Quân đội Mexico hôm Chủ nhật đã bắn chết Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, biệt danh “El Mencho”, thủ lĩnh băng đảng Jalisco New Generation (CJNG), qua đó giáng đòn chí mạng vào tổ chức tội phạm được xem là quyền lực nhất Mexico và đẩy nhiều khu vực của đất nước vào hỗn loạn.
Cái chết của trùm ma túy — mục tiêu lớn nhất mà chính phủ Mexico từng đạt được trong nỗ lực trấn áp các băng đảng, đồng thời là “thành tích” được kỳ vọng trình với chính quyền Trump — đã vấp phải phản ứng dữ dội từ Jalisco New Generation Cartel. Các tay súng đốt xe, lập chướng ngại trên đường ở gần một chục bang, khiến khói đen bốc cao. Thủ phủ Guadalajara của bang Jalisco gần như tê liệt tối Chủ nhật khi người dân trú ẩn trong nhà; nhiều bang phải hủy học vào thứ Hai.
Theo Bộ Quốc phòng Mexico, Oseguera Cervantes bị thương trong chiến dịch truy bắt tại Tapalpa (bang Jalisco), cách Guadalajara khoảng hai giờ lái xe về phía tây nam, và tử vong khi được trực thăng chuyển về Mexico City. Jalisco là “đại bản doanh” của CJNG, băng đảng khét tiếng vì buôn lậu khối lượng lớn fentanyl và các loại ma túy khác sang Hoa Kỳ.
Trong chiến dịch, binh sĩ bị tấn công và đã bắn chết bốn người tại hiện trường. Ba người khác — trong đó có Oseguera Cervantes — bị thương và sau đó tử vong. Hai nghi phạm bị bắt; lực lượng chức năng thu giữ xe bọc thép, súng phóng rocket và nhiều vũ khí khác. Ba quân nhân bị thương đang được điều trị.
Đại sứ quán Mỹ tại Mexico cho biết trên mạng xã hội X rằng chiến dịch do lực lượng đặc nhiệm Mexico tiến hành “trong khuôn khổ hợp tác song phương”, với phía Mỹ cung cấp thông tin tình báo bổ trợ. Một quan chức quốc phòng Mỹ nói với NBC News rằng Lực lượng Đặc nhiệm Liên ngành Chống Băng đảng thường xuyên phối hợp với quân đội Mexico, song nhấn mạnh đây là chiến dịch của Mexico và thành công thuộc về phía Mexico. DEA và một quan chức cấp cao Tòa Bạch Ốc đều từ chối bình luận về mức độ tham gia cụ thể của Mỹ.
Phong tỏa đường sá, đốt xe hàng loạt
Cái chết của “El Mencho” kích hoạt nhiều giờ phong tỏa đường bằng xe bị đốt — chiến thuật quen thuộc của các băng đảng nhằm cản trở hoạt động quân sự. Video lan truyền cho thấy khói bốc lên tại thành phố du lịch Puerto Vallarta; cảnh hoảng loạn diễn ra ở sân bay Guadalajara. Dù không sân bay nào đóng cửa, các chướng ngại đường bộ đã ảnh hưởng đến hoạt động hàng không và việc di chuyển của hành khách.
Air Canada thông báo tạm ngừng các chuyến bay đến Puerto Vallarta “do tình hình an ninh đang diễn biến”, khuyến cáo khách không tới sân bay. American Airlines cho biết miễn phí đổi vé cho một số hành khách đi/đến/qua Guadalajara hoặc Puerto Vallarta trong những ngày tới (kèm điều kiện áp dụng).
Bộ Ngoại giao Mỹ cảnh báo công dân Mỹ tại Jalisco, Baja California, Quintana Roo và các khu vực thuộc Tamaulipas, Michoacán, Oaxaca, Guerrero, Guanajuato và Nuevo León nên ở nơi an toàn. Đại sứ quán Canada khuyến cáo công dân tại Puerto Vallarta hạn chế ra ngoài. Thống đốc Jalisco Pablo Lemus kêu gọi người dân ở trong nhà và đình chỉ vận tải công cộng.
Mỹ treo thưởng 15 triệu USD
Bộ Ngoại giao Mỹ từng treo thưởng tới 15 triệu USD cho thông tin dẫn tới việc bắt giữ “El Mencho”. CJNG — thành lập năm 2009 — là một trong những tổ chức tội phạm mạnh và phát triển nhanh nhất Mexico. Tháng 2 vừa qua, chính quyền Trump xếp CJNG vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài.
Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum — giống người tiền nhiệm — từng phê phán chiến lược “đánh trùm” vì có thể làm bùng phát bạo lực khi các băng đảng phân rã. Dù vẫn được ủng hộ trong nước, vấn đề an ninh luôn là thách thức, và kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ mới, Mexico chịu áp lực lớn phải chứng minh kết quả chống ma túy. Ngày Chủ nhật, bà Sheinbaum ca ngợi lực lượng an ninh và kêu gọi bình tĩnh.
Băng đảng hung hãn, tầm ảnh hưởng toàn cầu
CJNG nổi tiếng hiếu chiến, từng tấn công cả trực thăng quân sự, tiên phong sử dụng drone thả chất nổ và gài mìn. Năm 2020, băng này tổ chức một vụ mưu sát táo bạo ngay trung tâm Mexico City nhằm vào lãnh đạo cảnh sát thủ đô khi đó (nay là bộ trưởng an ninh liên bang).
DEA đánh giá CJNG có sức mạnh tương đương băng Sinaloa, hiện diện ở cả 50 bang của Mỹ; là nguồn cung cocaine chủ chốt cho thị trường Mỹ và thu hàng tỷ USD từ sản xuất fentanyl, methamphetamine. Sinaloa suy yếu do nội chiến sau khi mất các thủ lĩnh Ismael “El Mayo” Zambada và Joaquín “El Chapo” Guzmán (đều đang bị giam tại Mỹ).
Oseguera Cervantes, 59 tuổi, quê Aguililla (bang Michoacán), dính líu buôn ma túy từ thập niên 1990. Ông từng sang Mỹ, bị kết án âm mưu phân phối heroin năm 1994 tại Tòa Liên bang Bắc California và thụ án gần ba năm. Trở về Mexico, ông hợp tác với trùm Ignacio Coronel Villarreal (“Nacho Coronel”); sau khi Coronel chết, ông cùng Erik Valencia Salazar (“El 85”) lập CJNG khoảng năm 2007. Ban đầu làm việc cho Sinaloa rồi tách ra, hai băng đảng này nhiều năm giao tranh giành lãnh địa.
Tại Mỹ, Oseguera Cervantes bị truy tố nhiều lần từ năm 2017. Cáo trạng bổ sung gần nhất (5/4/2022) buộc tội ông âm mưu và phân phối methamphetamine, cocaine, fentanyl để nhập lậu vào Mỹ; sử dụng vũ khí trong các tội phạm ma túy; và chỉ đạo một “doanh nghiệp tội phạm liên tục” theo Đạo luật Trấn áp Trùm Ma túy. Năm ngoái, các cuộc tìm kiếm người mất tích phát hiện đống giày dép, quần áo và mảnh xương tại địa điểm mà nhà chức trách xác định là cơ sở tuyển mộ và huấn luyện của CJNG.
Nguồn NBC news
