WASHINGTON (Calitoday News)– Một lãnh đạo Dân chủ tại Hạ viện đã đặt lệnh “hold” đối với kế hoạch của chính quyền Tổng thống Donald Trump bán cho Israel gói vũ khí trị giá $2.8 tỷ, trong đó có 40,000 quả bom nặng 2,000 pound, vì lo ngại những vũ khí có sức công phá lớn này có thể được sử dụng tại các khu vực đông dân ở Gaza và Lebanon.
Dân biểu Gregory Meeks của New York, thành viên Dân chủ cao cấp nhất – Ranking Member – của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, thông báo ngày 16 tháng 9 rằng ông sẽ không chấp thuận gói vũ khí ở giai đoạn rà soát hiện nay.
Meeks nói ông vẫn cam kết đối với an ninh của Israel và quyền tự vệ của nước này trước các mối đe dọa trong khu vực, nhưng cho rằng chính quyền Trump chưa cung cấp đủ bảo đảm về cách chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu sẽ sử dụng số vũ khí này.
Theo Meeks, vấn đề đặc biệt đáng lo ngại là khả năng những quả bom 2,000 pound được sử dụng tại những khu vực đông dân cư ở Gaza và Lebanon.
40,000 quả bom nặng gần một tấn mỗi quả
Quy mô của thương vụ là điểm đặc biệt đáng chú ý.
Theo Reuters và các quan chức Mỹ am hiểu kế hoạch, gói vũ khí trị giá $2.8 tỷ gồm:
20,000 quả MK-84, mỗi quả nặng khoảng 2,000 pound;
20,000 quả BLU-117, cũng thuộc loại 2,000 pound;
và theo Washington Post, gói này còn bao gồm 20,000 đầu đạn I-2000 Penetrator, được thiết kế để tấn công các mục tiêu kiên cố hoặc nằm dưới mặt đất.
Như vậy riêng hai loại MK-84 và BLU-117 đã lên tới 40,000 quả bom, mỗi quả nặng khoảng 907 kilogram – gần một tấn.
Đây là một trong những thương vụ lớn nhất liên quan đến loại bom 2,000 pound của Hoa Kỳ dành cho Israel trong những năm gần đây.
Vì sao bom 2,000 pound gây tranh cãi?
Bom 2,000 pound là loại vũ khí có sức công phá rất lớn.
MK-84 là bom đa dụng hạng nặng có thể được sử dụng chống lại nhiều loại mục tiêu. Các loại đầu đạn xuyên phá đi kèm có thể được sử dụng đối với những công trình kiên cố hoặc mục tiêu nằm sâu dưới mặt đất.
Tranh luận không tập trung vào việc loại bom này có mục đích quân sự hay không, mà chủ yếu xoay quanh rủi ro đối với thường dân khi sử dụng vũ khí có sức công phá lớn trong những khu vực đô thị đông dân.
Israel đã sử dụng các loại bom 2,000 pound của Mỹ trong các chiến dịch ở Gaza và Lebanon, khiến việc Washington tiếp tục cung cấp loại vũ khí này trở thành vấn đề bị một số nhà lập pháp và các tổ chức nhân quyền theo dõi chặt chẽ.
Chính quyền Israel lập luận rằng các hoạt động quân sự của mình nhằm đối phó với Hamas và những lực lượng vũ trang khác đe dọa Israel, trong khi những người chỉ trích đặt câu hỏi về mức độ thiệt hại đối với thường dân và việc tuân thủ luật nhân đạo quốc tế.
Meeks: Chính quyền Trump chưa đưa ra đủ bảo đảm
Trong tuyên bố chính thức, Meeks nói vấn đề của ông không phải là phản đối quyền tự vệ của Israel.
Ông cho biết vẫn “cam kết mạnh mẽ” đối với an ninh của Israel.
Nhưng theo Meeks, chính quyền Trump chưa cung cấp đủ bảo đảm rằng số vũ khí này sẽ được chính phủ Netanyahu sử dụng phù hợp với luật pháp Hoa Kỳ và với những biện pháp bảo vệ thường dân thích hợp.
Vì vậy, ông tuyên bố:
“I therefore will not clear this sale at this time” – “Vì vậy, vào thời điểm này tôi sẽ không chấp thuận thương vụ này.”
Meeks nói quyết định của ông không làm giảm sự ủng hộ của Quốc hội đối với các nhu cầu phòng vệ chính đáng của Israel, mà phản ánh trách nhiệm giám sát việc sử dụng vũ khí do Hoa Kỳ tài trợ.
Nhưng một Dân biểu có thể chặn thương vụ $2.8 tỷ hay không?
Không hoàn toàn.
Đây là điểm quan trọng để hiểu headline “Democratic leader puts hold on sale.”
Đối với những thương vụ bán vũ khí lớn cho nước ngoài, chính quyền thường tiến hành một quá trình informal congressional review – rà soát không chính thức tại Quốc hội trước khi chính thức thông báo thương vụ.
Các lãnh đạo của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện và Ủy ban Đối ngoại Thượng viện nằm trong nhóm những nhà lập pháp chủ chốt được tham khảo ý kiến.
Bộ Ngoại giao thường làm việc với họ để giải quyết các câu hỏi hoặc quan ngại trước khi tiến tới bước thông báo chính thức.
Luật kiểm soát xuất khẩu vũ khí của Hoa Kỳ cũng yêu cầu hành pháp chính thức thông báo cho các ủy ban liên quan khi một thương vụ Foreign Military Sales vượt những ngưỡng nhất định.
Bởi vậy, quyết định của Meeks tạo ra một trở ngại về thủ tục và chính trị, nhưng không phải quyền phủ quyết tuyệt đối.
Reuters lưu ý rằng phản đối của Meeks một mình không đủ để ngăn Tổng thống tiếp tục thương vụ.
Trump có thể vượt qua “hold”
Chính quyền Trump vẫn có thể quyết định tiến hành thương vụ bất chấp phản đối của Meeks.
Một trong những con đường là Ngoại trưởng Marco Rubio chính thức thông báo thương vụ cho Quốc hội và sử dụng thẩm quyền khẩn cấp nếu chính quyền xác định rằng lợi ích an ninh quốc gia đòi hỏi việc chuyển giao phải được tiến hành ngay.
AP lưu ý Rubio đã từng sử dụng cơ chế này đối với việc bán vũ khí cho Israel.
Điều này cũng từng xảy ra với chính Meeks.
Theo AP, chính quyền Trump trước đây đã vượt qua quá trình rà soát thông thường để thúc đẩy một thương vụ gần $3 tỷ cho Israel. Đầu năm nay, chính quyền cũng phê chuẩn thêm một loạt thương vụ vũ khí cho Israel tổng trị giá $6.67 tỷ.
Do đó, “hold” hiện nay không đồng nghĩa 40,000 quả bom chắc chắn sẽ không được bán.
Biden từng tạm dừng loại bom này
Một yếu tố khiến thương vụ mới càng gây chú ý là loại bom 2,000 pound từng trở thành vấn đề tranh cãi dưới chính quyền Tổng thống Joe Biden.
Năm 2024, chính quyền Biden đã tạm dừng một lô bom 2,000 pound dành cho Israel vì lo ngại về nguy cơ thương vong lớn nếu chúng được sử dụng tại những khu vực đông dân ở Gaza.
Chính quyền Trump sau khi trở lại nắm quyền đã thay đổi cách tiếp cận đối với việc cung cấp một số loại vũ khí cho Israel.
Gói $2.8 tỷ mới vì vậy đưa cuộc tranh luận về những quả bom hạng nặng trở lại Quốc hội với quy mô lớn hơn.
Ai trả $2.8 tỷ?
Một chi tiết đáng chú ý khác là nguồn tài chính.
Washington Post cho biết thương vụ được tài trợ thông qua Foreign Military Financing – FMF, chương trình viện trợ quân sự của Hoa Kỳ mà qua đó Washington cung cấp nguồn tài chính để các đối tác đủ điều kiện mua vũ khí và dịch vụ quốc phòng của Mỹ.
Điều này khiến vấn đề không chỉ đơn thuần là Israel muốn mua vũ khí gì, mà còn liên quan trực tiếp đến việc nguồn tài chính quân sự của Hoa Kỳ được sử dụng như thế nào.
Đó cũng là lý do Meeks nhấn mạnh trách nhiệm của Quốc hội trong việc giám sát các vũ khí “U.S.-funded” – được tài trợ bằng nguồn lực của Hoa Kỳ.
Thương vụ chưa được phê chuẩn cuối cùng
Ở thời điểm hiện tại, cần phân biệt giữa kế hoạch bán vũ khí và một thương vụ đã hoàn tất.
Gói $2.8 tỷ đã được chính quyền Trump thông báo không chính thức cho các ủy ban liên quan tại Quốc hội, nhưng vẫn đang trong quá trình xem xét và chưa phải một thương vụ đã hoàn tất việc phê chuẩn.
Meeks hiện từ chối “clear” gói này ở giai đoạn rà soát không chính thức.
Bước tiếp theo sẽ phụ thuộc vào cách chính quyền Trump phản ứng: tiếp tục trao đổi với Quốc hội để giải quyết những quan ngại, thay đổi các điều kiện của thương vụ, hoặc tiến tới thông báo chính thức và sử dụng những thẩm quyền hiện có để thúc đẩy việc bán vũ khí.
Vì vậy, nói rằng “Dân chủ đã chặn thương vụ $2.8 tỷ” sẽ hơi quá.
Chính xác hơn là một lãnh đạo Dân chủ chủ chốt tại Hạ viện đang tạm giữ hoặc từ chối chấp thuận thương vụ trong quá trình rà soát của Quốc hội, trong khi chính quyền Trump vẫn có khả năng tìm cách tiến hành thương vụ bất chấp sự phản đối đó.
Calitoday tổng hợp
