CaliToday News – Trước khi bộ phận nhân sự đọc hồ sơ xin việc, một thuật toán có thể đã ấn định mức lương trần dành cho bạn. Bằng cách khai thác lịch sử tín dụng, hoạt động mạng xã hội và các mức thù lao từng chấp nhận trong quá khứ, thuật toán có thể tìm ra con số chính xác: mức lương thấp nhất mà bạn sẵn sàng nhận.
Các nhà nghiên cứu và tổ chức bảo vệ người lao động gọi phương thức này là “tiền lương giám sát” (surveillance wages) – một bước mở rộng từ các kỹ thuật ứng dụng giám sát mà doanh nghiệp bán lẻ đã áp dụng trên người tiêu dùng nhiều năm qua. Theo Nina DiSalvo thuộc nhóm vận động lao động Towards Justice, hệ thống có thể thu nạp các chỉ số như lịch sử vay tiền nóng hoặc số dư thẻ tín dụng cao để ước tính mức độ nhạy cảm về thu nhập của ứng viên. Từ đó, mức lương đưa ra được căn chỉnh dựa trên “mức độ tuyệt vọng” của ứng viên thay vì trình độ chuyên môn hay mặt bằng thị trường. Thậm chí, một số công cụ còn quét hồ sơ mạng xã hội công khai để dự đoán xu hướng ủng hộ công đoàn hoặc khả năng mang thai.
Tháng 8/2025, Giáo sư luật Veena Dubal và chuyên gia chiến lược công nghệ Wilneida Negrón công bố cuộc kiểm toán đầu tiên trên 500 nhà cung cấp AI quản lý lao động thông qua Trung tâm Tăng trưởng Công bằng Washington. Kết quả cho thấy các nhà tuyển dụng trong ngành y tế, dịch vụ khách hàng, hậu cần và bán lẻ đang là khách hàng của các công cụ ấn định lương theo thuật toán. Nghiên cứu chỉ ra những cái tên lớn như Intuit, Salesforce, Colgate-Palmolive, Amwell và Healthcare Services Group, dù báo cáo lưu ý không thể khẳng định mọi doanh nghiệp trong danh sách đều dùng các công cụ này để giám sát tiền lương. Phản hồi về vấn đề này, Colgate-Palmolive khẳng định “không sử dụng các công cụ ấn định lương theo thuật toán”, và Intuit cũng tuyên bố “không tham gia vào các hoạt động như vậy”.
Thực tế này đã hiện hữu rõ nét trong hai lĩnh vực: điều dưỡng thời vụ và tài xế công nghệ.
- Ngành điều dưỡng: Báo cáo tháng 12/2024 của Viện Roosevelt dựa trên phỏng vấn 29 điều dưỡng viên cho thấy các nền tảng nhân sự theo yêu cầu như CareRev, Clipboard Health, ShiftKey và ShiftMed dùng thuật toán để tính lương cho từng ca trực thay vì mức cố định. Các điều dưỡng viên nhận mức thù lao khác nhau cho cùng một công việc tại cùng một cơ sở y tế. Nhóm nghiên cứu gọi đây là “phân biệt đối xử tiền lương theo thuật toán”.
- Tài xế công nghệ: Tài xế Ben Valdez ở Los Angeles thuộc liên minh Rideshare Drivers United cho biết các tài xế đôi khi nhận mức cước cơ sở khác nhau cho cùng một chuyến đi ở cùng thời điểm. Chuyên gia luật Zephyr Teachout nhận định Uber dùng hồ sơ dữ liệu dày đặc của tài xế để khớp mức lương với động lực của từng người. Phía Uber bác bỏ và tuyên bố giá cước tính trước chỉ phụ thuộc vào thời gian, khoảng cách và nhu cầu, không căn cứ vào đặc điểm cá nhân của tài xế.
Về mặt pháp lý, bang Colorado từng tiến gần nhất đến việc cấm định giá lương dựa trên dữ liệu giám sát. Cơ quan lập pháp bang đã thông qua dự luật HB25-1264 cấm dùng “dữ liệu giám sát” để tự động ấn định giá hoặc lương, và tiếp đó là HB26-1210 yêu cầu doanh nghiệp công khai dữ liệu định giá lương. Tuy nhiên, đến tháng 6/2026, Thống đốc bang đã phủ quyết lệnh cấm này, khiến quy định quản lý vẫn bị bỏ ngỏ. Trong khi đó, bang New York chỉ mới áp dụng quy định hẹp hơn buộc công ty công khai giá bán lẻ cho người tiêu dùng khi ấn định bằng thuật toán.
Tác giả Joe Hudicka ví hệ quả này như một “trần giám sát tiền lương” vô hình. Không như những rào cản truyền thống mà người lao động từng nỗ lực phá vỡ, chiếc trần vô hình này khiến người lao động không bao giờ biết được dữ liệu tài chính và pháp lý nào đã kìm kẹp mức thu nhập của họ.
Ban tập viên CaliToday
