Cán bộ cấp cao bị đặt dưới những giới hạn nghiêm ngặt hơn trong việc thành lập doanh nghiệp, nắm giữ cổ phần chi phối và tham gia điều hành các cơ sở kinh doanh. Tuy nhiên, liệu những quy định mới này có đủ sức ngăn chặn tình trạng dùng người thân đứng tên, lập công ty “sân sau” để hưởng lợi từ quyền lực công hay không? Điều công chúng chờ đợi không chỉ là những điều khoản được ghi trên giấy, mà còn là khả năng kiểm tra, phanh phui và trừng phạt những hành vi sai phạm trong thực tế…
Ngày 16 tháng 10 năm 2026, tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN khóa XIV, ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, đã trình bày Quy định số 224 của Trung ương về việc đảng viên tham gia các hoạt động đầu tư và kinh doanh.
Một trong những điểm đáng chú ý là cán bộ, công chức thuộc diện Bộ Chính trị và Ban Bí thư quản lý không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, nắm giữ cổ phần chi phối hoặc tham gia quản trị, điều hành doanh nghiệp. Quy định này đặt ra vấn đề quan trọng về việc kiểm soát xung đột quyền lợi, mối quan hệ giữa quyền lực công và lợi ích kinh tế tư nhân, cũng như khả năng ngăn chặn tình trạng cán bộ dựa vào người thân hoặc những mối quan hệ thân cận để dựng lên các công ty “sân sau”.
Quy định số 224 được soạn thảo theo hướng chuyển từ cơ chế chủ yếu liệt kê những việc đảng viên được phép làm và những việc bị cấm sang cách phân loại hoạt động đầu tư, kinh doanh dựa trên điều kiện và mức độ kiểm soát. Ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết chủ trương mới nhằm khuyến khích đảng viên phát huy khả năng và sử dụng những nguồn lực hợp pháp để góp phần phát triển khu vực kinh tế tư nhân, đồng thời tăng cường kiểm soát những nguy cơ phát sinh xung đột quyền lợi. Điểm đáng lưu ý là việc kiểm soát không chỉ căn cứ vào người đứng tên trên giấy tờ, mà còn hướng tới quyền sở hữu, khả năng chi phối và lợi ích thực sự đằng sau hoạt động kinh doanh.
Theo quy định được công bố, cán bộ, công chức thuộc diện Bộ Chính trị và Ban Bí thư quản lý phải tuân thủ những giới hạn nghiêm ngặt hơn so với một số nhóm đảng viên khác. Họ không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, nắm giữ cổ phần chi phối hoặc tham gia quản trị, điều hành doanh nghiệp. Đối với cán bộ, công chức nói chung, quy định cũng đặt ra những giới hạn về việc tham gia quản lý và điều hành hoạt động đầu tư, kinh doanh. Trong khi đó, một số cán bộ, công chức không thuộc diện quản lý cấp cao và không giữ những chức vụ có nguy cơ cao phát sinh xung đột quyền lợi có thể được phép đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc nắm quyền chi phối sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận.
Một nội dung đặc biệt quan trọng của Quy định số 224 là yêu cầu đảng viên làm việc trong khu vực công không được sử dụng trái phép tài sản nhà nước, tin tức, dữ liệu, nhân lực, kết quả nghiên cứu và những nguồn lực công khác để phục vụ hoạt động kinh doanh của bản thân, người có liên quan hoặc các nhóm quyền lợi. Họ cũng không được đầu tư vào những doanh nghiệp hay lãnh vực kinh tế mà chính mình trực tiếp quyết định hoặc quản lý, đồng thời phải bảo đảm hoạt động đầu tư không làm ảnh hưởng đến việc thi hành nhiệm vụ và trách nhiệm được giao.
Những quy định này liên quan trực tiếp đến vấn đề mà công chúng thường gọi là các công ty “sân sau” của cán bộ. Trên thực tế, nguy cơ xung đột quyền lợi có thể xuất hiện khi một người nắm quyền quyết định về đất đai, dự án, giấy phép, đấu thầu hoặc việc phân phối nguồn lực công, đồng thời lại có quyền lợi kinh tế trong những doanh nghiệp liên quan. Một trường hợp cần được kiểm tra kỹ lưỡng là doanh nghiệp do người thân, đối tác hoặc người quen đứng tên, trong khi quyền kiểm soát hay lợi ích thực sự có thể thuộc về người đang giữ chức vụ trong bộ máy công quyền. Tuy nhiên, việc thân nhân của một cán bộ sở hữu doanh nghiệp tự nó chưa đủ để kết luận có sai phạm. Điều cần làm sáng tỏ là nguồn vốn đầu tư từ đâu, ai thực sự kiểm soát doanh nghiệp, những mối quan hệ quyền lợi ra sao và liệu chức vụ có bị lợi dụng để tạo ra lợi thế trái phép hay không.
Vì vậy, hiệu quả của quy định không chỉ nằm ở những điều khoản cấm được ghi trong văn bản, mà còn tùy thuộc vào khả năng phát hiện và xử lý những thủ đoạn né tránh. Nếu cơ quan hữu trách chỉ kiểm tra tên người đại diện pháp luật hoặc cổ đông trực tiếp mà không xác minh chủ sở hữu hưởng lợi thực sự, nguồn tiền đầu tư và quan hệ kiểm soát đằng sau doanh nghiệp, nguy cơ quyền lợi riêng được che giấu dưới danh nghĩa người khác vẫn còn nguyên. Việc công khai những tin tức cần thiết, kê khai và kiểm tra tài sản, xác minh xung đột quyền lợi, cùng với cơ chế thanh tra và xử lý sai phạm, đều có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm các quy định được thi hành thực chất.
Đáng chú ý, ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết trong tổng số hơn 5,6 triệu đảng viên, tỷ lệ tham gia khu vực kinh tế tư nhân chỉ chiếm 3,31%. Quy định mới vừa hướng tới việc mở rộng điều kiện để đảng viên tham gia hoạt động kinh tế hợp pháp, vừa nhấn mạnh yêu cầu không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc quan hệ với các cơ quan có thẩm quyền để tạo lợi thế bất bình đẳng, phục vụ quyền lợi riêng hay lợi ích nhóm. Đối với những đảng viên đã thôi giữ chức vụ, thôi công tác hoặc nghỉ hưu và không còn làm việc trong khu vực công, phạm vi hoạt động kinh doanh được mở rộng hơn, nhưng họ vẫn phải tuân thủ những giới hạn liên quan đến lãnh vực và công việc từng phụ trách theo quy định của pháp luật.
NGƯỜI QUAN SÁT
