Havana đang chìm trong những đêm dài mất điện tới 22 giờ mỗi ngày, trong lúc Cuba chính thức cạn sạch dầu diesel và dầu mazut. Giữa lúc cả đảo quốc đứng bên bờ tê liệt, Giám đốc CIA John Ratcliffe bất ngờ xuất hiện tại Havana, mở màn cho một màn đấu trí địa chính trị nghẹt thở giữa Washington và nhà cầm quyền Cuba…
Giữa lúc thủ đô Havana chìm trong bóng tối suốt 20 tới 22 giờ mỗi ngày, một chiếc phi cơ của chính phủ Hoa Kỳ bất ngờ đáp xuống Cuba hôm 14 tháng 5 năm 2026. Bước xuống khỏi phi cơ không phải một viên chức ngoại giao thông thường, mà là Giám đốc CIA John Ratcliffe — người đứng đầu cơ quan tình báo quyền lực nhất Hoa Kỳ. Sự xuất hiện này lập tức làm cả khu vực Mỹ Châu La-tinh rung chuyển. Bởi đúng vào lúc ông Ratcliffe đặt chân xuống Havana thì phía Cuba cũng chính thức thú nhận điều mà họ cố né tránh suốt nhiều tháng qua: Cuba đã hoàn toàn cạn sạch dầu diesel và dầu mazut. Không còn dự trữ. Không còn nguồn tiếp tế. Không còn khả năng duy trì hệ thống điện toàn quốc.
Trong một tuyên bố phát trên truyền thông quốc doanh ngày 13 tháng 5, Bộ trưởng Năng lượng và Hầm mỏ Cuba Vicente de la O Levy nói bằng giọng gần như tuyệt vọng: “Chúng tôi hoàn toàn không còn nhiên liệu. Không còn dầu diesel. Không còn bất cứ nguồn dự trữ nào.” Đây không còn là một cuộc khủng hoảng năng lượng thông thường nữa. Đây là tín hiệu báo động đỏ cho sự sống còn của cả guồng máy cầm quyền Cuba.
Suốt nhiều tuần lễ vừa qua, dân Havana phải sống trong cảnh điện chập chờn, bệnh viện hoạt động cầm hơi, trường học đóng cửa, các công sở gần như tê liệt. Những khu phố từng đông đúc giờ chìm trong bóng tối ngột ngạt. Quạt máy đứng im giữa cái nóng hầm hập vùng Caribbean. Thực phẩm hư hỏng vì không có điện bảo quản. Internet lúc có lúc không. Giao thông hỗn loạn. Nhưng đáng sợ hơn hết là bầu không khí bất an đang lan rộng khắp đảo quốc này. Người dân bắt đầu lo rằng hệ thống hiện nay đã đi tới giới hạn cuối cùng.
Theo Reuters và The Guardian, nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thảm trạng hiện nay là chiến dịch siết dầu quy mô chưa từng có của chính quyền Tổng thống Donald Trump sau khi ông trở lại Tòa Bạch Ốc đầu năm 2026. Tháng 1 năm 2026, ông Trump ký sắc lệnh hành pháp đe dọa áp thuế đối với bất cứ quốc gia nào vận chuyển nhiên liệu sang Cuba. Đòn đánh này lập tức bóp nghẹt tuyến sinh tồn của Havana. Mexico ngưng gửi dầu. Venezuela là đồng minh lâu năm của Cuba cũng giảm mạnh nguồn cung vì áp lực từ Washington.
Kể từ tháng 12 năm 2025 tới nay, chỉ có duy nhất một tàu dầu Nga mang tên Anatoly Kolodkin cập cảng Cuba, mang theo lượng dầu thô đủ giúp hệ thống điện cầm cự thêm vài tuần trước khi tiếp tục lao dốc. Nguồn năng lượng còn lại của Cuba hiện nay chủ yếu dựa vào dầu thô nội địa phẩm chất thấp, khí đốt thiên nhiên và các dự án điện mặt trời còn dang dở. Dù Havana tuyên bố đã lắp đặt khoảng 1.300 MW điện mặt trời trong hai năm qua, nhưng lưới điện bất ổn khiến phần lớn công suất không thể hoạt động hiệu quả.
Tình hình nghiêm trọng tới mức ngay cả các hãng hàng không quốc tế từng hoạt động tại Cuba cũng bị ảnh hưởng vì thiếu nhiên liệu phi cơ. Nhiều chuyến bay phải tính toán tiếp nhiên liệu ở quốc gia khác trước khi đáp xuống Havana. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của Giám đốc CIA John Ratcliffe mang ý nghĩa cực kỳ nhạy cảm.
Theo Reuters, ông Ratcliffe đã gặp các viên chức an ninh và tình báo cao cấp Cuba, trong đó có Bộ trưởng Nội vụ Lázaro Álvarez Casas cùng những nhân vật an ninh thân cận với gia đình Castro. Nội dung thảo luận xoay quanh “ổn định kinh tế”, “an ninh khu vực” và khả năng mở lại đối thoại song phương. Nhưng phía sau những lời lẽ ngoại giao ấy là một thông điệp lạnh như băng từ Washington: muốn được cứu, Havana phải thay đổi.
Reuters dẫn nguồn tin phía Hoa Kỳ cho biết ông Ratcliffe đã chuyển trực tiếp thông điệp từ Tổng thống Trump rằng Hoa Kỳ sẵn sàng thảo luận về hỗ trợ kinh tế và an ninh, nhưng Cuba phải thực hiện “những thay đổi căn bản”. Nói cách khác, Washington đang đặt Havana trước một chọn lựa sinh tử: hoặc cải tổ hệ thống, hoặc tiếp tục nghẹt thở trong vòng phong tỏa.
Giới lãnh đạo Cuba hiểu rất rõ mức độ nguy hiểm của tình hình hiện tại. Chủ tịch Miguel Díaz-Canel tuyên bố rằng nếu Washington thật sự muốn giúp dân Cuba thì cách nhanh nhất không phải là viện trợ 100 triệu Mỹ kim, mà là dỡ bỏ lệnh cấm vận dầu mỏ. Tuy nhiên, Washington dường như không muốn giải cứu vô điều kiện.
Tờ El País mô tả đây là “giai đoạn yếu nhất của chế độ Castro trong nhiều thập niên”. Trong khi đó, trên mạng xã hội quốc tế đã xuất hiện những tranh luận gay gắt về khả năng Hoa Kỳ đang dùng cuộc khủng hoảng nhiên liệu để ép Cuba thay đổi chế độ. Trên Reddit, nhiều ý kiến cho rằng Havana đang bị “bóp nghẹt cho tới khi dân chúng nổi dậy”.
Nỗi lo ấy càng tăng mạnh khi chỉ một ngày sau chuyến đi của Giám đốc CIA, truyền thông Hoa Kỳ đồng loạt loan tin Washington đang chuẩn bị truy tố cựu lãnh tụ Raúl Castro liên quan tới vụ bắn rơi phi cơ dân sự năm 1996. Đây không chỉ còn là áp lực kinh tế. Đây là sức ép toàn diện từ dầu mỏ, ngoại giao cho tới pháp lý.
Cuba giờ đây đang đứng giữa một cơn bão hoàn hảo. Không điện. Không dầu. Không tiền. Không còn đồng minh đủ sức cứu nguy. Nga đang sa lầy trong khủng hoảng riêng. Venezuela kiệt quệ. Mexico tránh đối đầu trực diện với Washington. Trung Quốc vẫn hỗ trợ giới hạn nhưng chưa đủ kéo cả hệ thống Cuba ra khỏi hố sâu năng lượng.
Và trong bóng tối kéo dài của Havana hôm nay, điều làm giới lãnh đạo Cuba lo sợ nhất có lẽ không phải là thiếu dầu. Mà là khoảnh khắc người dân không còn đủ kiên nhẫn để chờ ánh đèn bật sáng trở lại.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
