(AP) — Những lời đe dọa của Tổng thống Donald Trump về việc xóa sổ Iran — “một nền văn minh toàn vẹn” — đã chấm dứt sự kiềm chế mà phe Dân chủ vốn duy trì bấy lâu nay đối với câu hỏi về việc bãi nhiệm ông trong nhiệm kỳ thứ hai.
Hàng chục nghị sĩ Dân chủ đã đồng loạt lên tiếng cho rằng ông Trump không còn đủ tư cách phục vụ tại Nhà Trắng, thông qua tiến trình luận tội hoặc Tu chính án thứ 25 — điều khoản cho phép Phó Tổng thống và Nội các tuyên bố Tổng thống không còn khả năng thực hiện nhiệm vụ.
Mặc dù cuối cùng ông Trump đã rút lại lời đe dọa và đồng ý với lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, nhưng biến cố này đã làm nổi bật làn dâng yêu cầu phe Dân chủ phải phản đối vị Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa bằng những điều khoản mạnh mẽ nhất có thể. Các nghị sĩ cho biết, những lời kêu gọi liên quan đến vấn đề Iran đã tràn ngập các văn phòng tại Quốc hội.
Quy mô của sự phản đối từ phía Đảng Dân chủ đã nhấn mạnh tính chất nghiêm trọng từ lời đe dọa mang tính “tận thế” của ông Trump đối với một quốc gia có hơn 91 triệu dân. Nó cũng làm gia tăng áp lực chính trị trong nước cho một cuộc xung đột vẫn còn lâu mới kết thúc. Chính quyền Trump đang phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng tăng về việc điều trần về chiến tranh và giải trình cho đề xuất chi tiêu quân sự mới trị giá hàng trăm tỷ USD.
“Chúng ta không thể coi những gì Tổng thống đã nói chỉ là một chiến thuật đàm phán,” Dân biểu Sara Jacobs (Dân chủ, bang California) phát biểu với các phóng viên tại Điện Capitol vào thứ Năm.
“Quan trọng là mặc dù chúng ta đã đạt được lệnh ngừng bắn này — điều mà tôi cầu nguyện sẽ được giữ vững — chúng ta vẫn phải buộc Tổng thống phải chịu trách nhiệm về những gì ông ấy đã đe dọa. Bởi đe dọa diệt chủng không chỉ đi ngược lại luật pháp quốc tế mà còn vi phạm cả luật liên bang của chúng ta,” bà nói thêm.
Tuy nhiên, các lãnh đạo Đảng Dân chủ và nhiều nghị sĩ ôn hòa trong đảng vẫn tránh ủng hộ việc luận tội. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm bãi nhiệm ông Trump đều cầm chắc thất bại chừng nào phe Cộng hòa vẫn còn kiểm soát Quốc hội.
Trước mắt, các nhà lãnh đạo Dân chủ tại Hạ viện và Thượng viện đang thúc đẩy phe Cộng hòa cùng tham gia thông qua đạo luật buộc ông Trump phải có sự chấp thuận của Quốc hội trước khi tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào khác vào Iran.
Cử tri làm “tê liệt” các đường dây điện thoại tại Quốc hội
Trong nỗ lực chống lại ông Trump, phe Dân chủ đang đáp lại những lo ngại từ chính cử tri và nhóm ủng hộ cốt lõi của họ. Các văn phòng Quốc hội đã bị dội bom bởi các cuộc gọi và email trong tuần này, phần lớn từ những người hoang mang trước những phát ngôn của Tổng thống.
Tại Hạ viện, văn phòng của Dân biểu Suzan DelBene (Dân chủ, bang Washington) đã nhận được “hàng tấn” cuộc gọi và email vào thứ Hai và thứ Ba. Một trợ lý giấu tên cho biết phần lớn liên quan đến Iran, nhưng cũng có rất nhiều yêu cầu luận tội hoặc bãi nhiệm ông Trump thông qua Tu chính án thứ 25.
“Điện thoại văn phòng của tôi chưa bao giờ ngừng reo,” Dân biểu Maxine Dexter (Dân chủ, bang Oregon) cho biết trong một cuộc họp báo tại Portland. Văn phòng của bà đã nhận được 257 cuộc gọi chỉ riêng trong ngày thứ Ba — con số cao kỷ lục kể từ khi đội ngũ của bà bắt đầu theo dõi.
Làn sóng phản đối này dường như mang tính tự phát hơn là một chiến dịch được dàn dựng. Một chiến lược gia Đảng Dân chủ nhận định rằng chính “sự kinh hoàng” và quy mô từ những lời đe dọa của ông Trump đã kích hoạt sự huy động này từ phía người dân.
Đáng chú ý, ngay cả ở phe cánh hữu, một vài nhân vật nổi bật bao gồm cựu Dân biểu Marjorie Taylor Greene cũng gợi ý rằng ông Trump nên bị bãi nhiệm thông qua Tu chính án thứ 25.
Phe Dân chủ có thúc đẩy luận tội?
Đảng Dân chủ đã hai lần luận tội ông Trump vì những hành động trong nhiệm kỳ đầu tiên, nhưng ông đều được tuyên trắng án. Trong 16 tháng qua, họ đã cố gắng tránh các cuộc tranh luận như vậy để tập trung vào các vấn đề dân sinh nhằm chuẩn bị cho bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Thêm vào đó, phe Cộng hòa đang nắm đa số tại Hạ viện và đã dễ dàng bác bỏ hai nỗ lực luận tội ông Trump trước đó trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Nhưng rồi lời đe dọa xóa sổ “toàn bộ một nền văn minh” của ông Trump vào sáng thứ Ba đã thay đổi cục diện.
“Dù có ngừng bắn tạm thời hay không, ông Trump đã phạm phải một tội danh có thể bị luận tội. Quốc hội cần quay trở lại làm việc và bãi nhiệm ông ta trước khi ông ta gây thêm thiệt hại cho đất nước và thế giới,” Dân biểu Seth Moulton (bang Massachusetts), một cựu binh chiến tranh Iraq, khẳng định.
Hiện chưa rõ lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries sẽ xử lý các yêu cầu luận tội mới như thế nào. Tuy nhiên, các lãnh đạo Đảng Dân chủ sẽ có cuộc thảo luận vào thứ Sáu với các thành viên Ủy ban Tư pháp Hạ viện, tập trung vào “trách nhiệm giải trình của chính quyền Trump và Tu chính án thứ 25”.
Đứng trên bậc thềm Điện Capitol hôm thứ Năm, Dân biểu Madeleine Dean (Dân chủ, bang Pennsylvania) cho biết bà ủng hộ việc luận tội, nhưng hiện tại phải tạm hoãn vì phe Dân chủ đang là thiểu số. Thay vào đó, bà kêu gọi phe Cộng hòa hãy dũng cảm đứng lên phản đối những lời đe dọa của ông Trump.
Bà dự báo rằng yêu cầu bãi nhiệm Tổng thống sẽ chỉ tăng lên khi các nhà thương thuyết đang phải điều hành một khung thỏa thuận hòa bình mong manh mà bà chỉ trích là “hỗn loạn” và bất khả thi.
“Tổng thống đã khiến cả thế giới phải chứng kiến sự điên rồ của mình,” bà Dean nói.
