Đại Hội toàn quốc của Đảng CSVN lần thứ 14 (gọi tắt là Đại Hội 14) tuy đã khép lại nhưng kịch tính vẫn còn tiếp diễn: Tô Lâm tiếp tục tái đắc cử chức vụ Tổng Bí Thư. Không có những cuộc tranh luận công khai, không có dấu hiệu rạn nứt lộ diện và chỉ có sự im lặng kéo dài, đây là tín hiệu đáng sợ nhất. Khi danh sách nhân sự nhiện kỳ 2026- 2031 được giới “chop bu” CSVN công bố, giới quan sát chính sự tại Việt Nam thấy rõ rằng; cấu trúc quyền lực mới lộ diện, trung tâm quyền lực đã co rút, tập trung vào một phe phái, một cá nhân.
Việc hợp nhất hai chức danh Tổng Bí Thư và Chủ Tịch Nước, từng được coi là “giới hạn đỏ” trong mô hình chính trị Việt Nam, giờ đây không còn là giả thuyết hay đồn đoán chính trị. Nó đã trở thành hiện thực, đánh dấu bước ngoặt sâu sắc nhất kể từ khi CSVN đổi mới vào nữa cuối thập niên 80 của thế kỷ 20. Với quyết định này, CSVN chính thức bước sang giai đoạn tập quyền cao độ, mọi trục quyền lực tối thượng quy tụ vào một cá nhân.
Trong nhiều thập niên, mô hình “tứ trụ” được CSVN thiết kế như một cơ chế cân bằng nội bộ. Dù thực chất quyền lực vẫn nghiêng về Đảng, việc phân chia chức danh giữa Tổng Bí Thư, Chủ Tịch Nước, Thủ Tướng và Chủ Tịch Quốc Hội vẫn tạo ra những khoảng đệm chính trị cần thiết. Những khoảng đệm đó giúp hệ thống tránh rơi vào tay một cá nhân duy nhất, giảm nguy cơ sai lầm mang tính cá nhân biến thành sai lầm mang tính hệ thống. Nhưng sau Đại Hội 14, những khoảng đệm ấy bị nén lại, thậm chí bị xóa bỏ từng phần. Khi hai chức danh quyền lực tối cao của Đảng và Nhà Nước nhập làm một, toàn bộ logic vận hành cũ bị đảo lộn.
Điểm then chốt của sự kiện này không nằm ở kỹ thuật tổ chức hay thay đổi chức danh. Nó nằm ở thông điệp quyền lực mà CSVN muốn phát đi: Hợp nhất Tổng Bí Thư và Chủ Tịch Nước đồng nghĩa với việc họ thừa nhận cơ chế lãnh đạo tập thể đã không còn đủ hiệu quả trong bối cảnh hiện tại. Đảng CSVN đang đặt cược tất cả vào một trung tâm quyền lực duy nhất, với niềm tin sẽ mang lại khả năng kiểm soát cao hơn trong một giai đoạn đầy bất ổn trong nước và quốc tế.
Sau Đại Hội 14, hệ thống chính trị Việt Nam bước vào trạng thái “hậu thanh trừng”. Những năm qua, chính sự Việt Nam chứng kiến làn sóng kỷ luật và bắt giữ quy mô hiếm thấy trong lịch sử đương đại. Hàng loạt cán bộ cấp cao bị loại bỏ, hàng trăm quan chức bị xử lý, các mạng lưới lợi ích bị cắt rời. Khi các đối trọng nội bộ lần lượt bị vô hiệu hóa, nhu cầu duy trì cân bằng quyền lực giảm mạnh. Chính trong bối cảnh này, việc hợp nhất hai chức danh không còn là phương án tạm thời, mà trở thành bước đi logic của một hệ thống đã dọn sạch mọi cản trở.
Nếu như trước Đại Hội 14, CSVN vẫn cố duy trì lớp hệ thống theo lối “tập thể lãnh đạo”, thì sau đại hội, điều này gần như không còn cần thiết. Bộ Chính Trị CSVN khóa mới được sắp xếp theo mô hình thu gọn, những nhân vật từng đại diện cho sự cân bằng vùng miền hay kỹ trị chính trị nay hoặc rút lui, hoặc bị đẩy ra ngoài trung tâm quyết sách. Quyền lực không còn phân tán để thương lượng, mà được tổ chức theo mô hình mệnh lệnh, theo một chiều duy nhất.
Khi quyền lực Đảng và Nhà Nước tập trung vào một người, vai trò của các thiết chế khác bị thu hẹp đến mức gần như chỉ mang tính thi hành. Quốc Hội tiếp tục đóng vai trò hợp thức hóa, Chính Phủ trở thành bộ máy hành chính thuần túy, còn các cơ chế giám sát nội bộ khó có khả năng tạo ra đối trọng thực chất. Một cấu trúc quyền lực khép kín được hình thành, nơi quyết định được đưa ra nhanh hơn, dứt khoát hơn, nhưng cũng mong manh hơn nếu xảy ra sai lầm ở thượng tầng.
Bởi lẽ, khi quyền lực tập trung tuyệt đối, mọi rủi ro cũng tập trung theo. Sai lầm không còn được phân tán, mà có thể lan truyền theo dây chuyền xuống toàn bộ hệ thống. Trong điều kiện thiếu cơ chế phản biện độc lập, những quyết sách lớn rất dễ được thông qua trong trạng thái đồng thuận giả tạo. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các lĩnh vực như kinh tế vĩ mô, đối ngoại và quản trị xã hội, nơi một quyết định sai có thể để lại hậu quả kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên.
Trên bình diện đối ngoại, việc hợp nhất hai chức danh Tổng Bí Thư và Chủ Tịch Nước khiến hình ảnh chính trị Việt Nam tiến gần hơn với mô hình tập quyền cứng rắn. Trong mắt nhiều đối tác phương Tây, điều này làm dấy lên lo ngại về mức độ minh bạch và khả năng kiểm soát quyền lực. Khi một cá nhân đồng thời đứng đầu Đảng lẫn Nhà Nước, ranh giới giữa quyết định chính trị và hành chính gần như bị xóa nhòa. Các cam kết cải cách, cải thiện môi trường đầu tư vì thế trở nên khó kiểm chứng hơn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam cần nguồn lực bên ngoài để duy trì tăng trưởng.
Quyết định hợp nhất cũng phản ánh tâm thế phòng thủ ngày càng rõ của CSVN. Khi niềm tin công chúng suy giảm, các vấn đề tồn đọng như bất động sản, nợ xấu, thất nghiệp và áp lực xã hội chưa được giải quyết triệt để, Đảng lựa chọn cách siết chặt kiểm soát thay vì mở rộng không gian chính sách. Tập trung quyền lực được xem như hàng rào cuối cùng để ngăn hệ thống trượt khỏi quỹ đạo.
Điều đáng chú ý là quyết định này được đưa ra ngay sau Đại Hội 14, thời điểm mà lẽ ra CSVN cần sự ổn định thì lại bàn tính thay đổi cấu trúc quyền lực. Điều này cho thấy nội bộ của họ đang suy yếu đáng kể nên buộc phải chọn phương án bước qua lằn ranh mang tính lịch sử. Việc hợp nhất Tổng Bí Thư và Chủ Tịch Nước không chỉ là lựa chọn chiến thuật của CSVN, mà còn ảnh hưởng đến những chủ trương, quyết sách về con đường phát triển Việt Nam trong nhiều năm tới. Con đường đó có thể mang lại sự ổn định ngắn hạn, nhưng cũng đặt toàn bộ tương lai chính trị và vận mệnh đất nước vào một canh bạc lớn. Nó làm tăng nguy cơ khủng hoảng nếu xảy ra biến cố chính trị, kinh tế hoặc xã hội. Tập quyền có thể tạo ra trật tự nhanh chóng, nhưng cũng dễ dẫn đến những cú đổ vỡ khó cứu vãn khi sai lầm xảy ra ở trung tâm quyền lực.
Ngoài ra, việc hợp nhất cũng đặt ra nhiều câu hỏi mà CSVN giờ chưa thể trả lời được rằng: Ai sẽ kiểm soát quyền lực đã hợp nhất ấy, và bằng cách nào? Trong một hệ thống thiếu cơ chế giám sát độc lập, câu hỏi này gần như không có lời đáp rõ ràng. Hợp nhất Tổng Bí Thư và Chủ Tịch Nước là con đường giúp CSVN yên ổn tạm thời, nhưng cũng đặt nền móng cho những xung đột chấn động tương lai, bởi lúc ấy mọi áp lực dồn nén đều tập trung vào một điểm duy nhất./.
NGƯỜI QUAN SÁT
