Lần đầu tiên, Quốc hội cộng sản Việt Nam đưa hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng vào luật, mở ra một giai đoạn vừa nhìn nhận, vừa kiểm soát trong thời đại kỹ thuật số…
Chiều ngày 23 tháng 4 năm 2026, với 100% đại biểu có mặt đồng ý, Quốc hội cộng sản Việt Nam đã chính thức thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), trong đó lần đầu tiên đặt ra khuôn khổ pháp lý cho hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng – một lãnh vực trước đây gần như để tự phát theo thực tế.
Theo thông tin từ VietnamNet, đạo luật mới gồm 9 chương, 61 điều và sẽ có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Điểm đáng chú ý nhất là việc bổ sung khái niệm “hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng”, chính thức nhìn nhận đây là một hình thức sinh hoạt hợp pháp, nhưng đồng thời cũng đưa nó vào phạm vi quản lý cụ thể.
Nói một cách dễ hiểu, từ nay việc giảng đạo qua mạng, tổ chức lễ nghi bằng livestream, kêu gọi đóng góp trên các nền tảng số, hay thậm chí chia sẻ nội dung tín ngưỡng trên Internet sẽ không còn là vùng mập mờ. Tổ chức hay cá nhân khi thực hiện những hoạt động này đều phải làm thủ tục thông báo, ghi danh hoặc xin phép với cơ quan có thẩm quyền.
Không dừng lại ở việc “đặt vào khuôn”, luật còn trao quyền khá rộng cho cơ quan quản lý. Các cơ quan hữu trách có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra và xử lý các trường hợp vi phạm. Đáng chú ý hơn, các công ty cung cấp dịch vụ mạng và viễn thông cũng bị kéo vào cuộc, trở thành một dạng “cánh tay nối dài”, phải phối hợp gỡ bỏ hoặc ngăn chặn những nội dung bị cho là vi phạm quy định về tín ngưỡng, tôn giáo.
Ông Phạm Anh Tuấn nhận định đây là một bước đi “tiên phong, tiến bộ”, vừa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật. Lối lập luận này nghe rất quen: vừa mở đường, vừa siết lại; vừa tạo điều kiện, vừa kiểm soát. Trên giấy tờ thì cân đối, nhưng khi áp dụng vào thực tế, cán cân thường nghiêng về phía dễ kiểm soát hơn là dễ sinh hoạt.
Thực ra, sự xuất hiện của quy định này không phải là chuyện bất ngờ. Những năm gần đây, sinh hoạt tôn giáo trên mạng phát triển rất mạnh tại Việt Nam: từ các buổi giảng đạo trực tuyến, nhóm sinh hoạt online cho tới những hình thức “tôn giáo số” có sử dụng trí tuệ nhân tạo. Không gian mạng đã làm cho tôn giáo vượt khỏi phạm vi địa phương, lan rộng không biên giới, nơi một bài giảng có thể đến với hàng chục ngàn người chỉ trong vài giờ.
Vấn đề là, khi một hiện tượng phát triển quá nhanh, phản ứng quen thuộc của nhà quản lý là phải nắm lại. Và thế là cái gọi là “hành lang pháp lý” được nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam dựng lên, vừa để lấp chỗ trống, vừa để bảo đảm mọi thứ không đi ra ngoài tầm kiểm soát. Nghe thì hợp lý, nhưng cũng khó tránh khỏi cảm giác rằng không gian mạng vốn được xem là nơi tự do hơn đang dần trở thành phiên bản điện tử của cách quản lý truyền thống.
Một điểm khác cũng đáng chú ý là luật cấm việc lợi dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới để vi phạm quy định về tín ngưỡng, tôn giáo. Điều này phản ánh nỗi lo có thật trước các hiện tượng như “tà đạo online”, lừa đảo tâm linh hay thao túng niềm tin trên mạng. Nhưng đồng thời, nó cũng mở ra một khoảng diễn giải rất rộng: thế nào là “lợi dụng”, thế nào là “vi phạm”, và ai là người quyết định ranh giới đó?
Ở góc độ chính sách, đạo luật mới có thể xem là một bước đi khó tránh trong thời buổi chuyển đổi số. Nhưng ở góc độ xã hội, nó đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời: việc siết chặt quản lý có thực sự làm giảm rủi ro, hay chỉ đẩy chúng sang những hình thức tinh vi hơn? Khi niềm tin vốn thuộc về mỗi cá nhân được đưa vào quy trình xin phép, ghi danh và theo dõi, thì ranh giới giữa quản lý và can thiệp trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Sau cùng, điều đáng quan tâm không phải là có quản lý hay không, mà là quản lý theo cách nào. Nếu mục tiêu thật sự là bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, thì mọi quy định cần chứng minh rằng chúng phục vụ cho quyền đó, chứ không chỉ làm cho sinh hoạt trở nên “ngăn nắp” hơn. Bởi trong một thế giới mà niềm tin có thể lan đi chỉ bằng một cú chạm màn hình, việc kiểm soát nó không chỉ là chuyện luật lệ, mà còn là câu chuyện về lòng tin giữa nhà cầm quyền và xã hội.
NGƯỜI QUAN SÁT
