Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae loan báo triển khai hệ thống tên lửa trên đảo Yonaguni, chỉ cách bờ biển Đài Loan 68 dặm. Căng thẳng với Trung Quốc leo thang, khu vực Đông Á đứng trước nguy cơ xung đột quân sự nghiêm trọng…
Ngày 19 tháng 3 năm 2026, tại Tokyo, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae công bố quyết định triển khai hệ thống tên lửa tầm trung trên đảo Yonaguni – hòn đảo nhỏ nằm gần Đài Loan chỉ 68 dặm (khoảng 110 km). Giới chức Tokyo mô tả đây là “biện pháp cần thiết để đối phó với mối đe dọa ngày càng nghiêm trọng từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa” và ngay lập tức đẩy căng thẳng trong khu vực lên cao, làm dấy lên nguy cơ xung đột trực tiếp giữa hai cường quốc.
Phát biểu trước báo chí, bà Takaichi nhấn mạnh: “Chúng tôi không tìm kiếm chiến tranh, nhưng Nhật Bản sẽ bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia. Sự hiện diện quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc quanh Biển Hoa Đông và Biển Nam Trung Hoa là mối đe dọa trực tiếp đối với Tokyo”. Bước đi này được đánh giá là lời cảnh cáo mạnh mẽ nhất của Nhật Bản gửi Bắc Kinh kể từ sau Thế chiến II.
Yonaguni, hòn đảo nhỏ nhất trong quần đảo Okinawa, từ lâu đã được Tokyo coi là vị trí chiến lược tối quan trọng trong bất kỳ kịch bản đối đầu với Trung Quốc liên quan đến Đài Loan. Việc triển khai tên lửa, bao gồm hệ thống phòng không và tên lửa đạn đạo tầm trung, cho thấy Nhật Bản sẵn sàng đối đầu trực tiếp nếu Trung Quốc có hành động quân sự nhắm vào Đài Loan.
Bối cảnh leo thang căng thẳng Nhật – Trung không mới. Bắc Kinh liên tục điều động hải quân và không quân tiến gần vùng nhận dạng phòng không Nhật Bản (ADIZ), dẫn đến nhiều vụ chạm trán nguy hiểm với tiêm kích Nhật. Các chuyên gia quân sự nhận định, nếu một vụ va chạm bất ngờ xảy ra, nguy cơ nổ ra xung đột quy mô lớn là rất cao.
Việc triển khai tên lửa trên Yonaguni cũng đồng nghĩa Tokyo mở rộng chiến lược phòng thủ tầm xa. Hệ thống này không chỉ nhắm mục tiêu tấn công trên không, mà còn phòng thủ trước hạm đội và tên lửa tấn công từ Trung Quốc. Điều này khiến Bắc Kinh giật mình, bởi Yonaguni cực gần Đài Loan – vùng đất mà Trung Quốc vẫn xem là “lãnh thổ chưa thống nhất”, và có thể được dùng để ngăn chặn các hoạt động quân sự của Trung Quốc trong trường hợp xung đột xảy ra.
Ngay sau thông báo Tokyo, Bắc Kinh phản đối mạnh mẽ. Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi việc triển khai tên lửa là “khiêu khích nghiêm trọng và leo thang quân sự hóa khu vực”, cảnh báo Nhật Bản đang “châm ngòi cho một vòng chạy vũ trang mới” và khẳng định Trung Quốc sẽ bảo vệ lợi ích quốc gia bằng mọi biện pháp cần thiết.
Phản ứng ngoại giao cũng gay gắt. Trung Quốc triệu tập đại sứ Nhật tại Bắc Kinh, Tokyo triệu tập đại sứ Trung Quốc để nhấn mạnh quyền tự vệ hợp pháp. Liên Hiệp Quốc và ASEAN tổ chức họp khẩn, kêu gọi kiềm chế, trong khi Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu ủng hộ Tokyo về quyền phòng vệ, nhưng cảnh báo mọi hành động leo thang sẽ có hậu quả nghiêm trọng.
Tình hình càng căng khi Trung Quốc phóng thử nhiều tên lửa tầm trung hướng về Đài Loan. Nhật Bản không còn lựa chọn nào khác ngoài bố trí tên lửa trên Yonaguni như biện pháp “phòng ngừa chủ động”, tạo tấm chắn đầu tiên bảo vệ quần đảo Okinawa và tuyến phòng thủ Đài Loan.
Yonaguni chỉ rộng vài km² nhưng mang ý nghĩa chiến lược cực lớn. Hòn đảo là mắt xích quan trọng trong hệ thống radar và phòng không Nhật Bản, theo dõi mọi hoạt động trên Biển Hoa Đông và Biển Nam Trung Hoa. Triển khai tên lửa tại đây không chỉ gửi thông điệp rắn rỏi tới Bắc Kinh, mà còn trấn an Đài Bắc về khả năng bảo vệ lãnh thổ trong trường hợp xung đột.
Giới phân tích nhận định bước đi Tokyo đẩy căng thẳng quân sự và chính trị lên mức nguy hiểm chưa từng thấy kể từ thời khủng hoảng tên lửa Cuba. Trong vài ngày tới, cộng đồng quốc tế sẽ dõi theo Yonaguni, Bắc Kinh, Tokyo và Đài Loan, vì bất kỳ sự cố nhỏ nào cũng có thể thổi bùng xung đột toàn diện.
Căng thẳng Trung – Nhật cao nhất liên quan Đài Loan, nơi Bắc Kinh chưa từ bỏ tham vọng thống nhất bằng vũ lực. Nhật Bản, với Hiệp ước an ninh chặt chẽ với Hoa Kỳ, xem sự ổn định Đài Loan là phần không thể tách rời của an ninh khu vực.
Trong khi Tokyo khẳng định đây là biện pháp tự vệ, Bắc Kinh gọi là “điên rồ” và “khiêu khích trắng trợn”. Thị trường tài chính phản ứng ngay: đồng yên lao dốc, chứng khoán châu Á mất điểm, giá dầu tăng do lo ngại xung đột gián đoạn thương mại toàn cầu. Đài Loan chuẩn bị phối hợp với đối tác quốc tế bảo vệ an ninh và kêu gọi kiềm chế để tránh đổ máu.
Ngày càng nhiều chuyên gia nói thế giới đứng trước thời khắc nguy hiểm nhất kể từ sau khủng hoảng Cuba 1962: Nhật Bản và Trung Quốc đối diện nhau, với hậu quả tiềm tàng là chiến tranh không chỉ khu vực mà toàn cầu. Một số học giả gọi đây là “hố sâu nguy hiểm nhất trong lịch sử quan hệ Đông Á hiện đại”. /.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp: Vietnamnet, Reuters, Bloomberg, BBC, The Diplomat, Nikkei Asia…)
