Khủng Hoảng Ở Iran
Cả thế giới đang lo âu và tức giận khi chứng kiến những cuộc biểu tình chống nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran (The Islamic Republic of Iran) càng ngày càng trở nên khốc liệt và đẫm máu, khi những lực lượng bảo vệ nhà nước đang tàn sát dã man những người biểu tình. Tính đến hôm nay (13/1/2026) có ít nhất 1,850 người biểu tình đã bị sát hại. (Theo tin từ CNN hôm nay [1]). Con số tử vong đã vượt xa những lần biểu tình chống chính phủ tại xứ sở này, như vào năm 2009, 2019 và 2022. [2]
Nếu diễn biến ngày 3 tháng 1, 2026 tại Venezuela đã khiến người ta choáng váng, những gì đang xẩy ra tại Iran cũng khiến nhiều người sửng sốt. Mới đây Iran còn là trung tâm mạnh mẽ của mạng lưới chống phương Tây trên khắp Trung Đông – bao gồm Yemen, Iraq, Lebanon, Gaza, Syria, …
Có thể ông Trump là khắc tinh của Iran, từ khi ông trở lại Nhà Trắng lần thứ hai, những lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hamas có thể nói đã bị tiêu diệt, Hezbollah đã như con rắn độc bị chặt mất đầu. Tháng Sáu vừa qua, với sự tiếp tay của Mỹ, hỏa tiễn của Do Thái đã ghim xuống Tehran, tiễn biệt một số nhà lãnh đạo quân sự số một và các khoa học gia nguyên tử hàng đầu của Iran về địa phủ. Máy bay ném bom B-1 của Mỹ đã đi vào Iran như chỗ không người, coi hệ thống radar và hỏa tiễn phòng không của Nga và Trung cộng như đồ chơi con nít. Sau khi trút bom xuống những cơ sở hạt nhân quan trọng tại miền Nam đã bay về thảnh thơi, vừa bay vừa hát nhạc Rock-N-Roll!
Trước tình hình căng thẳng tại Iran hiện tại, một câu hỏi thường được đặt ra là Mỹ nên can thiệp cách nào để có lợi nhất, vừa giúp người biểu tình vừa giúp ổn định khu vực và hòa bình thế giới.
Hoa Kỳ Nên Làm Gì
Cuối tuần qua TT Trump dọa rằng quân đội Mỹ có thể can thiệp để hỗ trợ những người biểu tình nếu bạo lực tiếp tục. Hôm qua (12/1/2026) chính quyền Iran cho biết họ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến nhưng sẵn sàng đàm phán với Mỹ. Đây dĩ nhiên là những đòn cương đòn hù, nhưng theo thiển ý tốt nhất Mỹ không nên dùng võ lực vào lúc này. Thay vào đó nên dùng đòn kinh tế, ngoại giao và kỹ thuật cao thâm hiểm để nhốt chặt con sư tử điên (nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran) và rọ.
Đòn Kinh Tế
Từ lâu Washington đã cho áp dụng những lệnh trừng phạt (sanctions) đối với nền kinh tế Iran, hôm nay TT Trump tuyên bố sẽ cho áp đặt mức thuế 25% đồi với bất cứ quốc gia nào làm ăn với Iran. Đây chắc chắn sẽ là đòn chí tử đánh vào con sư tử đã đầy mình thương tích.
Đòn Ngoại Giao
Các quan chức Mỹ, bao gồm cả Thư ký Báo chí Tòa Bạch ốc, đã tuyên bố rằng ngoại giao là lựa chọn chính. TT Trump tuy hủy bỏ tất cả các cuộc họp với quan chức Iran cho đến khi “việc giết người biểu tình vô nghĩa dừng lại”, nhưng cho biết ông sẵn sàng đàm phán.
Để đạt hiệu quả tối đa, Mỹ cần làm việc với các đồng minh để thống nhất trong các lệnh trừng phạt ngoại giao, đối với những nhân vật liên quan đến việc vi phạm nhân quyền hay bắt cóc con tin.
Đòn Kỹ Thuật Cao Thâm Hiểm
Tấn công mạng (cyber-attacks) chống lại các cơ quan an ninh, hệ thống thông tin liên lạc và cơ sở quân sự của Iran. Tuy không trực tiếp xung đột quân sự nhưng cũng là những đòn tấn công chí mạng vào cơ quan quyền lực của nhà nước Hồi giáo này.
Làm việc với những công ty như SpaceX để cung cấp internet cho những người biểu tình qua hệ thống Starlink (hình như đang được thực hiện với sự giúp sức của Elon Musk), thúc đẩy việc sử dụng VPN để phá vỡ tình trạng cắt internet của chính phủ.
Tóm lại: Để tránh nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran đổ thừa “thế lực ngoại bang” gây hấn, có thể kích đông lòng yêu nước, tinh thần quốc gia của Iran, tốt nhất Mỹ chỉ nên áp dụng những kế hoạch kinh tế ép tối đa, bắt tay với các đồng minh cô lập hóa nhà nước này, và dung cách tấn công mạng làm vô hiệu hóa những sở chỉ huy, cơ quan đầu não của nhà nước này, tốt hơn la dùng vũ lực thật sự. Cha ông mình chẳng từng nói chiêu “không đánh mà thành” mới là tuyệt diệu, chớ dùng võ lực là hạ sách, chuyện chẳng đặng đừng là gì.
Phạm Mạnh Tuấn – 13/1/2026
— —
[1] Theo https://www.cnn.com/world/live-news/iran-protests-trump-01-13-26
[2] Trong những năm gần đây tại Iran cũng đã xẩy ra nhiều cuộc biểu tình chống chính phủ. Như:
– Năm 2009 – Sau cuộc bầu cử TT
– Năm 2019 khi giá xăng tăng 200%
– Năm 2022 một phụ nữ bị “cảnh sát đạo đức” bắt vì không đội khăn trùm đầu (hijab).
