CaliToday News – Những chuyển biến chính trị tại Mỹ Latinh, các khó khăn kéo dài ở Cuba và Venezuela, cùng những điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc đang làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về sự thay đổi của các mô hình quản trị trên thế giới. Giới quan sát quốc tế cho rằng đây là một giai đoạn chuyển động đáng chú ý của cục diện chính trị toàn cầu…
Trong nhiều năm qua, bản đồ chính trị thế giới liên tục thay đổi khi các cuộc bầu cử tại Mỹ Latinh, những khó khăn kinh tế kéo dài ở Cuba và Venezuela, cũng như các điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc, trở thành đề tài được giới nghiên cứu quốc tế theo dõi sát sao. Câu hỏi đặt ra hiện nay không còn đơn thuần là phe nào đang chiếm ưu thế, mà là liệu các mô hình chính trị truyền thống có đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh sâu rộng trước những biến động của kinh tế toàn cầu, địa chính trị và tâm lý người dân hay không.
Một trong những khu vực phản ánh rõ nét nhất khuynh hướng này là Mỹ Latinh. Chỉ trong vài năm gần đây, nhiều quốc gia đã liên tiếp thay đổi chính quyền thông qua các cuộc tuyển cử tự do. Sau giai đoạn từng được gọi là “làn sóng hồng”, với sự trở lại của nhiều chính phủ thiên tả, các cuộc bầu cử gần đây tại Argentina, Ecuador, Panama và Colombia lại cho thấy cử tri có khuynh hướng nghiêng về những ứng cử viên bảo thủ hoặc theo đường lối kinh tế thị trường nhiều hơn. Hãng Reuters nhận định kết quả bầu cử mới đây tại Colombia tiếp tục củng cố xu hướng dịch chuyển sang khuynh hướng bảo thủ tại nhiều quốc gia trong khu vực, mặc dù mỗi nước đều có hoàn cảnh riêng và vẫn còn quá sớm để khẳng định đây sẽ là một xu thế lâu dài.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, sự thay đổi này chủ yếu bắt nguồn từ các yếu tố kinh tế và xã hội hơn là khác biệt về ý thức hệ. Sau nhiều năm tăng trưởng chậm, lạm phát cao, giá sinh hoạt leo thang cùng tình hình an ninh diễn biến phức tạp, cử tri tại nhiều quốc gia có khuynh hướng chọn các lực lượng đối lập với hy vọng mang lại thay đổi. Đây là hiện tượng từng nhiều lần lặp lại trong lịch sử chính trị Mỹ Latinh, nơi các chính phủ thiên tả và bảo thủ thường luân phiên cầm quyền thông qua bầu cử.
Cuba và Venezuela vẫn là hai trường hợp thường được nhắc đến khi bàn về những mô hình kinh tế đặt vai trò chủ đạo vào khu vực công. Cuba tiếp tục chịu sức ép từ tăng trưởng thấp, tình trạng khan hiếm ngoại tệ, mất điện kéo dài và làn sóng di dân ra nước ngoài. Venezuela, dù đã xuất hiện một số dấu hiệu phục hồi nhờ xuất cảng dầu hỏa, vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn về kinh tế, đầu tư cũng như quan hệ quốc tế. Nhiều học giả cho rằng các khó khăn của hai quốc gia này là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, bao gồm chính sách trong nước, các biện pháp cấm vận quốc tế cùng những biến động của thị trường năng lượng thế giới, chứ không thể quy về một nguyên nhân duy nhất.
Trong khi đó, Trung Quốc lại lựa chọn một hướng đi khác. Dưới sự lãnh đạo của ông Tập Cận Bình, chính quyền Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh vai trò lãnh đạo tuyệt đối của đảng cầm quyền, đồng thời tập trung phát triển công nghệ cao, kỹ nghệ tiên tiến, tăng cường an ninh kinh tế và mở rộng thị trường xuất cảng. Các văn kiện chính thức được công bố gần đây cho thấy ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh là nâng cao năng lực công nghệ, thúc đẩy sức tiêu thụ trong nước và giảm bớt sự lệ thuộc vào các chuỗi cung ứng bên ngoài trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Hoa Kỳ ngày càng gia tăng.
Điều đáng chú ý là, mặc dù tồn tại nhiều cuộc tranh luận về mô hình chính trị, Trung Quốc vẫn tiếp tục mở rộng quan hệ kinh tế với khu vực Mỹ Latinh. Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và khu vực này tiếp tục gia tăng mạnh trong năm 2026, mặc dù Hoa Kỳ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của nhiều quốc gia. Điều đó cho thấy trên thực tế, các quốc gia thường theo đuổi quyền lợi kinh tế song song với những khác biệt về chính trị và ý thức hệ.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng sẽ là quá sớm nếu kết luận rằng thế giới đang chứng kiến sự suy tàn của các chính đảng cộng sản đang cầm quyền. Hiện nay, các đảng cộng sản vẫn tiếp tục nắm quyền tại Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cuba và Bắc Hàn, tuy nhiên mỗi quốc gia lại có cách tổ chức nền kinh tế, chính sách đối ngoại và phương thức quản trị khác nhau. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia dân chủ, các chính phủ thiên tả và bảo thủ vẫn thay nhau cầm quyền thông qua các cuộc tuyển cử, phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên của cử tri hơn là sự biến mất của một hệ tư tưởng.
Một điểm được nhiều học giả lưu ý là ranh giới giữa các mô hình chính trị ngày càng trở nên linh hoạt hơn. Không ít chính phủ tự nhận theo khuynh hướng thiên tả vẫn khuyến khích đầu tư tư nhân và mở rộng thương mại quốc tế, trong khi nhiều chính phủ bảo thủ vẫn duy trì các chương trình an sinh xã hội. Điều đó cho thấy thực tiễn quản trị ngày nay thường là sự kết hợp của nhiều chính sách khác nhau, thay vì đi theo những khuôn mẫu cứng nhắc như trước đây.
Đối với Trung Quốc, giới phân tích nhận định rằng thách thức lớn nhất trong những năm sắp tới không chỉ nằm ở cuộc cạnh tranh địa chính trị với Hoa Kỳ, mà còn là việc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế, giải quyết tình trạng dân số già hóa, cuộc khủng hoảng thị trường địa ốc và thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng trong nước. Cách Bắc Kinh xử lý những vấn đề này sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến vai trò của nước này trong nền kinh tế toàn cầu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
