(AP) — Một thẩm phán liên bang hôm thứ Năm đã ra phán quyết ngăn Ngũ Giác Đài trừng phạt Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly, cựu phi công Hải quân Hoa Kỳ, vì tham gia một đoạn video kêu gọi binh sĩ không tuân theo các mệnh lệnh quân sự phi pháp.
Thẩm phán Tòa án Liên bang Richard Leon cho rằng các quan chức Bộ Quốc phòng không chỉ vi phạm quyền tự do ngôn luận theo Tu chính án Thứ Nhất của ông Kelly, mà còn “đe dọa các quyền tự do hiến định của hàng triệu quân nhân đã nghỉ hưu”. Ông Leon đã dùng một lời quở trách mang tính cổ điển — “Horsefeathers!” (vớ vẩn!) — để bác bỏ lập luận của chính phủ rằng ông Kelly đang tìm cách đứng ngoài hệ thống kỷ luật quân đội.
“Ít nhất thì các cựu quân nhân đã nghỉ hưu xứng đáng nhận được nhiều sự tôn trọng hơn từ chính phủ của họ, và Hiến pháp đòi hỏi điều đó,” thẩm phán Leon viết. Ông Leon được bổ nhiệm vào ghế thẩm phán dưới thời Tổng thống Cộng hòa George W. Bush.
Ông Kelly, đại diện bang Arizona, đã đệ đơn kiện liên bang nhằm chặn quyết định khiển trách ngày 5/1 do Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth ban hành. Phán quyết của thẩm phán Leon cấm Lầu Năm Góc thi hành hoặc áp dụng bất kỳ hình thức trừng phạt nào đối với ông Kelly trong thời gian vụ kiện còn đang được xét xử. Thẩm phán yêu cầu các bên cập nhật tình hình sau 30 ngày.
Hồi tháng 11, ông Kelly cùng năm nhà lập pháp Dân chủ khác xuất hiện trong một đoạn video kêu gọi binh sĩ bảo vệ Hiến pháp và không tuân theo các chỉ thị quân sự phi pháp từ chính quyền Tổng thống Donald Trump. Vài ngày sau đó, ông Trump cáo buộc nhóm nghị sĩ này phạm tội phản loạn và tuyên bố trên mạng xã hội rằng hành vi đó “có thể bị trừng phạt bằng TỬ HÌNH”.
Vụ kiện chỉ là một mặt trận trong cuộc đối đầu ngày càng căng thẳng giữa nhóm các nghị sĩ Dân chủ và chính quyền Trump kể từ khi đoạn video được công bố. Đầu tuần này, một đại bồi thẩm đoàn tại Washington đã từ chối truy tố các nghị sĩ liên quan đến đoạn video.
Thượng nghị sĩ bang Michigan Elissa Slotkin cho biết bà được thông báo rằng Bộ Tư pháp có thể tìm cách đưa ra một bản cáo trạng mới sớm nhất là vào thứ Sáu. Ông Kelly và bà Slotkin nói tại một cuộc họp báo hôm thứ Tư rằng họ đang cân nhắc mọi lựa chọn pháp lý, bao gồm khả năng kiện chính quyền.
Bộ trưởng Hegseth tuyên bố chính phủ sẽ kháng cáo phán quyết của thẩm phán Leon. “Phản loạn thì vẫn là phản loạn, ‘Thuyền trưởng’,” ông viết trên nền tảng X, gọi ông Kelly theo cấp bậc quân hàm khi nghỉ hưu.
Thẩm phán Leon nhận định rằng ông Kelly “nhiều khả năng sẽ thắng kiện về mặt nội dung” trong yêu cầu bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Ông cũng cho rằng Kelly đã chứng minh được nguy cơ thiệt hại không thể khắc phục, và cán cân lợi ích nghiêng rõ rệt về phía nguyên đơn.
Theo ông Hegseth, quyết định khiển trách ông Kelly chỉ là “một bước thủ tục cần thiết” trong tiến trình có thể dẫn đến việc giáng cấp quân hàm nghỉ hưu — từ cấp bậc đại úy — và cắt giảm lương hưu.
Thẩm phán Leon kết luận rằng phát biểu của ông Kelly được hưởng sự bảo vệ đầy đủ theo Tu chính án Thứ Nhất. Ông viết: thay vì tìm cách thu hẹp quyền tự do ngôn luận của các quân nhân đã nghỉ hưu, Bộ trưởng Hegseth và các bị đơn “nên suy ngẫm và trân trọng sự khôn ngoan cũng như kinh nghiệm mà các cựu quân nhân đã đóng góp cho các cuộc thảo luận công khai về các vấn đề quân sự của đất nước suốt 250 năm qua”.
“Nếu làm được điều đó,” ông nói thêm, “họ sẽ hiểu rõ hơn vì sao các Nhà Lập quốc đã đặt quyền tự do ngôn luận lên vị trí Tu chính án Thứ Nhất trong Tuyên ngôn Nhân quyền.”
Trong một tuyên bố video đăng tải sau phán quyết, ông Kelly nói vụ việc không chỉ liên quan đến cá nhân ông, mà còn cho thấy chính quyền “đang gửi đi một thông điệp tới hàng triệu cựu quân nhân rằng họ cũng có thể bị khiển trách hoặc giáng cấp chỉ vì dám lên tiếng”.
Ông nói thêm: “Chuyện này có lẽ chưa kết thúc, bởi tổng thống và chính quyền này không biết cách thừa nhận khi họ sai.”
Đoạn video dài 90 giây ban đầu được đăng trên tài khoản mạng xã hội của bà Slotkin. Các dân biểu Jason Crow, Chris Deluzio, Maggie Goodlander và Chrissy Houlahan cũng xuất hiện trong video. Tất cả đều là cựu quân nhân hoặc từng phục vụ trong các cơ quan tình báo.
Ngũ Giác Đài bắt đầu điều tra ông Kelly vào cuối tháng 11, viện dẫn một đạo luật liên bang cho phép triệu hồi quân nhân đã nghỉ hưu trở lại phục vụ theo lệnh của Bộ trưởng Quốc phòng để xem xét việc đưa ra tòa án binh hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật khác. Ông Hegseth cho biết ông Kelly là người duy nhất trong sáu nghị sĩ bị điều tra vì là người duy nhất đã chính thức nghỉ hưu và vẫn thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Quốc phòng.
Luật sư của ông Kelly cho rằng việc Ngũ Giác Đài khiển trách ông — cùng nỗ lực giáng cấp và cắt giảm lương hưu — là một cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ nhằm vào quyền của các cựu quân nhân được tham gia tranh luận công khai về các vấn đề an ninh quốc gia.
“Các bị đơn cho rằng họ có thẩm quyền tuyệt đối và không thể bị xem xét lại để áp dụng hình phạt quân sự đối với một cựu quân nhân và một Thượng nghị sĩ đương nhiệm chỉ vì những phát biểu mà một quan chức chính trị dân sự không ưa thích. Lập luận đó vừa đáng báo động vừa chưa từng có tiền lệ,” các luật sư viết.
Phía chính phủ lập luận rằng vụ kiện “không liên quan đến tính độc lập lập pháp hay quyền tự do ngôn luận trong xã hội dân sự”, mà là về “một sĩ quan quân đội đã nghỉ hưu tìm cách dùng thân phận quân sự như một thanh gươm, và vị trí nghị sĩ như một tấm khiên, để né tránh hậu quả trong các vấn đề nhân sự quân đội”.
Ông Hegseth, Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Hải quân John Phelan và Hải quân Hoa Kỳ đều được nêu tên là bị đơn trong vụ kiện.
