Ngoại giao Gaza nóng lên khi đặc phái viên Jared Kushner gặp Hamas rồi Netanyahu, nhằm phá thế bế tắc. Hamas sẵn sàng giải giới có điều kiện, trong khi Israel vẫn phản đối các điều khoản then chốt…
Theo Reuters ngày 17/8/2026, Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump và là đặc phái viên của ông về vấn đề Gaza, đã gặp Khalil al-Hayya, một lãnh đạo cao cấp của Hamas, tại Cairo. Cuộc gặp diễn ra trong lúc Washington muốn thúc đẩy một lộ trình 15 điểm mới, trong đó Hamas từng bước giải giới, còn Israel rút quân theo từng giai đoạn khỏi Gaza. Cơ chế này dự trù có sự giám sát của một lực lượng ổn định quốc tế và một lực lượng cảnh sát Palestine mới. Sau cuộc gặp với Hamas, Kushner tiếp tục tới Jerusalem để gặp Benjamin Netanyahu nhằm tìm kiếm sự đồng thuận từ phía Israel.
Điểm đáng chú ý nhất của cuộc gặp tại Cairo là Hamas được cho là đã chấp thuận một lộ trình mới liên quan tới kế hoạch Gaza của ông Trump, trong đó vấn đề giải giới các lực lượng võ trang là một điều khoản trung tâm. Theo Reuters, đây là lần thứ hai Kushner gặp đại diện Hamas, sau cuộc tiếp xúc trước đó vào tháng 10/2025, một cuộc gặp được cho là đã góp phần dẫn tới một lệnh ngưng bắn tạm thời và việc trao trả những con tin bị bắt trong cuộc tấn công ngày 7/10/2023. Tuy nhiên, việc thực hiện giai đoạn kế tiếp của thỏa thuận vẫn bị đình trệ vì đôi bên bất đồng về thứ tự thực hiện những cam kết.
Về phía Hamas, lãnh đạo Khalil al-Hayya được cho là đã bày tỏ sự ủng hộ đối với lộ trình này, nhưng yêu cầu phải có những bước đi tương ứng từ phía Israel. Hamas muốn chấm dứt những cuộc tấn công, yêu cầu quân đội Israel rút về đường giới tuyến được gọi là “yellow line”, rồi tiến tới một cuộc ngưng bắn lâu dài trước khi quá trình giải giới được thực hiện đầy đủ. Điều này cho thấy chữ “giải giới” không đơn giản có nghĩa Hamas phải giao nộp võ khí ngay tức khắc, mà đang được đặt trong một gói thỏa thuận bao gồm ngưng bắn, rút quân, chuyển giao quyền quản trị và tái thiết Gaza.
Nhưng chính tại đây, bế tắc lớn nhứt xuất hiện. Thủ tướng Benjamin Netanyahu công khai bác bỏ kế hoạch 15 điểm của Washington. Ông Netanyahu cho rằng Israel không thể rút quân khỏi Gaza cho tới khi Hamas và những nhóm võ trang khác bị giải giới hoàn toàn. Quan điểm này trái ngược với cách tiếp cận trong kế hoạch của Hoa Kỳ, vốn đề nghị giải giới Hamas song song với tiến trình Israel rút quân từng giai đoạn. Reuters ngày 9/8 dẫn lời ông Netanyahu cho biết ông xem kế hoạch mới của Tổng thống Trump là không thể chấp nhận.
Đây là điểm nghẽn có tính quyết định. Nếu Israel đòi “giải giới hoàn toàn trước, rút quân sau”, trong khi Hamas muốn “ngưng bắn và rút quân trước, rồi mới tiến hành giải giới”, thì hai bên gần như đang đứng ở hai đầu của cùng một chiếc cầu. Washington phải tìm cách buộc đôi bên cùng bước lên cầu một lúc, mà không bên nào cảm thấy mình đang là phía phải nhượng bộ trước.
Sự xuất hiện của Jared Kushner vì thế không chỉ có tính cách tượng trưng. Ông Kushner từng đóng vai trò quan trọng trong những nỗ lực ngoại giao Trung Đông của chánh quyền Trump trước đây. Lần này, ông được giao nhiệm vụ thúc đẩy cả Hamas lẫn Israel thực hiện những bước đi tương ứng. Cùng tham gia nỗ lực ngoại giao còn có Nickolay Mladenov, đặc phái viên của ông Trump về Gaza, và cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, thành viên Hội đồng Hòa bình do Hoa Kỳ dẫn đầu.
Hội đồng Hòa bình này là một phần trong cơ cấu mà chánh quyền Trump xây dựng để giám sát giai đoạn chuyển tiếp tại Gaza. Reuters trước đó cho biết “Board of Peace” do Hoa Kỳ dẫn đầu được thành lập nhằm hỗ trợ thực hiện kế hoạch Gaza và sau đó có thể đảm nhiệm một vai trò rộng hơn trong những vấn đề hòa bình quốc tế. Tại cuộc họp đầu tiên hồi tháng 2/2026, Tổng thống Trump từng tuyên bố các quốc gia đã cam kết khoảng 7 tỷ Mỹ kim cho quỹ tái thiết Gaza, với điều kiện quan trọng là Hamas phải giải giới.
Trên lý thuyết, kế hoạch mới của Washington có một công thức khá rõ ràng: Hamas từ bỏ võ khí và quyền lực quân sự; Israel rút quân từng bước; Gaza được chuyển sang một cơ chế quản trị Palestine mang tính kỹ trị; lực lượng quốc tế tham gia bảo đảm an ninh; sau đó công cuộc tái thiết được đẩy mạnh. Nhưng trên thực tế, mỗi mắt xích đều chứa đựng một vấn đề chánh trị cực kỳ khó giải quyết. Ai sẽ giám sát việc Hamas giải giới? Ai bảo đảm Israel thật sự rút quân? Ai kiểm soát Gaza trong giai đoạn chuyển tiếp? Và quan trọng nhứt, nếu một bên cho rằng bên kia vi phạm thỏa thuận, ai sẽ có quyền cưỡng chế?
Áp lực đối với ông Netanyahu còn đến từ ngay trong chánh trường Israel. Reuters cho biết cuộc bầu cử Quốc hội Israel dự trù diễn ra ngày 27/10, khiến việc đưa ra những nhượng bộ lớn đối với Hamas trở thành một quyết định đầy rủi ro về mặt chánh trị. Thủ tướng Israel phải cân bằng giữa áp lực từ Washington, những đòi hỏi về an ninh của Israel và sức ép từ các lực lượng chánh trị trong nước muốn tiếp tục chiến dịch quân sự cho tới khi Hamas bị vô hiệu hóa hoàn toàn.
Trong khi đó, các quốc gia Ả Rập và Hồi giáo cũng đang gia tăng sức ép. Saudi Arabia, Ai Cập, Jordan, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất và những quốc gia khác đã chỉ trích việc Israel bác bỏ đề nghị hòa bình của Hoa Kỳ, đồng thời kêu gọi Washington gây sức ép để các bên tuân thủ lộ trình. Điều này khiến vấn đề Gaza không còn chỉ là cuộc mặc cả giữa Israel và Hamas, mà đã trở thành một cuộc đấu ngoại giao nhiều tầng giữa Hoa Kỳ, Israel, Hamas và các quốc gia Ả Rập.
Điều đáng lo ngại là ngoại giao đang diễn ra trong lúc tình hình tại chỗ vẫn hết sức mong manh. Mặc dầu trước đó đã có thỏa thuận ngưng bắn, những cuộc tấn công và thương vong vẫn được báo cáo tại Gaza. AP cho biết quân đội Israel hiện vẫn kiểm soát khoảng 60 phần trăm lãnh thổ Gaza và chánh phủ Israel còn đang cân nhắc việc mở rộng hoạt động quân sự.
Chính vì vậy, cuộc gặp giữa Kushner và Netanyahu ngày 17/8 có thể được xem như một phép thử quan trọng đối với khả năng gây ảnh hưởng của Washington. Tổng thống Trump có thể gây sức ép với Israel, nhưng liệu sức ép đó có đủ để ông Netanyahu thay đổi lập trường hay không? Washington có thể thuyết phục Hamas giải giới, nhưng liệu Hamas có thật sự chấp nhận từ bỏ võ khí nếu Israel vẫn duy trì lực lượng trên phần lớn lãnh thổ Gaza?
Đây chính là nghịch lý của tiến trình hòa bình Gaza hiện nay: cả hai bên đều nói tới hòa bình, nhưng mỗi bên lại định nghĩa “bước đầu tiên” theo một cách khác nhau.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
