(AP) — Rạng sáng thứ Hai, chính quyền Cuba hạ cờ rủ để tưởng niệm 32 sĩ quan an ninh mà họ cho biết đã thiệt mạng trong đòn tấn công cuối tuần của Mỹ tại Venezuela — đồng minh thân cận nhất của đảo quốc — khi người dân Cuba lo lắng về ý nghĩa của việc Tổng thống Nicolás Maduro bị bắt đối với tương lai của họ.
Hai chính phủ gắn bó đến mức binh sĩ và nhân viên an ninh Cuba thường làm nhiệm vụ cận vệ cho tổng thống Venezuela; còn dầu mỏ từ Venezuela đã giúp nền kinh tế Cuba — vốn kiệt quệ — cầm cự suốt nhiều năm. Cuối tuần qua, giới chức Cuba nói 32 người đã thiệt mạng trong cuộc tấn công bất ngờ, “sau khi kháng cự quyết liệt trong giao tranh trực diện với lực lượng tấn công, hoặc do các cơ sở bị oanh kích”.
Chính quyền Donald Trump cảnh báo thẳng thừng rằng việc lật đổ Maduro sẽ thúc đẩy thêm một mục tiêu kéo dài hàng thập niên khác: giáng đòn vào chính quyền Cuba. Việc cắt đứt Cuba khỏi Venezuela có thể gây hậu quả thảm khốc cho giới lãnh đạo Havana — những người hôm thứ Bảy đã kêu gọi cộng đồng quốc tế đứng lên chống lại “khủng bố nhà nước”.
Hôm thứ Bảy, ông Trump nói nền kinh tế Cuba vốn đã suy kiệt sẽ còn chịu đòn nặng hơn sau khi Maduro bị phế truất.
“Cuba đang đi xuống,” ông nói. “Sẽ gục hẳn.”
Mất chỗ dựa then chốt
Nhiều nhà quan sát nhận định rằng Cuba — quốc đảo khoảng 10 triệu dân — đã tạo ra ảnh hưởng sâu rộng đối với Venezuela, một quốc gia giàu dầu mỏ với dân số đông gấp ba lần. Trái lại, người dân Cuba trong nhiều năm qua phải sống chung với tình trạng mất điện kéo dài và thiếu thốn các nhu yếu phẩm cơ bản. Sau cuộc tấn công, họ buộc phải đối diện với một viễn cảnh từng được cho là không thể xảy ra: một tương lai còn u ám và bấp bênh hơn nữa.
“Tôi không nói nổi. Không còn lời nào,” bà Berta Luz Sierra Molina, 75 tuổi, nói trong nước mắt, tay che mặt chứng kiến cảnh hạ cờ.
Dù đã 63 tuổi và quá tuổi nhập ngũ, bà Regina Méndez nói Cuba “phải đứng vững”:
“Cho tôi khẩu súng, tôi sẽ ra chiến đấu.”
Theo Jorge Piñón, chuyên gia năng lượng Cuba tại Viện Năng lượng Đại học Texas ở Austin, trong ba tháng qua chính quyền Maduro đã xuất sang Cuba trung bình 35.000 thùng dầu/ngày, tương đương khoảng 1/4 nhu cầu của đảo quốc.
“Câu hỏi then chốt mà chúng ta chưa có lời giải là: Mỹ có cho phép Venezuela tiếp tục cung cấp dầu cho Cuba hay không?” ông Piñón nói.
Ông lưu ý Mexico từng cung cấp cho Cuba 22.000 thùng/ngày, nhưng đã giảm còn 7.000 thùng/ngày sau chuyến thăm Mexico City của Ngoại trưởng Marco Rubio hồi đầu tháng 9.
“Tôi không thấy Mexico sẽ nhảy vào lúc này,” Piñón nói. “Chính phủ Mỹ sẽ nổi điên.”
Ông Ricardo Torres, nhà kinh tế Cuba tại Đại học American (Washington), cho biết tình trạng cúp điện đã rất nghiêm trọng, ngay cả khi Venezuela vẫn còn gửi một phần dầu.
“Hãy tưởng tượng viễn cảnh ngắn hạn mà mất nốt nguồn đó,” ông nói. “Đó là thảm họa.”
Piñón nhấn mạnh Cuba không có tiền để mua dầu trên thị trường quốc tế.
“Đồng minh duy nhất còn dầu là Nga,” ông nói, cho biết Nga gửi Cuba khoảng 2 triệu thùng/năm.
“Nga có năng lực lấp khoảng trống, nhưng liệu có cam kết chính trị hay mong muốn làm vậy không? Tôi không biết.”
Torres cũng hoài nghi khả năng Moscow ra tay:
“Can dự vào Cuba có thể làm tổn hại đàm phán với Mỹ về Ukraine. Vì sao phải làm? Ukraine quan trọng hơn nhiều.”
Ông Torres cho rằng Cuba nên mở cửa khu vực tư nhân, thúc đẩy thị trường và thu hẹp khu vực công, những bước có thể khuyến khích Trung Quốc tham gia hỗ trợ.
“Họ chứng kiến không còn lựa chọn nào khác,” ông nói.
Tái thiết ngành dầu mỏ Venezuela
Hôm thứ Hai, ông Trump nói với NBC News rằng chính phủ Mỹ có thể hoàn trả chi phí cho các công ty dầu khí đầu tư vào Venezuela nhằm duy trì và gia tăng sản lượng. Ông gợi ý việc tái thiết hạ tầng khai thác và vận chuyển — vốn bị bỏ bê — có thể hoàn tất trong chưa đầy 18 tháng.
“Tôi nghĩ còn nhanh hơn nữa, nhưng sẽ rất tốn kém,” ông Trump nói. “Sẽ phải chi một khoản khổng lồ; các công ty dầu khí sẽ bỏ vốn và sau đó được hoàn trả — trực tiếp hoặc qua doanh thu.”
Tuy vậy, vẫn chưa rõ đầu tư có thể diễn ra nhanh đến đâu, trong bối cảnh bất định chính trị tại Venezuela và hàng tỷ USD cần được rót vào.
Hiện Venezuela sản xuất khoảng 1,1 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với 3,5 triệu thùng/ngày năm 1999 — trước khi quốc hữu hóa phần lớn ngành dầu khí, cùng tham nhũng, quản lý yếu kém và các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ khiến sản lượng lao dốc.
