Calitoday (11/11/2026): Như đã thể hiện qua kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Hoa Kỳ ngày 03/11 tuần trước, người dân Mỹ đã chán ngấy các cuộc chiến thương mại và sự hỗn loạn do thuế quan gây ra.
Giải pháp cho sự hỗn loạn chính là các quy định — những quy định mang lại sự ổn định và khả năng dự báo cần thiết để các doanh nghiệp vận hành. Đó là những quy định giúp người tiêu dùng an tâm rằng mức giá họ trả hôm nay sẽ không tăng gấp đôi vào ngày mai chỉ vì các loại thuế quan tùy tiện; đồng thời đảm bảo với các đối tác thương mại hiện tại của Hoa Kỳ rằng họ sẽ không đột ngột trở thành đối thủ chỉ vì ý muốn nhất thời của một cá nhân một Tổng thống bốc đồng tùy tiện.
Các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn công chúng Mỹ đồng tình với quan điểm này. Một cuộc khảo sát gần đây của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Council on Foreign Relations) cho thấy 49% người Mỹ tin rằng thương mại công bằng đồng nghĩa với việc tất cả các quốc gia đều phải tuân thủ cùng một bộ quy tắc.
Nhưng tìm những quy tắc này ở đâu? Không cần thiết phải “phát minh lại bánh xe” — hơn nữa, làm như vậy cũng chẳng hề dễ dàng. Bộ quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) rất toàn diện và (cho đến nay) vẫn được tuân thủ rộng rãi. Hơn nữa, bộ quy tắc này phần lớn chính là kết quả từ các ưu tiên kinh tế của Hoa Kỳ. Dù tổ chức này vẫn tồn tại những khiếm khuyết và hạn chế, nhưng ở thời điểm hiện tại, nó vẫn cung cấp nền tảng hiệu quả nhất cho các quan hệ kinh tế của Hoa Kỳ với phần lớn thế giới — bất kể việc chúng ta có cần điều chỉnh hay bổ sung thêm các quy định khác hay không.
Bộ quy tắc của WTO rất bao quát, bao gồm các quy định hạn chế sự phân biệt đối xử đối với hàng hóa nhập khẩu, cũng như các cam kết về việc hạn chế và khắc phục tình trạng trợ cấp gây tổn hại. Ngoài ra, WTO còn đảm bảo các quy trình quản lý minh bạch, thủ tục hải quan hiệu quả, đồng thời bảo vệ khả năng tiếp cận thị trường trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, cùng nhiều vấn đề khác.
Các quy định này không phải là sản phẩm tùy tiện của một bộ máy quan liêu vô danh. Mọi yếu tố trong bộ quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đều được các quốc gia thành viên đàm phán và thống nhất thông qua sự đồng thuận hoàn toàn. Chúng thể hiện tinh thần hợp tác kinh tế và các mối quan hệ kinh tế ổn định. Việc tuân thủ không đồng nghĩa với việc cam kết trung thành với những nguyên tắc trừu tượng; thay vào đó, đây là phương thức để tránh gây tổn hại kinh tế thực tế cho các quốc gia khác (cũng như cho chính quốc gia của mình) và hạn chế những xung đột có thể làm suy yếu sự hợp tác trong các dự án, cả trong và ngoài lĩnh vực thương mại.
Người ta thường chú trọng đúng mức vào việc WTO không giải quyết được các thách thức hiện đại, chẳng hạn như tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, hay bối cảnh địa chính trị đang bị phân mảnh bởi các yêu sách lãnh thổ hung hăng và những hành vi xâm lược công khai. Tuy nhiên, sự bất lực đó không làm giảm đi giá trị của các quy định hiện hành.
Khoảng 70% thương mại toàn cầu vẫn diễn ra dựa trên các quy định của WTO, cho thấy các quốc gia vẫn nhận thấy giá trị trong việc tuân thủ những quy định này.
Bên cạnh bộ quy tắc hiện có và chức năng giám sát vẫn đang hoạt động, một hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả của WTO sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các cuộc chiến thương mại leo thang. Các bên thua kiện thường sẵn sàng chấp nhận kết quả từ một quy trình mà họ coi là công bằng; hơn nữa, theo các quy định của WTO, biện pháp trả đũa khi một bên không tuân thủ chỉ giới hạn trong phạm vi tác động của chính biện pháp gây vi phạm đó.
Tuy nhiên, vào năm 2019, Hoa Kỳ đã làm tê liệt hệ thống này do lo ngại về việc cơ quan phúc thẩm của WTO vượt quá thẩm quyền tư pháp. Mặc dù việc giải quyết những lo ngại này để khôi phục hệ thống là điều đáng giá, nhưng thực tế là các thành viên vẫn tiếp tục tuân thủ các quy định hiện hành, chủ yếu vì họ cùng có lợi ích trong việc duy trì các mối quan hệ thương mại ổn định.
Trước khó khăn trong việc xây dựng các quy định mới, có lẽ cần đến những cơ chế hợp tác khác. Dù vậy, điều này không làm giảm đi giá trị của các quy định tại WTO với tư cách là nền tảng cho hợp tác kinh tế toàn cầu—đặc biệt là vì khó có cơ chế nào khác đạt được quy mô thành viên rộng lớn hay phạm vi vấn đề bao quát như WTO. Mọi nỗ lực nhằm thiết lập các thỏa thuận mới như vậy đều sẽ phải đối mặt với hai vấn đề: làm thế nào để đạt được mục tiêu đó, và cần làm gì trong khoảng thời gian chờ đợi. Việc Hoa Kỳ tái cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ là yếu tố then chốt để giải quyết cả hai vấn đề này. Bất kỳ thỏa thuận bổ sung hay thay thế nào cũng đều cần thời gian để đàm phán. Trước mắt, chúng ta phải tái khẳng định trật tự dựa trên các quy tắc hiện hành nhằm ngăn chặn sự hỗn loạn phát sinh từ việc Hoa Kỳ — cũng như các quốc gia khác — rút lui khỏi những quy tắc đó.
Sẽ không dễ đạt được bất kỳ thỏa thuận nào nếu không khôi phục được niềm tin vào Hoa Kỳ với tư cách là một đối tác đàm phán đáng tin cậy. Niềm tin đó hiện đang ở mức rất thấp, như đã được thể hiện qua các phát biểu của ông Mark Carney (Thủ tướng Canada). Việc xây dựng lại lòng tin đòi hỏi Hoa Kỳ phải điều chỉnh các chính sách thuế quan theo hướng phân biệt rõ ràng giữa bạn bè và đối thủ, đồng thời kiểm soát thẩm quyền áp thuế của Tổng thống. Hoa Kỳ cũng cần chứng tỏ cam kết tuân thủ các quy định chung, trong khi vẫn thừa nhận rằng đôi khi cần phải có những ngoại lệ dựa trên các quy định nền tảng đó.
Để làm được điều này, Hoa Kỳ cần nêu rõ các tiêu chí cụ thể cho những trường hợp ngoại lệ so với các quy định chung. Chẳng hạn, có thể xem xét các quy định dựa trên việc liệu sản phẩm của một quốc gia có được hưởng lợi từ các chính sách phi thị trường và các khoản trợ cấp nhằm mục đích thống trị một lĩnh vực cụ thể hay không; đồng thời có thể bổ sung thêm tiêu chí về việc liệu quốc gia đó có tiền sử sử dụng vị thế thống trị này như một công cụ gây áp lực hay không.
Sự minh bạch như vậy sẽ làm nổi bật những khiếm khuyết trong các quy định hiện hành, đồng thời cho các đối tác thương mại thấy rằng mọi ngoại lệ đều có thể dự đoán trước và nằm trong giới hạn nhất định — chứ không phải nhắm vào chính họ. Hơn nữa, khi các đối tác này ngày càng hiểu rõ hơn về lý do tại sao thế giới cần khẩn trương giải quyết các biện pháp thương mại của Trung Quốc, thì những cam kết đảm bảo này sẽ đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng một phản ứng quốc tế hiệu quả.
Bruce Hirsh là giám đốc điều hành tại Tailwind Global Strategies. Trước đây, ông từng đảm nhiệm các vị trí cấp cao tại Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ và Ủy ban Tài chính Thượng viện.
NGỌC VÂN
Tổng hợp
