. Địa lý của Canada không thay đổi. Biên giới Bắc Cực của nước này vẫn quan trọng đối với an ninh Mỹ, bất kể tâm trạng chính trị ở Ottawa.
Điều làm thời điểm này khác với các giai đoạn trước là điểm xuất phát. Canada đang chậm trễ trong các nghĩa vụ lục địa của mình.
Việc hiện đại hóa NORAD — hệ thống cảnh báo sớm phòng thủ không gian chung — bị trì hoãn và thiếu đầu tư từ phía Canada, trong khi mối đe dọa ngày càng tăng. Chương trình thay thế tàu ngầm, quan trọng cho Đại Tây Dương và Bắc Cực, vẫn chưa hoàn tất. Canada chỉ mới đạt mức 2% GDP chi tiêu quốc phòng theo NATO gần đây, và vẫn còn nhiều thiếu hụt năng lực.
Một đồng minh đã yếu về cam kết phòng thủ lục địa sẽ không có lợi khi theo đuổi thêm một “trụ cột thể chế” thứ hai. Hợp tác với EU không lấp đầy khoảng trống đó — mà có thể làm suy giảm ý chí chính trị để khắc phục nó.
Washington không nên chờ đến khi việc gia nhập EU trở nên khả thi mới hành động. Khi đó, xu hướng đã ăn sâu.
Tín hiệu mới là vấn đề quan trọng, không chỉ là đích đến.
Mỹ không cần một Canada “xuyên Đại Tây Dương”. Mỹ cần Canada ở ngay bên cạnh.
Andrew Latham là giáo sư quan hệ quốc tế tại Macalester College (Minnesota), nghiên cứu viên cao cấp tại Institute for Peace and Diplomacy, và nghiên cứu viên không thường trú tại Defense Priorities (Washington) đã nêu ý kiến nầy.
Trump sống bằng thuyết âm mưu — giờ ông ấy phải trả giá
Một chân lý của cuộc sống là “gieo nhân nào gặt quả nấy”. Nói cách khác, ai sống bằng gươm thì cuối cùng cũng sẽ chết vì gươm.
Trong hơn một thập kỷ, những câu nói này dường như không áp dụng với Tổng thống Trump — người từng ám chỉ rằng Barack Obama không sinh ra tại Mỹ, rằng cuộc bầu cử năm 2020 bị đánh cắp, và rằng người nhập cư Haiti ở Ohio ăn chó mèo, chỉ kể vài ví dụ trong số nhiều tuyên bố sai sự thật của ông.
Tất nhiên, những người ủng hộ Trump sẽ lưu ý rằng các thuyết âm mưu từ phía Dân chủ (như “Russiagate”) cũng từng nhắm vào Trump. Đúng vậy, nhưng Trump thực sự đã tự mời gọi sự nghi ngờ, và các phân tích đáng tin cậy đã bác bỏ những kết luận cực đoan nhất — ví dụ như chuyện có “băng ghi hình giường chiếu” hay việc Nga thao túng kết quả bầu cử năm 2016 để giúp Trump thắng.
Dù vậy, chúng ta đã bước vào một giai đoạn mới và có phần trớ trêu: Trump cuối cùng cũng đang trải nghiệm cảm giác trở thành mục tiêu của các thuyết âm mưu.
Việc Trump không công bố hồ sơ Epstein có lẽ là bước ngoặt. Nhưng gần đây hơn, tư duy âm mưu xoay quanh Trump đã lan rộng mạnh hơn.
Sau khi Trump tự ví mình như Chúa Jesus trong một bài đăng trên Truth Social, một số người trong chính hệ sinh thái chính trị của ông bắt đầu suy đoán rằng ông có thể là Kẻ Phản Chúa (Antichrist).
Ví dụ, Tucker Carlson từng nói trên podcast: “Liệu Trump có phải là Antichrist không? Không ai biết. Ít nhất thì kết luận của tôi là: không ai biết cả.”
Những người khác thì cho rằng ông bị quỷ ám — điều mà trong thế giới internet được xem là quan điểm “ôn hòa”.
Không tránh khỏi, cách diễn giải mang tính tôn giáo này dẫn đến việc nhìn nhận vụ ám sát bất thành ở Butler, Pennsylvania năm 2024. Một số người như Ali Alexander (người của phong trào “Stop The Steal”) đã viện dẫn sách Khải Huyền, cho rằng có “lời tiên tri trong Khải Huyền 13:3 về việc Antichrist bị bắn vào đầu.”
Diễn viên hài và podcaster Tim Dillon thì đưa ra một giả thuyết khác, mang tính chính trị hơn: vụ ám sát có thể đã bị “dàn dựng” để “cho thấy người dân nên bỏ phiếu cho Trump và ông ấy sẵn sàng đi xa đến mức nào vì họ.”
Có những chi tiết khiến kiểu suy đoán này dễ lan rộng. Tư thế giơ nắm đấm đầy thách thức của Trump ngay sau vụ tấn công dường như không phù hợp với hình ảnh một người không thích rủi ro thể chất. Phản ứng của Mật vụ (cho phép ông tạo dáng anh hùng trong khi có thể vẫn còn tay súng thứ hai) cũng bị xem là bất thường. Và vết thương ở tai — ngoài băng gạc tại Đại hội Đảng Cộng hòa 2024 — dường như không nghiêm trọng như người ta tưởng.
Tuy nhiên — và điều này rất quan trọng — hai người đã bị bắn chết trong sự việc đó. Cái chết làm cho giả thuyết “dàn dựng” trở nên khó chấp nhận, trừ khi người ta sẵn sàng đi theo logic đó đến những kết luận rất đen tối.
Dù vậy, sức hấp dẫn của thuyết âm mưu là nó không thể bị bác bỏ hoàn toàn. Vì vậy, phát biểu của cựu Dân biểu Marjorie Taylor Greene rằng “tôi không gọi vụ Butler là trò lừa đảo, nhưng có nhiều câu hỏi cần được làm rõ” thực chất rất giống với cách nói từng nuôi dưỡng QAnon.
Nhưng không chỉ những sự kiện lớn như vụ ám sát hay việc Trump tự ví mình như Chúa mới gây ra suy đoán. Ngay cả những sự việc nhỏ hơn cũng đang bị nhìn qua lăng kính âm mưu.
Ví dụ như sự kiện “bà ngoại DoorDash” gần đây — một chiêu truyền thông nhằm quảng bá chính sách “không thu thuế tiền boa” của Trump.
Hóa ra người giao hàng DoorDash này từng làm chứng trước Quốc hội ủng hộ chính sách đó, khiến một số người cho rằng bà có thể là “diễn viên trả tiền” hoặc “diễn viên khủng hoảng”.
Tổng hợp lại, những ví dụ này cho thấy những người có ảnh hưởng trong phong trào MAGA không hề ngừng tư duy âm mưu. Họ chỉ đơn giản là chuyển hướng sang nhân vật bị nghi ngờ lớn nhất — chính là Trump.
Sẽ dễ dàng để than phiền rằng đây là dấu hiệu người Mỹ mất niềm tin vào các thể chế và thực tế chung. Điều đó đúng là vấn đề lớn. Nhưng cũng khó bỏ qua sự trớ trêu mang tính “nghiệp báo”: Trump từng thúc đẩy kiểu tư duy này trong nhiều năm, và giờ chính ông trở thành mục tiêu của những suy đoán rằng ông là Antichrist hay dàn dựng vụ ám sát của chính mình.
Và quay lại với chân lý ban đầu: gieo nhân nào gặt quả nấy. Và đôi khi, khi nó quay lại, nó mang theo một chiếc laptop và liên tục “chỉ đặt câu hỏi thôi”.
Matt K. Lewis là cây bút bình luận, podcaster và tác giả của các cuốn sách “Too Dumb to Fail” và “Filthy Rich Politicians”.
Hegseth đáp trả chỉ trích của giáo hoàng: “Chúng tôi biết mình có thẩm quyền gì”
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hôm thứ Sáu 24/4 đã bảo vệ chiến dịch quân sự của Mỹ chống lại Iran, trong bối cảnh Tổng thống Trump tiếp tục tranh cãi với Giáo hoàng Leo XIV, người đứng đầu Giáo hội Công giáo.
“Giáo hoàng sẽ làm việc của ngài, điều đó không sao cả,” Hegseth nói với các phóng viên tại một cuộc họp báo ở Ngũ Giác Đài. “Chúng tôi biết nhiệm vụ của mình là gì, chúng tôi biết mình có thẩm quyền gì. Chúng tôi rất rõ ràng về điều đó — chúng tôi tuân theo các mệnh lệnh của tổng thống.”
Ông nói thêm: “Chúng tôi có luật sư ở khắp nơi xem xét những gì chúng tôi đang làm và lý do chúng tôi làm, đồng thời đưa ra mọi thẩm quyền cần thiết theo Hiến pháp và luật pháp của chúng tôi để thực hiện trên toàn bộ phạm vi.”
Các giám mục Công giáo Mỹ và các quan chức Vatican đã tuyên bố rằng cuộc chiến Mỹ–Israel ở Iran không đáp ứng các tiêu chuẩn của “chiến tranh chính nghĩa”, vốn yêu cầu đây phải là lựa chọn cuối cùng và không phải là hành động tấn công phủ đầu.
Tổng giám mục Timothy Broglio, người đứng đầu Tổng giáo phận Quân đội Hoa Kỳ, hồi đầu tháng 4 đã nói với CBS News rằng theo học thuyết chiến tranh chính nghĩa, cuộc chiến này “không” là chính nghĩa.
Giáo hoàng Leo, vị giáo hoàng Công giáo đầu tiên sinh ra tại Mỹ, cũng đã chỉ trích cuộc chiến và kêu gọi chấm dứt xung đột, nói rằng “Thiên Chúa không ban phước cho bất kỳ cuộc xung đột nào.”
Những phát biểu này đã khiến ông Trump tức giận. Ông nói trong một bài đăng trên Truth Social rằng Giáo hoàng “yếu kém về vấn đề tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại.” Đáp lại phản ứng chỉ trích, tổng thống nói rằng ông “có quyền không đồng ý với Giáo hoàng.”
“Leo nên làm tốt vai trò giáo hoàng của mình, dùng lẽ thường, ngừng chiều theo cánh tả cấp tiến, và tập trung làm một Giáo hoàng vĩ đại, không phải một chính trị gia,” ông Trump viết trên mạng. “Điều này đang làm tổn hại ông ấy rất nhiều và quan trọng hơn, nó đang làm tổn hại Giáo hội Công giáo!”
Giáo hoàng đã phản bác, nói rằng ông “không hề sợ” chính quyền Trump.
Sự suy thoái của Trump là một tình trạng khẩn cấp.
Đảng Dân chủ cần ngừng chơi trò chính trị.
Tôi rất tôn trọng Dân biểu Jamie Raskin (D-Md.). Tôi hoàn toàn hiểu lý do ông ấy bảo trợ một dự luật nhằm tạo ra một “Ủy ban về năng lực của Tổng thống trong việc thực thi quyền hạn và nhiệm vụ của văn phòng”, nhằm giúp xác định, theo thẩm quyền của Tu chính án thứ 25 của Hiến pháp, liệu một tổng thống có không đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ hay không. Nhưng đây chỉ là một dự luật mang tính thông điệp, không có cơ hội trở thành luật. Và chúng ta đã vượt quá thời điểm dành cho thông điệp và hy vọng viển vông.
Chúng ta đang đối mặt với một tình huống nghiêm trọng, và cần thực hiện các bước thực tế để giải quyết nó. Những “cảm nhận” và sự phô trương chính trị không còn là thứ chúng ta có thể chi trả.
Tổng thống Trump dường như đang suy giảm theo từng ngày. Ông ấy đang nói năng lộn xộn, bịa chuyện. Ông thể hiện khả năng phán đoán kém. Ngay cả trước khi ông bắt đầu đe dọa “diệt chủng Iran” và đăng hình mình như Chúa Jesus, ông đã thể hiện sự thiếu kiểm soát xung động.
Ông cũng bắt đầu nói như một đứa trẻ sáu tuổi. Ông nói về “bụi hạt nhân” và những câu như: “Họ đã thả một vài quả mìn nước… Chúng ta cũng đã đánh bại tất cả tàu nước của họ.”
Thật dễ để cười trước hành vi này. Nhưng dù kỳ lạ, không có gì trong đó là buồn cười. Trump sẽ tròn 80 tuổi vào tháng Sáu, và ông đang cho thấy mọi dấu hiệu của chứng sa sút trí tuệ. Đây là một bi kịch mà tôi không mong muốn với bất kỳ ai, bất kể quan điểm chính trị.
Nhưng hãy dừng lại ở đây. Đúng là không thể chẩn đoán y khoa nếu không có đánh giá y tế chính thức. Tuy nhiên, chúng ta với tư cách người bình thường có trách nhiệm nhận ra các dấu hiệu cảnh báo của chứng sa sút trí tuệ trong đời sống hàng ngày và thực hiện các bước phù hợp để có chẩn đoán y tế chính thức.
Nếu bạn có một ông bà có hành vi như Trump, bạn sẽ yêu cầu can thiệp y tế ngay lập tức và đánh giá toàn diện về thể chất và tinh thần. Thực tế, bạn sẽ rất lo lắng nếu giao cho họ lái xe, chứ chưa nói đến việc chỉ huy Hạm đội 5.
Với tư cách là tổng thống, Trump được giao quyền kiểm soát cỗ máy quân sự mạnh nhất trong lịch sử nhân loại. Quân đội Mỹ không phải là đồ chơi, nhưng Trump đang đối xử với nó như công cụ cá nhân, thậm chí đã lên kế hoạch cho “cuộc chinh phục tiếp theo”.
Ông đang đưa ra những quyết định bốc đồng có thể đặt nước Mỹ — và thế giới — vào nguy hiểm thực sự.
Và với tư cách tổng thống, sức khỏe thể chất và tinh thần của ông là vấn đề của nước Mỹ. Đó là một phần lý do chúng ta có Tu chính án thứ 25. Điều này không có nghĩa là hồ sơ y tế của tổng thống phải công khai hoàn toàn — ông vẫn có quyền riêng tư — nhưng nó không thể hoàn toàn do cá nhân tổng thống kiểm soát.
Không ai, kể cả những người ủng hộ trung thành nhất của Trump, có thể thực sự tin rằng ông sẽ tự nguyện công bố tin xấu về sức khỏe của mình.
Chúng ta cần gạt sang một bên những ảo tưởng về luận tội hay Tu chính án 25, và tập trung vào những giải pháp có thể thực hiện. Vì vậy, Quốc hội nên thông qua một dự luật cho phép “Nhóm Gang of Eight” tiếp cận ngay lập tức và không biên tập các hồ sơ y tế của Trump.
“Gang of Eight” gồm Chủ tịch và lãnh đạo phe thiểu số Hạ viện, lãnh đạo đa số và thiểu số Thượng viện, cùng chủ tịch và thành viên xếp hạng của các ủy ban tình báo Hạ viện và Thượng viện. Đây là những người, cả Cộng hòa lẫn Dân chủ, đã quen xử lý thông tin mật cao nhất và biết cách giữ bí mật.
Điều này cũng không chỉ liên quan riêng đến Trump — mà là vấn đề của chức vụ tổng thống nói chung. Chúng ta đã có hai tổng thống ngoài 80 tuổi liên tiếp, nên đây là vấn đề lưỡng đảng.
Và đừng quên — hai năm trước, đảng Cộng hòa từng rất ủng hộ minh bạch kiểu này.
Khác với việc kêu gọi áp dụng Tu chính án 25, cải cách này có thể thực hiện được về mặt chính trị. Nó không buộc đảng Cộng hòa phải chọn phe. Bạn có thể vừa ủng hộ Trump vừa tin rằng các tổng thống và cố vấn thân cận không nên che giấu tình trạng sức khỏe.
Minh bạch là một trong những cơ chế kiểm soát quyền lực cơ bản nhất. Nếu tổng thống có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, Quốc hội cần được biết.
Ngay cả khi họ không làm gì với thông tin đó, việc trao quyền truy cập sẽ buộc Tòa Bạch Ốc phải đối mặt với vấn đề thay vì phủ nhận.
Và giống như Đạo luật minh bạch hồ sơ Epstein, có sức mạnh trong số đông. Nếu một vài Dân biểu Cộng hòa ủng hộ, họ có thể gặp rắc rối. Nhưng nếu thông qua với đa số lớn, sẽ không có hậu quả chính trị.
Mọi người, dù Cộng hòa hay Dân chủ, nên đồng ý rằng chúng ta không thể mặc định rằng bất kỳ tổng thống nào cũng sẽ minh bạch về thông tin có thể kết thúc nhiệm kỳ của họ.
Không ai biết tương lai sẽ ra sao. Nhưng có một điều chắc chắn: ngay cả khi bạn tin rằng Trump hiện tại vẫn ổn, thì ở gần 80 tuổi, sức khỏe tinh thần của ông sẽ không cải thiện trong 2 năm, 8 tháng và 27 ngày tới.
Cần phải có hành động.
Trên đây là ý kiến của Chris Truax là một luật sư phúc thẩm, từng làm chủ tịch khu vực Nam California cho chiến dịch tranh cử sơ bộ của John McCain năm 2008.
Xxx
Hegseth, Caine cập nhật về chiến tranh Iran khi căng thẳng tại eo biển Hormuz leo thang
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine, phát biểu với báo chí vào sáng thứ Sáu 24/4 khi căng thẳng vẫn ở mức cao liên quan đến xung đột tại Iran và eo biển Hormuz – khu vực có tầm quan trọng chiến lược.
Buổi họp báo cũng diễn ra sau khi Tổng thống Trump hôm thứ Năm thông báo rằng Israel và Lebanon đã đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn tạm thời thêm ba tuần. Ông cũng cho biết lệnh ngừng bắn mong manh với Iran đã được kéo dài “vô thời hạn” từ đầu tuần.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (U.S. Central Command), đơn vị phụ trách các hoạt động quân sự trong khu vực, cũng thông báo vào sáng sớm thứ Sáu rằng Ngũ Giác Đài hiện có ba tàu sân bay hoạt động tại Trung Đông – lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ.
77% đổ lỗi cho ông Trump về giá xăng
Một đa số người Mỹ cho rằng Tổng thống Trump phải chịu trách nhiệm về đợt tăng giá xăng gần đây, khi xung đột với Iran tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, theo một khảo sát mới.
Cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos công bố vào thứ Sáu 24/4 cho thấy khoảng 77% cử tri đã đăng ký tại Mỹ nói rằng ông Trump chịu ít nhất một phần trách nhiệm về việc giá xăng tăng, so với 22% không đồng ý.
Quan điểm cho rằng ông Trump ít nhất chịu trách nhiệm một phần được chia sẻ bởi cử tri thuộc nhiều phe chính trị: 55% đảng Cộng hòa, 82% cử tri độc lập và 95% đảng Dân chủ đồng ý với nhận định này, theo khảo sát.
Đây có thể là một dấu hiệu cảnh báo trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đối với đảng Cộng hòa, khi họ đang cố gắng điều chỉnh thông điệp về khả năng chi trả trong bối cảnh ngày càng có lo ngại về phản ứng của cử tri đối với nền kinh tế.
Trong khảo sát, 38% người tham gia cho biết họ ưu tiên cách tiếp cận kinh tế của đảng Cộng hòa, so với 37% nói rằng đảng Dân chủ làm tốt hơn về vấn đề này. Lợi thế 1 điểm phần trăm này nhỏ hơn đáng kể so với mức 14 điểm mà đảng Cộng hòa có được ngay sau khi nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump bắt đầu, theo Reuters.
Tuy nhiên, người lái xe đang thấy một số tín hiệu giảm nhẹ tại trạm xăng trong tuần này, khi AAA báo giá trung bình toàn quốc là 4,03 USD/gallon. Giá dầu vẫn ở mức cao, với dầu Brent giao dịch khoảng 106 USD/thùng vào thứ Sáu do việc đóng cửa kéo dài của eo biển Hormuz.
Ông Patrick de Haan, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ của GasBuddy, viết trong một bài blog hôm thứ Hai rằng thị trường “có khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh” khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran làm gia tăng sự bất ổn.
“Giá dầu có thể tiếp tục dao động mạnh khi giới giao dịch cân nhắc rủi ro leo thang so với khả năng đạt được giải pháp ngoại giao,” ông viết một ngày trước khi ông Trump gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn trong xung đột.
Việc gia hạn được đưa ra theo đề nghị của các nhà trung gian Pakistan, chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần trước đó hết hạn. Tổng thống tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz.
Ông Trump và nội các của ông đưa ra những thông điệp trái chiều về tác động dài hạn đối với giá năng lượng. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright nói với CNN hôm Chủ nhật rằng giá xăng có thể sẽ không giảm xuống dưới 3 USD/gallon cho đến năm sau, nhưng ông Trump đã gọi đánh giá này là “hoàn toàn sai” trong một cuộc điện thoại với The Hill vào thứ Hai.
Khoảng 77% người Mỹ xem giá nhiên liệu là mối quan ngại rất lớn, theo khảo sát, và người trả lời có xu hướng dự đoán giá sẽ tăng trong năm tới cao gấp hơn hai lần so với dự đoán giá giảm.
Khảo sát được thực hiện từ ngày 15–20/4 với 4.557 người trưởng thành tại Mỹ. Sai số là 2%.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp.
