Hoa Kỳ chi hơn 450.000 Mỹ kim để hỗ trợ Việt Nam tìm kiếm những người mất tích sau chiến tranh, và Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ lại được mời tham dự Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2026. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang bước sang một giai đoạn mới, nơi các lợi ích chiến lược và những tính toán địa chính trị ngày càng đóng vai trò quan trọng…
Dựa trên những thông tin được công bố vào cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026, quan hệ giữa Việt Nam – Hoa Kỳ đang xuất hiện một điểm đáng chú ý: hai bên đồng thời mở rộng hợp tác trong cả lãnh vực nhân đạo hậu chiến lẫn quốc phòng. Đây là hai lĩnh vực tưởng chừng tách biệt, nhưng thực chất lại phản ánh một xu hướng lớn hơn trong quan hệ song phương, đó là hành trình chuyển đổi từ những đối thủ trên chiến trường năm xưa thành những đối tác trong nhiều lãnh vực có ý nghĩa chiến lược ngày nay.
Chiều ngày 1 tháng 6, Viện Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN (USABCI) công bố khoản tài trợ hơn 450.000 Mỹ kim nhằm hỗ trợ Việt Nam trong công tác tìm kiếm những người mất tích sau chiến tranh. Chương trình này nằm trong khuôn khổ Sáng kiến Tìm kiếm Người mất tích trong Chiến tranh Việt Nam (VWAI), với sự tham gia của nhiều tổ chức và doanh nghiệp Hoa Kỳ như Lockheed Martin, Cultural Vistas và QIAGEN. Khoản tài trợ sẽ được sử dụng để hỗ trợ việc thu thập dữ liệu, ứng dụng kỹ thuật ADN, trí tuệ nhân tạo cùng nhiều giải pháp khoa học nhằm xác định danh tính các trường hợp mất tích còn tồn đọng sau nhiều thập niên.
Trong cuộc gặp gỡ này, ông Phạm Quang Vinh, Chủ tịch Hội Việt – Mỹ, nhấn mạnh rằng hợp tác nhằm khắc phục hậu quả chiến tranh đã trở thành một trong những nền tảng quan trọng nhất trong quan hệ giữa hai quốc gia. Theo các dữ kiện được công bố, hiện Việt Nam vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt chưa được tìm thấy và hơn 300.000 phần mộ chưa xác định được danh tính. Đây là một khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự hỗ trợ về kỹ thuật, dữ liệu cũng như nguồn lực từ quốc tế.
Điều đáng chú ý là phía Hoa Kỳ không chỉ hỗ trợ tài chánh mà còn đề cập đến việc mở rộng ứng dụng các công nghệ ADN thế hệ mới, dữ liệu điện toán và trí tuệ nhân tạo trong công tác nhận dạng. Đại diện công ty QIAGEN, ông Keith Elliott, cho biết những công nghệ hiện đại này có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian xác định danh tính đối với những trường hợp đã tồn đọng suốt nhiều thập niên.
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, khoản tài trợ 450.000 Mỹ kim mang ý nghĩa chính trị và biểu tượng nhiều hơn là giá trị tài chánh đơn thuần. So với quy mô của hàng trăm ngàn trường hợp vẫn còn mất tích, số tiền này không phải là quá lớn. Điều quan trọng hơn nằm ở thông điệp mà Washington muốn gửi đi: Hoa Kỳ mong muốn tiếp tục duy trì vai trò trong tiến trình hàn gắn những di chứng chiến tranh, đồng thời củng cố niềm tin với Hà Nội thông qua các hoạt động nhân đạo ít gây tranh cãi. Đây là lĩnh vực mà cả hai bên đều có thể hợp tác mà không phải đối diện trực tiếp với những khác biệt về thể chế hay quyền lợi địa chính trị.
Trong khi đó, ở một diễn biến khác mang màu sắc chiến lược rõ nét hơn, Đại tướng Phan Văn Giang đã chính thức mời Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth cùng các công ty kỹ nghệ quốc phòng của quốc gia này tham dự Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam lần thứ ba, dự trù diễn ra vào cuối năm 2026. Lời mời được đưa ra trong các cuộc tiếp xúc bên lề Đối thoại Shangri-La cũng như trong các cuộc gặp song phương với nhiều đối tác quốc tế.
Đây không phải chỉ là một cử chỉ ngoại giao mang tính nghi thức. Trong những năm gần đây, Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam đã trở thành một diễn đàn quan trọng để các tập đoàn kỹ nghệ quốc phòng hàng đầu thế giới tiếp cận thị trường Việt Nam. Tại kỳ triển lãm trước, Hoa Kỳ đã tham gia với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, bên cạnh nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Israel, Nam Hàn và Nhật Bản. Không ít hợp đồng quốc phòng trị giá hàng trăm triệu Mỹ kim cũng đã được xúc tiến thông qua các hoạt động diễn ra bên lề triển lãm.
Điều đáng lưu ý là Việt Nam hiện đang theo đuổi chính sách đa dạng hóa các đối tác quốc phòng nhằm tránh lệ thuộc vào bất kỳ nguồn cung cấp nào. Việc mời Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ tham dự triển lãm cho thấy Hà Nội muốn tiếp tục duy trì các kênh hợp tác quân sự với Washington trong khi vẫn giữ quan hệ với nhiều quốc gia khác. Đây là một cách tiếp cận mang tính thực dụng, phù hợp với chính sách ngoại giao cân bằng mà Việt Nam đã theo đuổi trong nhiều năm qua.
Nhìn từ một góc độ rộng hơn, hai sự kiện diễn ra gần như cùng lúc đã phản ánh một nghịch lý thú vị của lịch sử. Nửa thế kỷ trước, Việt Nam và Hoa Kỳ đứng ở hai đầu chiến tuyến. Ngày nay, một bên hỗ trợ tìm kiếm những người mất tích của cuộc chiến năm xưa, trong khi bên kia lại mời chính Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ tham dự một cuộc triển lãm quân sự quốc tế. Điều đó cho thấy môi trường địa chính trị trong khu vực đã thay đổi sâu sắc, đồng thời phản ánh những lợi ích chiến lược mới mà cả hai quốc gia đang theo đuổi.
Dẫu vậy, vẫn cần nhìn nhận vấn đề một cách tỉnh táo. Hợp tác nhân đạo là điều tích cực và đáng được khuyến khích. Nhưng trong lãnh vực quốc phòng, mọi sự xích lại gần nhau đều gắn liền với những tính toán quyền lợi. Hoa Kỳ muốn mở rộng ảnh hưởng tại Đông Nam Á, trong khi Việt Nam muốn tận dụng nhiều nguồn lực khác nhau để hiện đại hóa khả năng phòng thủ và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Đằng sau những cái bắt tay ngoại giao luôn tồn tại những toan tính chiến lược riêng của mỗi phía.
NGƯỜI QUAN SÁT
