Trung Quốc đang tăng tốc bồi đắp, xây dựng trên quy mô lớn tại Đá Hải Sâm và đảo Ba Ba, trong lúc hình ảnh vệ tinh liên tiếp được giới truyền thông và các tổ chức quốc tế công bố. Việt Nam đã lên tiếng phản đối, nhưng một câu hỏi lớn vẫn còn nguyên đó: liệu phản ứng có quá chậm so với tốc độ thay đổi ngoài thực địa?…
Chiều 28/8/2026, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng chính thức lên tiếng về những hoạt động tôn tạo, xây dựng của Trung Quốc tại Đá Hải Sâm và đảo Ba Ba thuộc quần đảo Hoàng Sa. Bà Hằng khẳng định Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để xác nhận chủ quyền đối với Hoàng Sa, đồng thời tuyên bố mọi hoạt động của nước ngoài tại đây nếu không được Việt Nam cho phép đều là “phi pháp và vô giá trị”. Việt Nam “kiên quyết phản đối”, yêu cầu Trung Quốc chấm dứt ngay và không tái diễn những hoạt động tương tự.
Nhưng câu hỏi lập tức được đặt ra: tại sao tới ngày 28/8 Việt Nam mới có một tuyên bố được truyền thông trong nước đưa lên nổi bật, trong khi những hoạt động xây dựng tại Đá Hải Sâm đã được giới quan sát quốc tế theo dõi từ nhiều tháng trước?
Câu trả lời không đơn giản là Việt Nam “không biết”. Trên thực tế, Hà Nội đã có phản ứng từ tháng 3. Ngày 21/3/2026, người phát ngôn Phạm Thu Hằng từng tuyên bố Việt Nam “kiên quyết phản đối” những hoạt động mà Hà Nội cho là trái phép tại Đá Hải Sâm và đã giao thiệp với phía Trung Quốc. Ngay sau đó, Radio Free Asia ngày 23/3 đưa tin Việt Nam phản đối hoạt động bồi đắp của Trung Quốc, trong bối cảnh những hình ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động nạo vét, đổ đất và xây dựng đang tăng tốc.
Điều đáng nói là từ đó tới nay, công trình không hề đứng yên để chờ những công hàm ngoại giao.
Theo Reuters, tới ngày 19/8, giai đoạn đầu của dự án tại Đá Hải Sâm đã được hoàn tất. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một đảo nhân tạo dài gần 6 cây số, với một tuyến bờ thẳng dài hơn 3 cây số mà một số chuyên gia nhận định có thể được sử dụng làm đường băng. Một cầu tàu dài khoảng 680 thước nằm trước khu vực nước sâu, trong khi những công trình khác, gồm cả một bãi đáp trực thăng, cũng đã xuất hiện.
Tới ngày 25/8, Reuters tiếp tục công bố một diễn biến còn đáng lo ngại hơn: những công trình mới xuất hiện trên đảo Ba Ba, nằm cách Đá Hải Sâm khoảng 14 cây số. Theo hình ảnh vệ tinh, việc xây dựng tại đây bắt đầu từ khoảng tháng 3 hoặc tháng 4. Một số cấu trúc có hình dạng giống những cơ sở radar cảnh báo sớm từng được phát hiện tại những nơi khác trên Biển Đông. Các chuyên gia vẫn thận trọng, chưa thể xác định chắc chắn công dụng của những công trình này, nhưng khả năng chúng có liên quan tới hệ thống giám sát quân sự được đánh giá là điều rất đáng lưu tâm.
Đây chính là phần khiến dư luận phải giật mình. Một bãi đá nhỏ mà chỉ vài tháng trước còn được xem là một điểm đóng quân tương đối khiêm tốn, nay đang được biến đổi với tốc độ chóng mặt. Theo phân tích của Asia Maritime Transparency Initiative thuộc CSIS, tới tháng 3/2026, diện tích đất bồi đắp tại Đá Hải Sâm đã lên khoảng 1.490 mẫu Anh, gần tương đương Đá Vành Khăn ở Trường Sa, một trong những công trình nhân tạo lớn nhứt của Trung Quốc tại Biển Đông.
Trong khi đó, truyền thông quốc tế không hề đợi tới ngày 28/8 mới lên tiếng về câu chuyện này. Reuters đã liên tục đưa tin về quy mô công trình, hình ảnh vệ tinh và khả năng quân sự hóa. Những phân tích quốc tế đặt Đá Hải Sâm vào một bức tranh rộng lớn hơn: Trung Quốc đang tìm cách củng cố sự hiện diện ở phía bắc Biển Đông, ngay tại khu vực Hoàng Sa mà Việt Nam tuyên bố có chủ quyền.
Việt Nam không hoàn toàn im lặng, nhưng một câu hỏi đặt ra rằng; phản ứng công khai có tương xứng với tốc độ Trung Quốc xây dựng hay không, thì đó lại là một vấn đề hoàn toàn khác. Một khi hàng triệu thước khối đất đá đã được hút lên, một hải cảng nước sâu đã hình thành, một đường băng đã có hình dáng và những công trình giám sát bắt đầu mọc lên, thì tình hình ngoài thực địa đã thay đổi.
Việt Nam luôn phản ứng ngoại giao là “kiên quyết phản đối” và yêu cầu Trung Quốc chấm dứt ngay những hoạt động tương tự. Nhưng thế giới lúc này đã nhìn thấy một Đá Hải Sâm hoàn toàn khác qua những hình ảnh vệ tinh. những gì đang hiện hữu trên mặt biển lại được Trung Quốc xây bằng bê tông, đất đá, cầu tàu và hạ tầng.
NGƯỜI QUAN SÁT
