Tàu chiến và phi cơ quân sự gia tăng hiện diện trên vùng biển Hoa Đông, Tokyo và Đài Bắc tăng cường siết chặt hợp tác công nghệ như một tuyến phòng thủ mềm. Nhưng trong bàn cờ địa chính trị đầy căng thẳng, mỗi bước đi đều có thể làm tình hình khu vực dậy sóng dữ dội hơn…
Trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực ngày càng phức tạp, Nhật Bản và Đài Loan đang từng bước thúc đẩy hợp tác công nghệ sâu rộng hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, chuỗi cung ứng chiến lược và công nghệ lưỡng dụng. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh gia tăng hoạt động quân sự quanh eo biển Đài Loan và biển Hoa Đông, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ tính toán sai lầm và xung đột ngoài ý muốn.
Ngày 15 /1/ 2026, tại Tokyo, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Ken Saito đã có cuộc gặp với ông Kung Ming-hsin, Chủ tịch Hội đồng Phát triển Quốc gia Đài Loan, bên lề một diễn đàn công nghệ khu vực. Hai bên nhất trí mở rộng hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuỗi cung ứng an toàn. Dù không có quan hệ ngoại giao chính thức, Tokyo và Đài Bắc vẫn duy trì các cơ chế trao đổi kinh tế – kỹ thuật thông qua các văn phòng đại diện.
Theo thông cáo sau cuộc gặp, Nhật Bản và Đài Loan sẽ thúc đẩy chia sẻ dữ liệu nghiên cứu, đào tạo kỹ sư bán dẫn và phối hợp bảo vệ cơ sở hạ tầng công nghệ trọng yếu trước các rủi ro an ninh mạng. Đây được xem là bước đi cụ thể hóa xu hướng “giảm phụ thuộc chiến lược” vào các nguồn cung nhạy cảm trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng gay gắt.
Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã điều chỉnh đáng kể chính sách an ninh. Tháng 12/2022, Chính Phủ nước này công bố Chiến lược An ninh Quốc gia mới, cho phép tăng chi tiêu quốc phòng và phát triển năng lực phản công. Đến năm 2025, Tokyo tiếp tục mở rộng ngân sách quốc phòng lên mức kỷ lục, đồng thời tăng cường hiện diện quân sự tại quần đảo Nansei, khu vực kéo dài tới gần Đài Loan và biển Hoa Đông.
Biển Hoa Đông vốn là khu vực nhạy cảm với tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Nhật Bản xung quanh quần đảo mà Tokyo gọi là Senkaku, còn Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư. Trong năm 2025, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản nhiều lần báo cáo tàu hải cảnh Trung Quốc xâm nhập vùng tiếp giáp và lãnh hải quanh quần đảo này. Các vụ việc tuy chưa leo thang thành đối đầu quân sự trực tiếp, nhưng tần suất tăng dần khiến giới phân tích lo ngại về nguy cơ va chạm.
Ở phía nam, Trung Quốc tiếp tục gia tăng các chuyến bay quân sự vượt qua đường trung tuyến eo biển Đài Loan. Theo số liệu do cơ quan phòng vệ Đài Loan công bố ngày 3/2/2026, trong tháng 1 đã ghi nhận hơn 150 lượt phi cơ quân sự Trung Quốc hoạt động quanh hòn đảo. Bắc Kinh khẳng định đây là hoạt động “bình thường” nhằm bảo vệ chủ quyền, trong khi Đài Bắc coi đó là hành động gây sức ép.
Chính trong bối cảnh đó, hợp tác công nghệ giữa Nhật Bản và Đài Loan mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi kinh tế. Ngành bán dẫn của Đài Loan, với các tập đoàn như TSMC, đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhật Bản, từng là cường quốc công nghệ bán dẫn, nay đang tìm cách khôi phục vị thế thông qua các liên minh chiến lược. Việc TSMC đầu tư xây dựng nhà máy tại Kumamoto, vận hành từ cuối năm 2024, là minh chứng cho xu hướng này.
Các chuyên gia nhận định, hợp tác công nghệ sâu hơn sẽ giúp hai bên củng cố năng lực tự chủ trước rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng nếu xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan. Tuy nhiên, Bắc Kinh có thể xem đây là một phần của chiến lược “bao vây công nghệ”, nhất là khi Nhật Bản cũng tham gia các cơ chế kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiên tiến sang Trung Quốc.
Ngày 20/2/2026, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh rằng bất kỳ hình thức hợp tác nào giữa Nhật Bản và Đài Loan “xâm phạm nguyên tắc Một Trung Quốc” đều sẽ bị phản đối. Phản ứng này cho thấy yếu tố chính trị luôn song hành với hợp tác kinh tế – kỹ thuật trong khu vực.
Dự báo về mức độ căng thẳng tại biển Hoa Đông trong thời gian tới, nhiều nhà quan sát cho rằng nguy cơ xung đột toàn diện vẫn ở mức thấp do các bên đều nhận thức rõ cái giá phải trả. Tuy nhiên, nguy cơ va chạm cục bộ hoặc sự cố ngoài ý muốn ở mức trung bình đến cao, nhất là khi tàu và máy bay quân sự hoạt động với mật độ dày đặc. Bất kỳ sự cố nào tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư cũng có thể kéo theo phản ứng dây chuyền, đặc biệt khi Mỹ có nghĩa vụ hỗ trợ phòng thủ cho Nhật Bản theo hiệp ước song phương.
Ở tầm chiến lược, biển Hoa Đông đang trở thành không gian giao thoa giữa cạnh tranh quân sự và cạnh tranh công nghệ. Khi chuỗi cung ứng bán dẫn và công nghệ cao được xem là tài sản chiến lược, hợp tác công nghệ không còn đơn thuần là câu chuyện thương mại, mà gắn liền với an ninh quốc gia.
Trong ngắn hạn, căng thẳng nhiều khả năng tiếp tục ở mức “nóng lạnh đan xen”: hoạt động quân sự gia tăng nhưng vẫn được kiểm soát dưới ngưỡng xung đột. Trong trung hạn, nếu xu hướng liên kết công nghệ giữa Nhật Bản và Đài Loan mở rộng, đặc biệt trong các lĩnh vực có yếu tố lưỡng dụng, Bắc Kinh có thể tăng cường sức ép cả về ngoại giao lẫn quân sự nhằm phát tín hiệu răn đe.
Biển Hoa Đông không chỉ là điểm nóng địa lý, mà còn là biểu tượng của cuộc cạnh tranh đa tầng giữa các cường quốc. Mức độ căng thẳng trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào khả năng các bên duy trì cơ chế kiểm soát khủng hoảng, tránh để cạnh tranh công nghệ và quân sự vượt khỏi tầm kiểm soát./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp Reuters, TIME, …)
