Na Uy cho biết sẽ nêu trường hợp ông Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy bị bắt giữ tại Việt Nam, trong chuyến viếng thăm Hà Nội của Thứ trưởng Ngoại giao Astrid Bergmål. Vụ việc diễn ra giữa lúc Việt Nam chuẩn bị ký hiệp định mậu dịch tự do với Hiệp hội Mậu dịch Tự do Âu Châu (EFTA) vào ngày 18 tháng 10 năm 2026…
Hiệp định mậu dịch tự do giữa Việt Nam và EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, dự trù sẽ được ký tại Hà Nội vào Chủ nhật, ngày 18 tháng 10 năm 2026. Các cuộc thương thuyết khởi sự từ năm 2012, được xúc tiến trở lại trong năm 2025 và kết thúc vào tháng 7 năm 2026. Hiệp định bao gồm nhiều lãnh vực như quy tắc xuất xứ hàng hóa, đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, biện pháp bảo vệ mậu dịch và việc mua sắm của chính phủ. Tuy nhiên, ngay trước khi diễn ra sự kiện kinh tế quan trọng này, vụ bắt giữ ba người bị cho là thành viên Việt Tân đã trở thành một vấn đề ngoại giao nhạy cảm.
Bộ Ngoại giao Na Uy cho biết Thứ trưởng Ngoại giao Astrid Bergmål sẽ trực tiếp nêu trường hợp ông Nguyễn Đức Thuận với giới chức Việt Nam trong chuyến viếng thăm Hà Nội. Cơ quan này cho hay vụ việc đang gây quan ngại trong dư luận Na Uy, đồng thời bày tỏ hy vọng vấn đề sẽ được giải quyết nhanh chóng, không bị trì hoãn vô cớ. Động thái ấy cho thấy Oslo muốn trực tiếp tìm hiểu và can thiệp để bảo vệ quyền lợi của công dân mình, dù hai nước vẫn đang xúc tiến việc hợp tác mậu dịch.
Vụ việc bắt đầu vào ngày 18 tháng 9 năm 2026. Theo thông cáo của Bộ Công an Việt Nam công bố ngày 28 tháng 9, vào lúc 9 giờ 50 phút tối, lực lượng biên phòng tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây, tỉnh Tây Ninh, phát hiện và bắt giữ ba người bị cáo buộc nhập cảnh trái phép từ Campuchia vào Việt Nam. Ba người được xác định là ông Nguyễn Đức Thuận, sinh năm 1974; ông Hồ Phạm Hiệp Huy, sinh năm 1975; và ông Thái Công Trường Sơn, sinh năm 1980.
Theo lời giải thích của nhà chức trách Việt Nam, ông Nguyễn Đức Thuận mang theo hai thẻ căn cước giả mang tên Phan Đức Trung cùng một hộ chiếu Na Uy mang tên Nguyen Duc Thuan. Ông Hồ Phạm Hiệp Huy mang hộ chiếu Úc mang tên Tran Hiep. Bộ Công an cho biết trong cuộc điều tra, cả ba người khai nhận là thành viên Việt Tân và bị cáo buộc sử dụng giấy tờ giả để nhập cảnh nhằm thực hiện những hoạt động khủng bố và phá hoại. Ngày 19 tháng 9, hồ sơ được chuyển từ các cơ quan hữu trách tại Tây Ninh đến những đơn vị an ninh điều tra có thẩm quyền. Đến ngày 28 tháng 9, Cơ quan An ninh điều tra thuộc Bộ Công an quyết định khởi tố vụ án, khởi tố ba người và ra lệnh tạm giam để điều tra về các cáo buộc khủng bố theo khoản 2 Điều 299, cùng tội làm giả con dấu và tài liệu của cơ quan, tổ chức theo khoản 2 Điều 341 Bộ luật Hình sự. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao chấp thuận các quyết định này trong cùng ngày.
Tuy nhiên, Việt Tân đưa ra một lời giải thích hoàn toàn khác về hoàn cảnh bắt giữ. Trong thông cáo công bố ngày 7 tháng 10 năm 2026, tổ chức này cùng một số tổ chức nhân quyền cho biết ông Nguyễn Đức Thuận và ông Hồ Phạm Hiệp Huy đã mất liên lạc tại Campuchia từ sáng ngày 18 tháng 9, khi đang trên đường đến khu vực Kaoh Andaet thuộc tỉnh Takeo.
Theo lời trình bày của Việt Tân, hai người không có ý định vượt biên vào Việt Nam, mà đã bị bắt giữ ngay trên lãnh thổ Campuchia rồi bị cưỡng bức đưa qua biên giới. Những tổ chức ký tên trong bản tuyên bố chung gọi sự việc là hành vi bắt cóc và giam giữ tùy tiện, đồng thời yêu cầu Việt Nam trả tự do cho cả ba người. Đây là những cáo buộc do Việt Tân và các tổ chức nhân quyền đưa ra, trái ngược với lời giải thích của nhà chức trách Việt Nam. Cho đến nay, hai cách trình bày khác biệt ấy vẫn khiến hoàn cảnh thực sự của vụ bắt giữ cần được xác minh độc lập.
Đối với gia đình và những người ủng hộ, vụ việc còn làm dấy lên nhiều lo ngại về khả năng tiếp xúc với những người đang bị giam giữ, điều kiện giam cầm và quyền được bảo hộ lãnh sự. Các tổ chức nhân quyền kêu gọi giới chức Na Uy và Úc được tiếp xúc với công dân của mình để xác minh tình trạng sức khỏe, nơi giam giữ và những cáo buộc đang được điều tra.
Theo các tổ chức ủng hộ, ông Nguyễn Đức Thuận là một nhà hoạt động nhân quyền gốc Việt, mang quốc tịch Na Uy, cư ngụ tại Oslo và từng vận động với giới chức Na Uy cùng các nước Âu Châu về những vấn đề nhân quyền tại Việt Nam. Ông Hồ Phạm Hiệp Huy, còn được biết đến với tên Trần Hiệp, là công dân Úc gốc Việt, cư ngụ tại Melbourne và tham gia các sinh hoạt xã hội. Người thứ ba, ông Thái Công Trường Sơn, là công dân Việt Nam. Nhà cầm quyền Việt Nam xếp Việt Tân vào diện tổ chức khủng bố, trong khi tổ chức này tự xác định là một tổ chức tranh đấu cho dân chủ và khẳng định các hoạt động của mình mang tính ôn hòa..
Vụ việc đặt Na Uy trước một bài toán ngoại giao không đơn giản: vừa phải bảo vệ quyền lợi của công dân mình, vừa phải duy trì quan hệ hợp tác với Việt Nam. Việc Thứ trưởng Ngoại giao Astrid Bergmål dự trù trực tiếp nêu vấn đề tại Hà Nội cho thấy Oslo không muốn trường hợp ông Thuận bị gạt sang một bên trong lúc hai nước chuẩn bị ký kết hiệp định mậu dịch. Tuy nhiên, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Na Uy cho đến nay mới thể hiện sự quan ngại và mong muốn giải quyết nhanh chóng. Chưa có tin tức nào cho thấy hai bên đã đạt được thỏa thuận về việc trả tự do cho ông Thuận hoặc cho phép ông được tiếp xúc với viên chức lãnh sự Na Uy.
NGƯỜI QUAN SÁT
