SACRAMENTO, California (Calitoday News) – Thống đốc California Gavin Newsom tuyên bố sẽ chuyển toàn bộ 548 bản án tử hình hiện có tại tiểu bang thành án tù chung thân không được ân xá. Đây là một quyết định quan trọng trong chính sách tư pháp hình sự của California, đồng thời làm dấy lên những tranh luận về quyền lợi của gia đình nạn nhân, tính công bằng của hệ thống pháp luật và tương lai của án tử hình tại Hoa Kỳ.
Quyết định được công bố khi ông Newsom đang bước vào những tháng cuối cùng trong nhiệm kỳ thống đốc kéo dài tám năm. Nếu toàn bộ thủ tục pháp lý được hoàn tất, California sẽ không còn tù nhân đang chờ thi hành án tử hình từ các bản án hiện tại, dù hình phạt này vẫn được quy định trong luật tiểu bang.
Theo thông báo, những người đang chịu án tử hình sẽ được chuyển sang hình phạt tù chung thân không có khả năng được trả tự do có điều kiện. Điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ tiếp tục bị giam giữ đến hết đời, thay vì được trả tự do sau khi giảm án.
Tuy nhiên, quyết định của ông Newsom không thể tự động áp dụng cho tất cả các trường hợp. Theo Hiến pháp California, đối với những tù nhân từng bị kết án nhiều trọng tội, thống đốc phải nhận được sự chấp thuận của Tối cao Pháp viện California trước khi thực hiện việc giảm án. Nhóm này chiếm khoảng 70% số người đang chịu án tử hình, và cần ít nhất bốn trong bảy thẩm phán đồng ý.
California đã ngừng hành quyết từ năm 2019
Ông Newsom từ lâu đã công khai phản đối án tử hình. Vào tháng 3/2019, chỉ vài tháng sau khi nhậm chức, ông ban hành lệnh tạm ngừng tất cả các cuộc hành quyết tại California, đồng thời cho tháo dỡ thiết bị thi hành án tử hình tại nhà tù San Quentin.
California đã không thực hiện bất kỳ vụ hành quyết nào kể từ năm 2006, mặc dù vẫn duy trì số lượng tù nhân chịu án tử hình lớn nhất nước Mỹ.
Khi ông Newsom ban hành lệnh tạm ngừng hành quyết năm 2019, California có khoảng 737 tù nhân đang chờ thi hành án. Con số này đã giảm đáng kể trong những năm tiếp theo, phần lớn do tù nhân qua đời trong thời gian thụ án hoặc có sự thay đổi về tình trạng pháp lý.
Thống đốc Newsom cho rằng hệ thống án tử hình tồn tại nhiều vấn đề nghiêm trọng, bao gồm nguy cơ kết án oan, sự bất bình đẳng về chủng tộc, chi phí tố tụng quá cao và thời gian kháng cáo kéo dài hàng chục năm.
Theo một cuộc điều tra của CalMatters và The Marshall Project, khả năng một bị cáo nhận án tử hình tại California có thể khác biệt đáng kể giữa các quận, ngay cả khi các vụ án có tính chất tương tự.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng California phải chi khoảng 200 triệu đô la mỗi năm cho các chi phí pháp lý liên quan đến những vụ án tử hình.
Quyết định gây tranh cãi
Thông báo của ông Newsom nhận được sự ủng hộ từ các tổ chức bảo vệ quyền dân sự và những người vận động xóa bỏ án tử hình.
Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU) hoan nghênh quyết định này, cho rằng hình phạt tử hình có nguy cơ dẫn đến những sai lầm không thể sửa chữa, đồng thời tồn tại những bất bình đẳng về chủng tộc trong quá trình xét xử và tuyên án.
Tuy nhiên, nhiều công tố viên và gia đình nạn nhân đã bày tỏ sự phản đối.
Trước khi quyết định được công bố, Biện lý Quận San Luis Obispo, Dan Dow, đã gửi thư yêu cầu thống đốc không giảm án hàng loạt cho những người bị kết án tử hình. Ông cho rằng mỗi vụ án phải được xem xét riêng biệt, dựa trên mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và quyền lợi của các gia đình nạn nhân.
Những người phản đối cũng nhấn mạnh rằng cử tri California từng nhiều lần bỏ phiếu duy trì án tử hình. Đặc biệt, trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, cử tri đã bác bỏ đề xuất xóa bỏ hình phạt này.
Ông Newsom thừa nhận quyết định giảm án có thể khiến những gia đình từng mất người thân trong các vụ án giết người phải trải qua những cảm xúc đau đớn một lần nữa. Tuy nhiên, ông khẳng định quan điểm phản đối việc nhà nước tước đoạt mạng sống con người là một phần trong lập trường lâu dài của mình về công lý và nhân quyền.
Án tử hình vẫn chưa bị bãi bỏ tại California
Một điểm quan trọng là quyết định của Thống đốc Newsom không đồng nghĩa với việc California chính thức xóa bỏ án tử hình.
Theo luật hiện hành, các công tố viên vẫn có thể đề nghị án tử hình trong những vụ án đặc biệt nghiêm trọng và tòa án vẫn có thể tuyên hình phạt này.
Để bãi bỏ hoàn toàn án tử hình, California cần thực hiện những thay đổi pháp lý riêng biệt, có thể bao gồm việc thông qua một cuộc trưng cầu dân ý.
Quyết định giảm án lần này cũng không bảo đảm rằng các chính quyền tương lai sẽ tiếp tục duy trì lệnh tạm ngừng hành quyết đối với những bản án tử hình mới.
Động thái của ông Newsom được đưa ra trong bối cảnh ông chuẩn bị rời nhiệm sở vào tháng 1/2027 và đang được nhắc đến như một nhân vật có thể tham gia cuộc đua tổng thống năm 2028.
Các nhà quan sát nhận định quyết định này có thể trở thành một vấn đề đáng chú ý trong những cuộc tranh luận chính trị sắp tới, đặc biệt giữa những người ủng hộ cải cách tư pháp hình sự và những người chủ trương duy trì các hình phạt nghiêm khắc đối với tội phạm bạo lực.
Nếu hoàn tất, việc chuyển đổi toàn bộ 548 bản án sẽ đánh dấu một trong những đợt giảm án tử hình lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Hoa Kỳ, đồng thời mở ra một chương mới trong cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập niên về hình phạt tử hình tại California.
Calitoday tổng hợp
