Khởi công xây dựng một đền thờ tưởng như chỉ mang ý nghĩa văn hóa đã bất ngờ thổi bùng làn sóng phản ứng gay gắt trên mạng xã hội. Danh xưng “Quốc Mẫu” không chỉ khơi dậy câu hỏi về lịch sử, mà còn chạm vào vấn đề nhạy cảm hơn: cách quyền lực định hình ký ức và biểu tượng trong không gian công cộng…
Ngày 9/ 2/ 2026, tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, nhà chức trách địa phương đã tổ chức lễ động thổ xây dựng công trình mang tên “Đền thờ Quốc Mẫu Hoàng Thị Loan”, nhằm tưởng niệm bà Hoàng Thị Loan, thân mẫu của lãnh tụ CSVN Hồ Chí Minh. Buổi lễ có sự tham dự của lãnh đạo tỉnh, đại diện các cơ quan văn hóa và đông đảo người dân địa phương, đánh dấu việc khởi công một công trình mới trong quần thể di tích lịch sử Kim Liên, nơi gắn liền với tuổi thơ của ông Hồ Chí Minh.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Đức Trung, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, cho biết việc xây dựng đền thờ nhằm thể hiện lòng tri ân đối với người đã sinh thành và góp phần nuôi dưỡng nhân cách của Hồ Chí Minh, đồng thời bổ sung thêm một công trình có giá trị văn hóa và lịch sử tại địa phương. Theo thiết kế, công trình sẽ được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, bao gồm chính điện, khuôn viên tưởng niệm và các hạng mục phụ trợ, với mục tiêu phục vụ nhu cầu tham quan, tưởng niệm và giáo dục truyền thống cho người dân và du khách.
Đại diện ngành văn hóa địa phương cho rằng công trình không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm mà còn góp phần phát triển du lịch văn hóa, tăng cường nhận thức lịch sử cho thế hệ trẻ và hoàn thiện không gian di tích Kim Liên.
Tuy nhiên, ngay sau khi thông tin được công bố, tên gọi “Đền thờ Quốc Mẫu Hoàng Thị Loan” đã trở thành tâm điểm phản ứng gay gắt trên mạng xã hội và các diễn đàn công chúng. Nhiều ý kiến cho rằng danh xưng “Quốc Mẫu” vốn mang ý nghĩa lịch sử đặc thù, thường được sử dụng trong bối cảnh quân chủ hoặc gắn với những nhân vật được chính thức phong tặng trong hệ thống vương triều. Trong khi đó, Việt Nam hiện nay là một nhà nước cộng hòa, không tồn tại hệ thống phong tước hay danh vị mang tính huyết thống như trong chế độ quân chủ.
Một số ý kiến bày tỏ lo ngại rằng việc sử dụng danh xưng này có thể tạo ra một biểu tượng mang tính tôn vinh vượt ra ngoài khuôn khổ lịch sử thông thường, dễ gây tranh cãi về tính phù hợp và ý nghĩa trong bối cảnh hiện đại. Những người khác đặt câu hỏi về mục đích và thông điệp mà việc sử dụng danh xưng này muốn truyền tải, đặc biệt khi nó được sử dụng trong một công trình do nhà chức trách địa phương đứng ra tổ chức xây dựng.
Ngoài ra, cũng xuất hiện những câu hỏi liên quan đến nguồn kinh phí xây dựng công trình, bao gồm việc liệu dự án được tài trợ hoàn toàn từ nguồn xã hội hóa hay có sử dụng ngân sách công. Một số ý kiến cho rằng trong bối cảnh còn nhiều nhu cầu phát triển kinh tế và hạ tầng dân sinh, việc ưu tiên xây dựng các công trình mang tính biểu tượng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo sự phù hợp với nhu cầu thực tế của xã hội.
Từ góc độ rộng hơn, sự kiện này không chỉ là câu chuyện về một công trình tưởng niệm, mà còn phản ánh cách xã hội hiện đại nhìn nhận và diễn giải các biểu tượng lịch sử. Khi một danh xưng mang tính thiêng liêng được đưa vào không gian công cộng, nó không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm mà còn trở thành một phần của động cơ chính trị, tạo ra những cách hiểu khác biệt trong công chúng.
Hiện nay, báo chí và truyền thông CSVN đồng loạt hạ từ “Quốc Mẫu” trong các tiêu đề. Riêng dự án đang trong giai đoạn triển khai theo kế hoạch của nhà chức trách tỉnh Nghệ An. Trong khi đó, các cuộc thảo luận xung quanh tên gọi, ý nghĩa và tính biểu tượng của công trình vẫn tiếp tục diễn ra, phản ánh sự quan tâm của xã hội đối với cách thức tưởng niệm các nhân vật lịch sử và vai trò của các biểu tượng trong đời sống công cộng hiện đại./.
NGƯỜI QUAN SÁT
