CaliToday News – Cuộc chiến Mỹ-Iran đang chuyển mạnh sang một cuộc đấu sức kinh tế, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tăng cường trừng phạt và phong tỏa các cảng Iran, trong khi Tehran tiếp tục siết eo biển Hormuz nhằm gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Cuối ngày thứ Năm, Iran tấn công hai tàu của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tại eo biển Hormuz, theo giới chức UAE. Động tác này cho thấy Tehran không có ý định nhượng bộ trước sức ép kinh tế và vẫn sẵn sàng sử dụng biện pháp quân sự.
Ali Vaez, Phó giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi của International Crisis Group, nhận định Tehran đã rút ra một bài học từ những lần đối đầu với Washington: “Cứ giữ vững lập trường đủ lâu, Mỹ sẽ là bên tránh trước.”
Washington tăng sức ép, ưu tiên giá năng lượng
Mỹ cho biết sẽ áp đặt thêm các biện pháp hạn chế đối với nền kinh tế Iran trong những ngày tới. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent gọi chiến lược kết hợp trừng phạt kinh tế với phong tỏa hải quân là một “cú đấm một-hai.”
Phó Tổng thống JD Vance hôm thứ Năm nói giữ giá năng lượng thấp là “mục tiêu số một”, trong khi mục tiêu thứ hai là bảo đảm Iran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân.
Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt khẳng định cả hai mục tiêu đều quan trọng đối với Tổng thống Trump.
Trump ban đầu bước vào cuộc chiến với mục tiêu buộc Iran chấp nhận một thỏa thuận ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, Tòa Bạch Ốc gần đây ngày càng bi quan về khả năng đạt được một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng.
Theo các quan chức Mỹ, Trump hiện tập trung gây sức ép lên nền kinh tế Iran để buộc Tehran mở lại Hormuz, qua đó tạo điều kiện cho ông tuyên bố chiến thắng và kết thúc cuộc chiến.
Iran dùng Hormuz làm đòn bẩy
Tehran cho rằng quyền kiểm soát Hormuz giúp họ đưa ra yêu cầu với Washington mà không phải nhượng bộ về chương trình hạt nhân.
Iran yêu cầu Mỹ chấm dứt chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa, giảm các biện pháp trừng phạt và giải tỏa số tiền Iran đang bị đóng băng trước khi mở lại eo biển.
Cuộc khẩu chiến tiếp tục leo thang hôm thứ Sáu. Trump tuyên bố trong một bài phát biểu tại New York rằng sau khi đánh bại Iran, ông sẽ sớm tuyên bố Hormuz là “lãnh thổ của Hoa Kỳ”. Một quan chức Tòa Bạch Ốc sau đó cho biết Tổng thống chỉ nói đùa.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đáp trả: “Eo biển Hormuz đã thuộc Iran, đang thuộc Iran và sẽ tiếp tục thuộc Iran; eo biển này chỉ đóng hoặc mở theo lệnh của Iran.”
Amr Alfiky/Reuters
Giao thông qua Hormuz lao dốc
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết Hải quân Mỹ có thể duy trì phong tỏa Iran vô thời hạn.
Theo dữ liệu Kpler, hôm thứ Năm chỉ có 13 tàu đi qua Hormuz, so với hơn 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh. Trong số đó, 9 tàu sử dụng tuyến đường do Iran quản lý. Trong tháng 7, trung bình vẫn còn 26 tàu mỗi ngày đi qua eo biển.
Các vụ tấn công tàu liên quan đến UAE đã nâng tổng số lên sáu vụ trong tháng 8.
Giá dầu quốc tế những ngày gần đây dao động dưới 90 USD/thùng. Tuy nhiên, việc vận chuyển qua Hormuz tiếp tục bị gián đoạn đang làm giảm lượng dầu tồn kho toàn cầu và khiến thị trường dễ bị tổn thương trước những cú sốc mới.
Eurasia Group cảnh báo nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng và một lần đóng cửa Hormuz khác sẽ tiếp tục ở mức tương đối cao trong phần còn lại của năm 2026.
Iran chịu sức ép nặng nề
Miad Maleki, cựu quan chức cấp cao Bộ Tài chính Mỹ, hiện làm việc tại Foundation for Defense of Democracies, cho biết xuất khẩu dầu của Iran đã giảm từ 2 triệu thùng/ngày trước cuộc phong tỏa tháng 4 xuống gần bằng 0.
Tehran cũng đang thiếu khoảng 29 triệu lít xăng mỗi ngày, trong khi phong tỏa khiến nước này không thể bù đắp lượng thiếu hụt.
“Cuộc phong tỏa có thể khiến chế độ phải quỳ gối nếu Washington nói rõ rằng nó sẽ không được dỡ bỏ theo một thời hạn mà Tehran có thể chờ đợi,” Maleki nhận định.
Iran đang đáp lại bằng cách chuyển sang một “nền kinh tế sinh tồn”, phân phối hạn chế nhiên liệu và điện, kiểm soát ngoại tệ, cắt giảm đầu tư nhưng duy trì các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu và nguồn lực của nhà nước.
Cuộc đối đầu vì thế ngày càng trở thành câu hỏi ai sẽ chịu không nổi sức ép kinh tế trước: Washington đặt cược phong tỏa và trừng phạt sẽ buộc Tehran nhượng bộ, trong khi Iran đặt cược việc siết Hormuz sẽ gây đủ sức ép lên năng lượng để Mỹ phải xuống thang.
Ban tập viên CaliToday
