Chuyến công du nước ngoài quan trọng nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump tính đến thời điểm hiện tại đã kết thúc vào thứ Sáu khi ông bay trở lại Washington từ Trung Quốc.
Ông Trump đã được đón tiếp trọng thể khi đến dự cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhưng sự nồng ấm của lễ đón đã bị lu mờ bởi những căng thẳng rõ rệt — về cuộc chiến ở Iran, số phận của Đài Loan và các điều khoản thương mại giữa hai siêu cường kinh tế.
Tổng thống cũng đang phải giữ thăng bằng khéo léo, rõ ràng là ông đang tận hưởng chuyến thăm nước ngoài cấp cao này trong khi tỷ lệ ủng hộ ông đang giảm sút trong nước, một phần do xung đột với Iran.
Chuyến thăm Trung Quốc trước đó đã được lên kế hoạch sáu tuần nhưng đã bị hoãn lại do cuộc chiến tranh do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran vào ngày 28 tháng 2.
Dưới đây là những điểm nổi bật chính từ chuyến thăm của ông Trump.
Không có bước đột phá lớn nào về Iran — hay bất cứ vấn đề nào khác.
Vấn đề cốt lõi của cuộc chiến hầu như không mang lại tiến triển đáng kể nào.
Từ phía Washington, điều cần thiết là buộc Bắc Kinh gây áp lực mạnh hơn lên Iran, cả để mở lại eo biển Hormuz quan trọng và để có cách tiếp cận hòa giải hơn trong các cuộc đàm phán có thể chấm dứt xung đột.
Nhưng các chuyên gia về Trung Quốc đã lập luận, ngay cả trước cuộc gặp Trump-Xi, rằng Bắc Kinh khó có thể làm điều này vì một lý do hợp tác mơ hồ nào đó. Theo sự đồng thuận này, điều tốt nhất có thể hy vọng là Trung Quốc có thể sẵn sàng tham gia vào một quá trình thương lượng, tìm hiểu xem họ có thể nhận được gì từ Trump để đổi lấy việc giúp đỡ trong vấn đề Iran.
Dường như không có nhiều cuộc thương lượng — hay bất kỳ thỏa thuận nào.
Phía Trung Quốc hầu như không đề cập đến Iran trong các thông cáo chính thức về các cuộc gặp, trong khi ông Trump chủ yếu chỉ nói chung chung về việc cả hai bên muốn eo biển được mở cửa như thế nào.
Điều đó có thể đúng, nhưng câu hỏi về việc Trung Quốc sẽ làm gì – nếu có – để đạt được mục tiêu này vẫn chưa rõ ràng.
Khi được hỏi về vấn đề này trên chuyên cơ Air Force One trong chuyến bay trở về sáng sớm thứ Sáu, ông Trump trả lời: “Tôi không yêu cầu bất kỳ sự ưu ái nào bởi vì khi bạn yêu cầu sự ưu ái, bạn phải đáp lại bằng cách làm điều gì đó có lợi cho mình. Chúng tôi không cần sự ưu ái.”
Thay vào đó, Trump cho rằng Tập Cận Bình sẽ “tự động” gây áp lực lên Tehran.
Việc không đạt được bất kỳ bước đột phá nào về vấn đề Iran đã khiến ông Trump không có được thành tựu đáng kể nào để khoe khoang từ chuyến đi này.
Cả hai bên đều có thể khẳng định chuyến thăm đã giúp củng cố mối quan hệ. Nhưng đó không phải là kiểu tuyên bố tạo ra những tiêu đề lớn mà Trump mong muốn.
Một lời cảnh báo về Đài Loan
Vấn đề Đài Loan từ lâu đã là tâm điểm của căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc.
Phía Trung Quốc lập luận rằng hòn đảo này là một lãnh thổ ly khai cần được sáp nhập vào lãnh thổ của họ — bằng vũ lực nếu cần thiết. Người Đài Loan, với chính phủ riêng của mình, phản đối kịch liệt ý tưởng đó.
Về phần mình, Mỹ theo đuổi chính sách “mơ hồ chiến lược”, một chính sách khá khó hiểu. Nói tóm lại, Mỹ thừa nhận nhưng không tán thành yêu sách của Trung Quốc đối với Đài Loan; và có xu hướng ngụ ý, nhưng không đảm bảo, rằng họ sẽ viện trợ cho Đài Loan nếu Trung Quốc xâm lược.
Mong muốn sáp nhập Đài Loan là yếu tố then chốt trong bản sắc chính trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền. Tuy nhiên, lời cảnh báo mà chính phủ của ông Tập đưa ra về vấn đề này trong chuyến thăm của ông Trump lại rất nghiêm khắc.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi vấn đề Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung Quốc-Mỹ” và cảnh báo rằng nếu không được xử lý “đúng cách”, thì “hai nước sẽ xảy ra xung đột, thậm chí là mâu thuẫn, gây nguy hiểm lớn cho toàn bộ mối quan hệ”.
Ông Trump nói rất ít về Đài Loan khi ở trên lãnh thổ Trung Quốc, mặc dù trên đường trở về, ông nói rằng ông vẫn chưa quyết định có thực hiện thỏa thuận vũ khí Mỹ-Đài Loan gần đây mà Bắc Kinh phản đối hay không.
Trước đó trong chuyến đi, Ngoại trưởng Marco Rubio đã phản ứng bằng một cái nhún vai đầy ẩn dụ về vấn đề này.
“Họ luôn nêu vấn đề đó lên từ phía họ. Chúng tôi luôn làm rõ lập trường của mình, và sau đó chuyển sang các chủ đề khác,” ông nói với NBC News.
Trung Quốc gặp gỡ với tư cách đối tác bình đẳng
Một điểm đáng chú ý của chuyến đi là cách ông Tập Cận Bình và người Trung Quốc tự coi mình đang gặp gỡ trên cơ sở bình đẳng với ông Trump và Mỹ trong một hội nghị thượng đỉnh giữa hai siêu cường.
Đôi lúc, Trump – người vốn quen tự thể hiện mình là nhân vật thống trị trong bất kỳ mối quan hệ chính trị nào – lại có vẻ giống như một người đang cầu xin.
Ông Trump gọi ông Tập Cận Bình là một “lãnh đạo vĩ đại” và lưu ý rằng ông thường nhận được một số lời chỉ trích khi đề cập đến thủ tướng Trung Quốc bằng những từ ngữ như vậy. “Nhưng tôi vẫn nói điều đó vì đó là sự thật”, ông nói thêm.
Ông Tập Cận Bình có cách tiếp cận ít hăng hái hơn, bao gồm cả việc nhận định rằng một “sự chuyển đổi trăm năm có một” đang diễn ra trong các vấn đề thế giới. Về mặt thực tế, đây là cách nói ngoại giao ám chỉ niềm tin của Trung Quốc rằng sự thống trị của Mỹ trong các vấn đề thế giới đang suy yếu.
Không rõ liệu đây có phải là nhận xét đã thúc đẩy Trump sử dụng mạng xã hội trong chuyến thăm của mình để ám chỉ việc ông Tập Cận Bình đã “rất khéo léo nhận định rằng Hoa Kỳ có lẽ là một quốc gia đang suy tàn” hay không.
Ông Trump khẳng định rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc đang đề cập đến “những thiệt hại to lớn” gây ra trong thời kỳ chính quyền của cựu Tổng thống Biden.
“Thực tế, Chủ tịch Tập Cận Bình đã chúc mừng tôi về rất nhiều thành công to lớn trong một thời gian ngắn như vậy”, ông Trump viết.
Ông Trump tuyên bố nắm giữ một số thỏa thuận kinh doanh.
Một số nhân vật nổi tiếng nhất trong giới kinh doanh Mỹ đã tháp tùng Trump trong chuyến đi này, bao gồm Elon Musk của Tesla, Tim Cook của Apple và Jensen Huang của Nvidia.
Sự hiện diện của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của thị trường Trung Quốc rộng lớn đối với các tập đoàn Hoa Kỳ.
Cũng có một số giai điệu lạc quan, với lời hứa của ông Tập Cận Bình rằng “cánh cửa của Trung Quốc sẽ ngày càng mở rộng” trong tương lai.
Vấn đề về những thỏa thuận cụ thể nào đã được ký kết trong chuyến đi thì vẫn còn khá mơ hồ.
Ông Trump nói với Sean Hannity của Fox News rằng Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay phản lực từ Boeing, tăng từ con số ban đầu là 150 chiếc.
Tổng thống cũng cho biết đơn đặt hàng có thể mở rộng lên 750 máy bay nếu đợt đầu tiên diễn ra tốt đẹp.
Một số hãng truyền thông cho biết, tính đến sáng sớm thứ Sáu theo giờ miền Đông nước Mỹ, chính phủ Trung Quốc vẫn chưa xác nhận thông tin này.
Ông Tập sẽ thăm Mỹ vào tháng 9.
Chuyến đi của ông Trump không phải là cuộc gặp duy nhất giữa hai nhà lãnh đạo.
Tổng thống đã mời ông Tập Cận Bình đến Mỹ vào khoảng ngày 24 tháng 9.
“Chúng ta sẽ có sự tương hỗ — giống như thương mại song phương, chuyến thăm này sẽ mang tính tương hỗ,” ông Trump nói khi ông Tập Cận Bình đang theo dõi.
Ny (Theo The Hill)
