Sau nhiều năm phải chống chọi với những biện pháp cấm vận quốc tế cùng những phí tổn khổng lồ từ cuộc chiến tại Ukraine, nền kinh tế Nga đang bắt đầu xuất hiện thêm nhiều dấu hiệu căng thẳng. Những cảnh báo mới về tình trạng khó khăn của hệ thống ngân hàng đang đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì sức mạnh tài chính của Moscow trong một giai đoạn đầy thử thách…
Theo một bản báo cáo tình báo của một quốc gia Âu Châu mà hãng Reuters có được, tình trạng tài chánh của Nga đang phải đối diện với nhiều áp lực ngày càng gia tăng. Hệ thống ngân hàng Nga, vốn đã trải qua nhiều năm tìm cách thích nghi với các lệnh cấm vận kể từ khi Moscow mở cuộc tấn công quân sự quy mô lớn vào Ukraine năm 2022, có thể đang bước vào một thời kỳ khó khăn hơn khi những vấn đề tích tụ lâu ngày bắt đầu lộ rõ.
Bản báo cáo được công bố vào tháng 6/2026 cho rằng, mối nguy hiểm không đến từ một biến cố riêng lẻ, mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố cùng lúc: nợ khó đòi gia tăng, người dân vay mượn nhiều hơn, giới kinh doanh chịu áp lực lớn và chính quyền ngày càng phải dựa nhiều hơn vào hệ thống ngân hàng để giữ cho guồng máy kinh tế tiếp tục vận hành.
Trong những năm vừa qua, nền kinh tế Nga đã có sự chuyển hướng mạnh mẽ nhằm phục vụ cho cuộc chiến kéo dài tại Ukraine. Ngân sách quốc phòng được gia tăng đáng kể, các ngành kỹ nghệ liên quan đến quân sự được ưu tiên phát triển, trong khi nhiều lãnh vực dân sự lại phải đối diện với tình trạng thiếu vốn đầu tư, thiếu nhân công và phí tổn sản xuất ngày một cao hơn.
Sự thay đổi này khiến các ngân hàng Nga giữ một vai trò quan trọng hơn trong việc cung cấp tín dụng cho các xí nghiệp và người dân. Tuy nhiên, khi nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, những khoản vay được mở rộng trong thời gian trước có thể trở thành gánh nặng nếu khả năng hoàn trả của người vay bị suy giảm.
Báo cáo tình báo của phía Âu Châu nhận định rằng khoảng 10% tổng số tiền cho các doanh nghiệp Nga vay có thể đã rơi vào tình trạng nợ xấu, tăng cao hơn đáng kể so với năm 2024. Trong lãnh vực vay tiêu dùng, một số ngân hàng lớn được cho là đã ghi nhận tỷ lệ nợ khó đòi trong nhóm khách hàng cá nhân lên đến khoảng 15% vào năm 2025.
Những con số này cho thấy một vấn đề rộng lớn hơn: khả năng chịu đựng của nền kinh tế Nga đang bị thử thách sau nhiều năm hoạt động trong hoàn cảnh bị hạn chế một phần khỏi hệ thống tài chánh quốc tế.
Không chỉ các doanh nghiệp gặp khó khăn, người dân Nga cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn vì tình trạng vay nợ gia tăng. Báo cáo cho biết có hơn 500.000 người Nga tuyên bố phá sản trong năm 2025, tăng gần một phần ba so với năm trước đó. Đồng thời, những chương trình tín dụng được nhà nước hỗ trợ nhằm thúc đẩy tiêu dùng đã khiến nhiều người dân cùng lúc mang nhiều khoản nợ khác nhau.
Theo đánh giá trong báo cáo, hiện có hơn 13 triệu người Nga đang cùng lúc có ít nhất ba khoản vay. Trong bối cảnh mức lãi suất vẫn duy trì cao và thu nhập thực tế bị ảnh hưởng, khả năng thanh toán của nhóm người vay này trở thành một mối lo đáng kể đối với sự ổn định của hệ thống tài chánh.
Ngân hàng Trung ương Nga chưa đưa ra lời bình luận trực tiếp về bản báo cáo nói trên. Tuy nhiên, trước đó cơ quan này từng nhiều lần cho rằng nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng ngân hàng lớn vẫn nằm trong vòng kiểm soát nhờ nguồn dự trữ tài chính, sự hỗ trợ của chính phủ và khả năng thích ứng của các định chế tín dụng trong nước.
Trên thực tế, hệ thống ngân hàng Nga đã cho thấy khả năng chống chịu mạnh hơn nhiều so với những dự đoán ban đầu sau năm 2022. Khi nhiều ngân hàng Nga bị hạn chế tiếp cận với thị trường tài chính quốc tế, chính quyền Moscow đã nhanh chóng đưa ra những biện pháp kiểm soát dòng vốn, hỗ trợ thanh khoản và thúc đẩy các phương thức thanh toán thay thế.
Tuy nhiên, khả năng chống đỡ trong thời gian ngắn không có nghĩa là những nguy cơ lâu dài đã biến mất. Một nền kinh tế có thể tiếp tục vận hành nhờ nguồn chi tiêu lớn của nhà nước và việc mở rộng tín dụng, nhưng nếu năng suất sản xuất giảm sút và đầu tư dài hạn bị hạn chế, áp lực lên hệ thống tài chính sẽ ngày càng nặng nề.
Bộ Kinh tế Nga gần đây đã điều chỉnh giảm mức dự báo tăng trưởng kinh tế. Theo đó, mức tăng trưởng tổng sản lượng quốc nội năm 2026 được hạ xuống còn 0,4%, thay vì dự báo trước đây là 1,3%. Dự báo cho năm 2027 cũng được điều chỉnh từ 2,8% xuống còn 1,4%.
Việc giảm các dự báo kinh tế cho thấy Moscow đang đứng trước một bài toán hết sức khó khăn: vừa phải duy trì nguồn lực phục vụ chiến tranh, vừa phải giữ cho nền kinh tế trong nước không rơi vào tình trạng bất ổn. Nếu phí tổn chiến tranh tiếp tục kéo dài, sức ép lên ngân sách quốc gia và hệ thống tín dụng có thể sẽ còn gia tăng.
Nhiều chuyên gia kinh tế quốc tế từ lâu đã cảnh báo rằng nền kinh tế Nga có thể gặp giới hạn nếu quá phụ thuộc vào chi tiêu quân sự. Một nền kinh tế muốn phát triển lâu dài cần dựa trên năng suất lao động, tiến bộ kỹ thuật và đầu tư bền vững, trong khi mô hình dựa quá nhiều vào nguồn chi tiêu của nhà nước có thể tạo ra nhiều mất cân đối.
Câu hỏi lớn hiện nay là Nga có thể duy trì khả năng chống chịu tài chính trong bao lâu nếu các biện pháp trừng phạt mới từ Liên Âu tiếp tục được mở rộng, trong lúc nguồn lực dành cho chiến tranh ngày càng bị tiêu hao.
Một cuộc khủng hoảng ngân hàng có thể chưa xảy ra ngay trong tương lai gần. Nhưng những dấu hiệu về nợ xấu gia tăng, áp lực tín dụng và sự phụ thuộc ngày càng lớn của nền kinh tế vào hệ thống ngân hàng đang trở thành những lời cảnh báo mà Moscow khó có thể xem nhẹ.
Đối với nền kinh tế Nga, thử thách lớn nhất có lẽ không chỉ là vượt qua một biến cố trước mắt, mà là làm sao duy trì sự ổn định trong một cuộc đối đầu kéo dài, nơi mỗi năm chiến tranh tiếp diễn đều tạo thêm gánh nặng lên ngân sách, doanh nghiệp và đời sống người dân.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
