Kết quả bầu cử với tỷ lệ gần như tuyệt đối của Tô Lâm vừa được công bố, một kịch bản tập trung quyền lực ở mức cao nhất đang dần lộ diện, làm dấy lên nhiều tranh cãi gay gắt về tương lai chính trường tại Việt Nam…
Ngày 22 tháng 3 năm 2026, kết quả bầu cử dân biểu Quốc Hội tại đơn vị số 1 ở Hà Nội đã thu hút sự chú ý đặc biệt, người đứng đầu Đảng CSVN ông Tô Lâm giành được 562.020 phiếu, tương đương 98,66% số phiếu hợp lệ. Con số gần như tuyệt đối này nhanh chóng trở thành đề tài bàn tán tại Việt Nam, không chỉ vì mức độ áp đảo, mà còn vì thời điểm nhạy cảm khi guồng máy quyền lực đang bước vào giai đoạn sắp xếp trước kỳ họp đầu tiên của Quốc Hội khóa XVI dự trù khai mạc vào tháng 4 tới.
Theo nhiều nguồn tin quốc tế, trong đó có Reuters, việc ông Tô Lâm được đưa lên giữ chức Chủ tịch nước trong kỳ họp sắp tới được xem như một bước đi mang tính hình thức. Diễn trình này phù hợp với thông lệ lâu nay, khi Đảng Cộng sản giữ vai trò quyết định nhân sự cao cấp, sau đó Quốc Hội tiến hành biểu quyết và chuẩn thuận. Tuy nhiên, điều khiến dư luận chú ý không nằm ở thủ tục, mà ở hệ quả chính trị sâu xa: khả năng một người nắm luôn hai vị trí quyền lực cao nhất, gồm Tổng Bí thư và Chủ tịch nước.
Khái niệm “nhất thể hóa”, từng được nhắc tới trong nhiều năm qua, nay đang dần trở thành chuyện thấy rõ trước mắt. Nếu kịch bản này thành hình, ông Tô Lâm sẽ là một trong số ít lãnh đạo gom cả quyền lực của Đảng lẫn Nhà nước trong cùng một nhiệm kỳ. Điều này lập tức làm dấy lên những ý kiến trái chiều về hiệu năng điều hành cũng như rủi ro của việc tập trung quyền lực quá mức.
Việc gom quyền về một mối có thể giúp guồng máy vận hành trôi chảy hơn, tránh tình trạng chồng chéo trong chỉ đạo, nhất là khi Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều khó khăn từ kinh tế cho tới tình hình quốc tế. Một trung tâm quyền lực rõ ràng có thể giúp quyết định được đưa ra nhanh chóng, không còn cảnh trên nói một đằng, dưới làm một nẻo như lâu nay vẫn bị phàn nàn.
Tuy nhiên, các ý kiến phản biện lại nhìn vấn đề theo hướng khác, thậm chí gay gắt hơn. Khi quyền lực dồn vào tay một người, cơ chế kiểm soát và đối trọng rất dễ bị suy yếu. Trong một thể chế mà Đảng nắm vai trò chi phối toàn diện, việc một người vừa đứng đầu Đảng vừa nắm luôn chức vụ nguyên thủ quốc gia có thể khiến ranh giới giữa các định chế trở nên mờ nhạt. Khi đó, câu hỏi đặt ra là: ai sẽ thực sự kiểm soát quyền lực này?
Một số nhà quan sát còn nêu ra những nghi vấn về những yếu tố ẩn phía sau tiến trình gom quyền. Liệu đây chỉ là một bước cải tổ để nâng cao hiệu năng điều hành, hay là một nước cờ nhằm tái sắp xếp thế lực trong nội bộ? Việc một nhân vật xuất thân từ ngành công an như ông Tô Lâm vươn lên vị trí cao nhất, rồi tiếp tục củng cố quyền lực, khiến không ít người liên tưởng tới xu hướng đặt nặng yếu tố an ninh trong việc điều hành đất nước, nơi sự kiểm soát và ổn định được đặt lên hàng đầu.
Một kịch bản thường được nhắc đến là việc gom quyền vào tay Tô Lâm không chỉ để điều hành cho gọn, mà còn nhằm bảo đảm sự liên tục quyền lực trong bối cảnh cạnh tranh nội bộ. Khi quyền lực được tập trung vào một đầu mối, khả năng xuất hiện những trung tâm ảnh hưởng khác sẽ giảm đi đáng kể. Điều này có thể tạo ra sự ổn định trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài lại tiềm ẩn nguy cơ làm nghèo đi sự đa dạng trong việc hoạch định đường lối.
Khi quyền lực tập trung quá mức mà thiếu cơ chế kiểm soát hữu hiệu, nguy cơ sai lầm mang tính hệ thống sẽ gia tăng. Khi không còn nhiều tầng lớp phản biện, các quyết định lớn có thể được đưa ra rất nhanh, nhưng cũng dễ rơi vào tình trạng chủ quan hoặc lệch lạc.
Dù mọi nhận định vào thời điểm này vẫn chỉ dừng lại ở mức dự đoán, khi kỳ họp Quốc Hội vào tháng 4 chưa chính thức diễn ra. Tuy nhiên, với kết quả bầu cử áp đảo vừa qua cùng những tín hiệu từ các nguồn tin quốc tế, khả năng kịch bản gom quyền tại Việt Nam đang tiến rất gần tới thực tế.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện không còn đơn thuần là ai giữ chức vụ nào, mà là cách quyền lực được tổ chức và vận hành ra sao. Khi một người nắm cả hai vị trí then chốt, vấn đề quan trọng nhất không phải là thủ tục có đúng hay không, mà là mức độ minh bạch, sự kiểm soát quyền lực và trách nhiệm trước công chúng sẽ được bảo đảm như thế nào trong những năm sắp tới./.
NGƯỜI QUAN SÁT
