Hàng loạt vụ án liên tiếp đang phơi bày những cơ sở núp dưới danh nghĩa “thuốc gia truyền” để trộn thuốc tân dược, những chất không được phép rồi đưa ra thị trường. Khi đồng tiền lời được đặt lên trên sức khỏe của người bệnh, chuyện hàng giả không còn đơn thuần là gian lận thương mại nữa, mà đã trở thành một mối đe dọa trực tiếp tới sức khỏe, thậm chí tính mạng của người dân…
Từ đầu năm 2026 tới nay, lực lượng công an tại nhiều địa phương của Việt Nam liên tiếp phát giác và khởi tố những vụ sản xuất, buôn bán thuốc đông y giả. Điểm chung hết sức đáng báo động là những sản phẩm được quảng cáo bằng những mỹ từ như “thuốc gia truyền”, “lương y”, “chữa bách bệnh” lại bị phát giác có chứa tân dược, thậm chí có những hoạt chất nằm trong danh mục không được phép sử dụng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Đằng sau những gói thuốc được quảng cáo tràn lan trên mạng là cả một thị trường hàng giả đang đánh thẳng vào nỗi lo bệnh tật của người dân.
Mới đây nhứt, ngày 29 tháng 8 năm 2026, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đã khởi tố Huỳnh Văn Mẩn, sanh năm 1986, Nguyễn Thị Bích Phương, sanh năm 1986, là vợ của Mẩn, cùng ngụ tại xã Tân Long, tỉnh Đồng Tháp, và Nguyễn Thị Kim Thoa, sanh năm 1977, ngụ tại xã Chợ Mới, tỉnh An Giang, để điều tra về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh”. Mẩn và Phương bị bắt tạm giam, trong khi Thoa được áp dụng biện pháp cấm rời khỏi nơi cư trú vì đang nuôi con nhỏ.
Theo kết quả điều tra ban đầu, khoảng năm 2020, vợ chồng Mẩn và Phương nhận thấy có nhiều người cần sử dụng những sản phẩm được quảng cáo là chữa viêm khớp, viêm xoang, từ đó nảy ra ý định tự sản xuất để bán kiếm lời. Điều đáng nói là cả hai không được đào tạo chuyên môn về y khoa, dược khoa và cũng không hề được cấp phép sản xuất thuốc. Dù vậy, họ vẫn mua nguyên liệu, đặt làm tem nhãn rồi tự sản xuất thuốc dưới dạng viên và dạng bột.
Thủ đoạn còn tinh vi hơn khi những người này dựng lên cả những cái tên mang dáng dấp “lương y” như “Lương y Nguyễn Văn Sáu” và “Đông y Đỗ Thái Nam” để tạo lòng tin nơi khách hàng. Sau đó, sản phẩm được quảng cáo và rao bán trên Facebook dưới danh nghĩa thuốc đông y gia truyền chuyên trị viêm khớp, viêm mũi.
Để tạo cho người sử dụng cảm giác thuốc có công hiệu mau chóng, Huỳnh Văn Mẩn mua một hỗn hợp thuốc tân dược gồm paracetamol, dexamethasone, chlorpheniramine cùng vitamin B1, B6, B12 rồi tự tính toán tỷ lệ để trộn chung với nguyên liệu đông y. Kết quả giám định của Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an xác định các mẫu sản phẩm đều có chứa acetaminophen, dexamethasone và chlorpheniramine. Trong đó, dexamethasone và chlorpheniramine thuộc danh mục những chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo Thông tư 10/2021/TT-BYT. Công an đã thu giữ hơn một tấn nguyên liệu, 50 kg bột thuốc tân dược và hơn 100.000 sản phẩm đã hoàn tất đóng gói.
Thanh Hóa không phải là trường hợp cá biệt. Ngày 11 tháng 2 năm 2026, Công an tỉnh Hà Tĩnh triệt phá những cơ sở sản xuất thuốc đông y tăng cân giả do Đoàn Thị Lam và Trần Văn Hợp tổ chức. Những người này bị cáo buộc sử dụng bột bắp, bột nếp, bột thuốc Bắc không rõ nguồn gốc làm nguyên liệu, sau đó trộn thêm thuốc tân dược nhằm tạo cảm giác “ăn ngon, ngủ sâu, tăng cân mau”. Lực lượng hữu trách khám xét 6 địa điểm tại Hà Tĩnh và Nghệ An, thu giữ hơn một tấn thuốc viên hoàn, hàng trăm ngàn viên tân dược và hơn một tấn nguyên liệu. Kết quả giám định cho thấy sản phẩm không có những thành phần thảo dược như đã ghi trên nhãn, đồng thời phát hiện những chất không được phép sử dụng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Tại Hà Nội, ngày 6 tháng 8, Công an thành phố Hà Nội khởi tố Hà Quang Phước, sanh năm 1952, và Bùi Thị Tiết, sanh năm 1988, về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh. Từ năm 2024, do thuốc đông y tiêu thụ chậm, Phước bị cáo buộc đã nghiền nhiều loại thuốc tân dược như Paracetamol, Dexone, Prednisolone, Clorpheniramin, Furosemide và Indomethacin, sau đó trộn chung với dược liệu rồi đóng gói dưới những nhãn hiệu “Thuốc Đông y gia truyền” và “Bách bệnh”. Công an thu giữ gần 5.800 gói thuốc cùng nhiều máy móc, nguyên liệu và hóa dược.
Tại Sài Gòn cũng xuất hiện những thủ đoạn tương tự. Ngày 24 tháng 1, Nguyễn Duy Hiển, Ngô Mỹ Hoành và Võ Văn Nghề bị khởi tố về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh. Những người này bị cáo buộc tự sản xuất thuốc đông y không phép, in địa chỉ tại Singapore, Trung Quốc, Hồng Kông lên bao bì nhằm tạo lớp vỏ bọc là hàng ngoại nhập, đồng thời pha Betamethasone vào sản phẩm. Cơ quan hữu trách thu giữ hơn 13.000 sản phẩm giả. Đến tháng 4, một vụ khác với các bị can Thái Chánh Kiên, Mã Du Thái và Văn Tất Khang cũng bị phát giác, thu giữ hơn 4.000 hộp thuốc thành phẩm cùng khoảng 790 kg viên nén và viên nang.
Nhìn rộng ra, điều đáng sợ không chỉ nằm ở vài tấn nguyên liệu hay hàng trăm ngàn viên thuốc giả bị tịch thu. Điều đáng sợ hơn là những sản phẩm ấy đã tìm được đường tới tay người bệnh thông qua mạng xã hội, được quảng cáo bằng những lời hứa đánh trúng tâm lý muốn khỏi bệnh mau, tăng cân mau hoặc giảm đau tức thời.
Vấn đề vì vậy không chỉ là bắt và xử lý một vài người sản xuất hàng giả sau khi vụ việc đã bị phát giác. Câu hỏi lớn hơn phải được đặt ra cho công tác quản lý là: những sản phẩm này đã được quảng cáo, sản xuất và bán ra trong bao lâu, đã tới tay bao nhiêu người, và vì sao việc kiểm soát thị trường thường chỉ trở nên ráo riết sau khi hàng giả đã được tung ra?
Người dân có thể phân biệt một gói thuốc thật với một gói thuốc giả chỉ bằng mắt thường hay không? Câu trả lời gần như là không. Một chiếc tem đẹp, một cái tên “lương y” nghe có vẻ đáng tin cậy hay vài dòng quảng cáo trên Facebook không thể nào thay thế cho việc kiểm nghiệm khoa học và sự kiểm soát của cơ quan hữu trách.
Đây chính là mặt trái hết sức đáng báo động của thị trường hàng giả: từ mỹ phẩm, thực phẩm, sữa cho tới thuốc chữa bệnh, hàng giả ngày càng tìm cách khoác lên mình một lớp vỏ đủ đẹp và đủ bắt mắt để đánh lừa người tiêu thụ. Và khi thứ bị làm giả không còn là một món hàng thông thường mà là thuốc được đưa thẳng vào cơ thể con người, hậu quả không chỉ là mất tiền. Cái phải trả có thể là sức khỏe, là cơ hội chữa trị bị bỏ lỡ, thậm chí là chính mạng sống của một con người.
Công tác quản lý thị trường không thể cứ chờ tới khi hàng giả xuất hiện rồi mới chạy theo xử lý, sau khi người dân đã mua và sử dụng. Đối với thuốc chữa bệnh, một cơ chế quản lý hữu hiệu phải bắt đầu ngay từ khâu sản xuất, nguyên liệu, cấp phép, quảng cáo cho tới phân phối, nhứt là trên các nền tảng mạng xã hội. Bởi nếu để người bệnh phải tự biến mình thành một “thanh tra dược phẩm” giữa một thị trường đầy rẫy những lời quảng cáo thần kỳ, thì cái giá của sự buông lỏng quản lý, rốt cuộc, lại chính người dân là kẻ phải gánh chịu.
NGƯỜI QUAN SÁT
