Eo biển Hormuz đang là một trong những điểm nóng nguy hiểm nhứt tại Trung Đông, khi các hoạt động quân sự giữa Hoa Kỳ và Iran có dấu hiệu leo thang trở lại. Mới đậy, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố có bốn chiếc tàu chở dầu bốc cháy sau khi đụng phải thủy lôi trong khu vực eo biển. Trước đó, quân đội Hoa Kỳ đã mở một cuộc tấn công giới hạn vào mục tiêu quân sự trên đảo Qeshm của Iran. Trong lúc đôi bên vẫn tiếp tục thương lượng nhưng chưa đạt được thỏa thuận…
Theo hãng thông tấn Reuters ngày 4 tháng 11 năm 2026, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố bốn chiếc tàu chở dầu đã bị phá hủy và vẫn đang bốc cháy sau khi đụng phải thủy lôi tại một tuyến hàng hải mà Tehran xem là khu vực cấm, nằm về phía nam eo biển Hormuz. Phía Iran còn cho biết hai chiếc tàu khác đã bị chặn giữ vì vi phạm những quy định lưu thông.
Không riêng gì những lời tuyên bố từ phía Iran, tình hình hàng hải trong khu vực còn ghi nhận nhiều vụ việc đáng chú ý. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) đã thông báo về một vụ tàu chở dầu bị hai vật thể không xác định tấn công gần eo biển Hormuz. Những vụ việc liên tiếp xảy ra khiến các hãng vận tải biển và những công ty bảo hiểm phải đối diện với nhiều rủi ro hơn khi đưa tàu qua tuyến hàng hải chiến lược này. Theo một bài phân tích được Wall Street Journal đăng tải ngày 4 tháng 11, Iran đang gia tăng những phương thức tấn công bất đối xứng, bao gồm thủy lôi, thiết bị nổ gắn vào thân tàu, phương tiện không người lái dưới nước và những hoạt động quấy nhiễu bằng các chiếc thuyền nhỏ. Tờ báo này ghi nhận hơn 35 vụ việc liên quan đến hàng hải trong tháng 10 và ít nhứt năm vụ trong những ngày đầu tháng 11.
Trước đó, ngày 3 tháng 11, Tổng thống Donald Trump xác nhận Hoa Kỳ đã mở một cuộc tấn công giới hạn nhắm vào cơ sở phòng không của Iran trên đảo Qeshm, hòn đảo lớn nằm sát eo biển Hormuz. Trả lời phỏng vấn truyền thông Hoa Kỳ, ông Trump mô tả đây chỉ là một cuộc tấn công nhỏ, chớ không phải hành động mở màn cho một cuộc chiến mới. Theo lời giải thích từ Washington, mục tiêu bị tấn công là một cơ sở phòng không của Iran, được cho là có liên quan đến những hoạt động đe dọa phi cơ và lực lượng quân sự Hoa Kỳ trong khu vực.
Các viên chức Hoa Kỳ mô tả cuộc tấn công này mang tính cách phòng vệ, nhằm đáp trả việc lực lượng Iran sử dụng hỏa tiễn phòng không nhắm vào những tài sản quân sự của Mỹ. Truyền thông Iran cho biết nhiều tiếng nổ đã được nghe thấy trên đảo Qeshm và đảo Hengam, gần thành phố hải cảng Bandar Abbas. Đây là khu vực có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng đối với hoạt động kiểm soát hàng hải của Iran tại vịnh Ba Tư.
Theo AP và Al Jazeera, đây là một trong những cuộc tấn công đáng chú ý đầu tiên của Hoa Kỳ vào đảo Qeshm kể từ tháng 6 năm 2026. Mặc dù Washington nhấn mạnh đây chỉ là một hoạt động quân sự giới hạn, nhưng việc Hoa Kỳ trực tiếp oanh kích một địa điểm chiến lược của Iran trong lúc đôi bên vẫn còn đang thương lượng đã làm dấy lên mối lo ngại rằng tình hình có thể vượt khỏi tầm kiểm soát. Đặc biệt, đảo Qeshm được giới phân tích xem là một trong những địa bàn quan trọng phục vụ chiến thuật hải quân bất đối xứng của Tehran.
Ở chiều ngược lại, giới lãnh đạo Iran liên tục đưa ra những lời tuyên bố cứng rắn. Ông Mohsen Rezaei, một nhân vật cao cấp trong Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, tuyên bố phản hồi của Washington đối với những điều kiện do Tehran đưa ra là không thuyết phục. Ông đòi hỏi Hoa Kỳ phải giải quyết đầy đủ những yêu sách của Iran trước khi có thể tính đến chuyện mở cửa trở lại eo biển Hormuz.
Nhà thương thuyết hàng đầu của Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, cũng tuyên bố lực lượng nước này luôn trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu. Trong khi đó, Tổng thống Masoud Pezeshkian lại cố gắng đưa ra thông điệp rằng chính phủ Iran vẫn muốn giải quyết cuộc khủng hoảng bằng con đường đối thoại. Ông cảnh báo không bên nào có thể hưởng lợi nếu chiến tranh tái diễn. Sự khác biệt trong những lời tuyên bố của các nhà lãnh đạo Iran cho thấy Tehran vừa muốn duy trì áp lực quân sự, vừa không muốn hoàn toàn đóng lại cánh cửa ngoại giao.
Về phía Hoa Kỳ, Tổng thống Trump vẫn theo đuổi hai hướng đi song song: gia tăng áp lực quân sự và tìm kiếm một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc khủng hoảng. Phó Tổng thống JD Vance bày tỏ sự lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận, trong khi Qatar tiếp tục giữ vai trò trung gian chuyển đạt thông điệp giữa Washington và Tehran. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Qatar, ông Majed al-Ansari, cho biết đôi bên vẫn duy trì tiến trình trao đổi những đề nghị và Qatar đang hỗ trợ chuyển đạt tin tức giữa các phía.
Một trong những bất đồng lớn nhứt hiện nay nằm ở điều kiện mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Iran đề nghị phục hồi hoạt động lưu thông qua tuyến hàng hải này, nhưng đồng thời muốn Hoa Kỳ chấm dứt việc phong tỏa hải quân đối với các hải cảng Iran, nới lỏng những biện pháp chế tài kinh tế và đáp ứng các điều kiện liên quan đến an ninh khu vực, trong đó có thỏa thuận đình chiến tại Lebanon. Tehran cũng muốn giải quyết vấn đề những tài sản đang bị phong tỏa. Ngược lại, Washington muốn bảo đảm quyền tự do lưu thông hàng hải và ngăn Iran tiếp tục sử dụng eo biển Hormuz làm phương tiện gây áp lực đối với nền kinh tế toàn cầu.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi là một trong những nhân vật tham gia tiến trình ngoại giao thông qua các nhà trung gian. Tuy nhiên, ngày 4 tháng 11, Al Jazeera dẫn lời phía Iran cho biết Tehran đánh giá phản hồi mới nhứt của Hoa Kỳ vẫn chưa đáp ứng những yêu cầu của họ. Điều này cho thấy khoảng cách giữa đôi bên vẫn còn rất xa, bất chấp những dấu hiệu tích cực được đưa ra trong những ngày trước đó.
Tác động kinh tế đang trở thành một vấn đề hết sức nghiêm trọng. Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhứt thế giới, nơi một phần rất lớn lượng dầu hỏa và khí đốt được chuyên chở bằng đường biển phải đi qua. Theo Wall Street Journal, lượng dầu lưu thông qua khu vực trong tuần lễ kết thúc ngày 1 tháng 11 chỉ còn khoảng 7,8 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 45% mức trước chiến tranh. Giá dầu Brent được ghi nhận quanh mức 102 Mỹ kim một thùng, trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn nguồn cung tiếp tục gia tăng. Thị trường dầu hỏa đã trải qua nhiều phiên giao dịch đầy biến động vì hy vọng cuộc thương lượng có thể giúp giảm bớt căng thẳng. Tuy nhiên, những cuộc tấn công mới đang buộc giới đầu tư phải tính toán lại nguy cơ thiếu hụt nguồn cung năng lượng.
Điều đáng lo ngại là cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Iran. Tại Gaza, những cuộc không kích của Israel vẫn tiếp diễn, bất chấp thỏa thuận đình chiến do Hoa Kỳ đứng ra làm trung gian. Theo Reuters ngày 2 tháng 11, ít nhứt năm người Palestine đã thiệt mạng trong những cuộc tấn công tại Khan Younis, Al-Mussadar và Gaza City, theo tin tức từ giới chức y tế Palestine. Israel cáo buộc Hamas tiếp tục tái tổ chức lực lượng, trong khi Hamas bác bỏ lời cáo buộc và cho rằng Israel đang phá hoại thỏa thuận đình chiến. Tại Yemen, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn cũng đã nối lại những hoạt động tấn công nhắm vào Saudi Arabia và các mục tiêu năng lượng, làm gia tăng nguy cơ bất ổn tại một tuyến hàng hải quan trọng khác là Bab el-Mandeb và Biển Đỏ.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
