Không có cách nào tốt để ngừng cuộc chiến tranh do chính mình gây ra mà chưa đạt được kết quả mong muốn. Tối hôm thứ Tư, trong bài diễn văn tường trình với dân chúng Mỹ về tình hình chiến sự ở Iran, ông Trump muốn đạt được kết quả như ông mong muốn. Nhưng thực tế lại xảy ra hoàn toàn khác. Ông nói: “Chúng ta đã đánh và hủy diệt nặng nề nước Iran. Trong lịch sử chiến tranh trên thế giới, chưa có một nước nào bị thua nặng, bị tàn sát dữ dội trong một thời gian chỉ vài tuần lễ.”. Song thực tế thì ngược lại, Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran không những vẫn còn kiểm soát được đất nước Iran, mà họ còn kiểm soát luôn cả Eo Biển Hormuz, và do đó, họ khiến cho cả thế giới phải hoảng sợ, lính quýnh báo động về tình hình cung cấp dầu hỏa cho thế giới sẽ vô cùng khó khăn. Trong suốt một tháng trời ròng rã, ném bom ác liệt xuống đất Iran, giết chết nhiều nhà lãnh đạo nước Iran, nhưng không làm thay đổi được chế độ. Tuy vậy, ông Trump vẫn lên tiếng cho rằng “công tác gần xong, ngày hoàn tất đang đến gần.”, và lực lượng quân sự của Hoa Kỳ sửa soạn rút về nước, không cần đánh nữa. Sau đó, ông nói thêm: “Nếu Iran không chịu chấp thuận điều kiện của Mỹ đưa ra. Chúng ta sẽ tiếp tục đánh chúng thật mạnh, trong khoảng hai hay ba tuần lễ nữa. Chúng ta sẽ biến nước Iran trở về Thời Đồ Đá xa xưa.”.
Ông Trump là Vua ăn to nói lớn, khoác lác. Song lời lẽ của ông cũng ngầm chứa một sự nhượng bộ, bởi vì khoảng thời gian hai hay ba tuần lễ sẽ không đủ để ông thực hiện những hăm dọa ông từng tuyên bố: Đó là đem quân xâm chiếm bến cảng dùng cho tàu chở dầu cập bến, trên đảo Kharg, và Hoa Kỳ có thể ném bom ác liệt hơn để tiêu hủy khối uranium tinh luyện được dấu dưới hầm gần lò chế tạo nguyên tử. Vào đúng buổi sáng ông Trump đọc bài diễn văn về tình hình Iran, ông cũng đưa ra đề nghị sẽ cứu xét việc rút hết quân đội Hoa Kỳ đang đồn trú ở NATO đem về Mỹ. Thay vào đó, ông còn chế nhạo các đồng minh của Mỹ, khi họ yêu cầu Hoa Kỳ cần phải dàn xếp để eo biển Hormuz được đi lại dễ dàng, không cản trở nguồn dầu hỏa cung cấp cho thế giới. Ông nói với họ rằng: “Nếu họ muốn nguồn dầu hỏa được chảy thông suốt, cứ đến eo biển Hormuz mà lấy đi.”.
Trong chốn riêng tư của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai, người ta chia sẻ với nhau niềm tin cho rằng các nước đồng minh với Mỹ chỉ nghĩ đến quyền lợi của họ, lợi dụng sức mạnh của Mỹ để làm những điều có lợi cho họ mà thôi. Niềm tin kiểu này được Bạch Cung loan truyền rộng rãi trong chính quyền Mỹ. Người ta nhớ lại hồi tháng Hai năm 2025, khi tiếp ông Volodymyr Zelensky, Tổng thống Ukraine ở Bạch Cung, ông Trump đã chế giễu Zelensky rằng nước Ukraine của ông đang bị chôn vùi ngoài mặt trận, không làm gì được vì thiếu đạn dược.
Theo tác giả Saul Bellow cái kiểu chế giễu nước bạn đồng minh dưới hình thức chỉ đạo, hay ra lệnh là một lề lối rất thường xảy ra trong chính quyền ông Trump. Ông Bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth xuất thân là một bình luận gia truyền hình bán thời gian của đài Fox, là người coi trọng nguyên tắc: Chỉ có chiến thắng bằng mọi giá mới đáng kể. Vì thế ông từng lên tiếng chỉ trích nữ anh hùng người Pháp Joan of Arc rằng bà này là một “loser”- chỉ là kẻ chiến bại- bởi vì trong trận đánh sau cùng bà bị đánh tả tơi, đại bại. Để rồi chính bà đã bị xử tử.”
Ông Hegseth từng phục vụ trong quân đội ở chiến trường Iraq và Afghanistan. Ông chủ trương rằng phải để cho người lính ở ngoài chiến trường ra tay giết địch tối đa, không khoan nhượng, miễn sao đạt được chiến thắng là tốt. (Hồi năm 2019, chính ông đã đứng ra vận động để xin Tổng thống Trump ân xá cho hai người lính bị truy tố can dự vào tội phạm chiến tranh.). Trong lần nói chuyện với các sĩ quan cao cấp ở căn cứ Quantico hồi tháng Chín, ông Hegseth nói: “Chúng ta phải tận dụng tối đa khả năng tàn sát, giết kẻ địch bằng mọi loại vũ khí mạnh. Chúng ta không nên ngu dại tuân thủ những nguyên tắc phức tạp. Chúng ta cứ sử dụng vũ khí giết người tối đa, mà người lính ngoài mặt trận cần phải dùng. Quý vị sẽ phải ra tay giết người và phá hủy tối đa để sinh tồn.”.
Trong cuộc chiến với Iran hiện nay, ông Hegseth thường thay mặt Chính quyền Trump đứng ra họp báo. Trong nhiều lần họp báo, ông kêu gọi dân chúng Mỹ nên cầu nguyện Chúa Jesus Christ ban phước lành để quân đội Mỹ thành công, đi đến chiến thắng. Khẩu hiệu ông thường lớn tiếng hô hào là “hãy dùng vũ khí có khả năng tàn sát tối đa.”. Nhưng ngay từ phút đầu của cuộc chiến, nguyên tắc này của ông Hegseth đã đưa đến hậu quả phản tác dụng, gây hại cho Hoa Kỳ. Trận oanh kích tiên khởi diễn ra vào ngày 28 tháng Hai đã giết chết Vị Lãnh Đạo Tối Cao của Iran, Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, và như Tổng thống Trump sau này nhận xét, trận oanh kích đó ném bom không trù liệu, giết bừa bãi, làm cho nhiều nhân vật chính trị mà Bạch Cung hy vọng có thể lập ra được một đội ngũ lãnh đạo mới có thể làm việc được với Mỹ. Ông Trump nói: “Hầu hết tất cả những nhân vật mà chúng tôi dự tính có thể sử dụng được đều bị giết sạch. Những người không bị trúng đạn còn lại, đều là những thành phần “cứng rắn”, ngoan cố chống Mỹ đến cùng. Một trong những mục tiêu mà ông Trump từng nói ra là Hoa Kỳ tấn công mạnh tay để tạo cơ hội cho người dân Iran nổi dậy, đứng lên lật đổ chính quyền. Chính quyền Iran từng bị oán trách là mạnh tay đàn áp họ, và Lực Lượng Vũ Trang Cách Mạng Hồi Giáo rất tàn ác. Muốn đạt được mục tiêu này, việc ném bom của Mỹ phải phân biệt cho rõ nơi nào là khu dân sự, tránh không được ném bom, chỉ được đánh phá khu quân sự mà thôi. Trong thực tế, theo cuộc điều tra sơ khởi thì chính trong ngày ném bom đầu tiên, Quân Lực Hoa Kỳ đã hạ sát được ông Khamenei, đồng thời cũng ném bom sai địa điểm, vô tình làm chết gần 200 trẻ em ở một trường tiểu học.
Hai ông Trump và Hegseth ước mơ họ được sống trong một thế giới mà họ ném bom trúng ngay cái đích mà mong muốn. Nhưng trong cuộc chiến ở Iran hiện nay, điều mơ ước đó không đúng sự thực. Những định chế của phe cấp tiến có thể bị phe bảo thủ của ông Trump chê trách là lùa khùa, loạng quạng, nhưng chúng ta không nên đổi sự kém cỏi đó bằng cách hành động theo kiểu luật rừng. Sự thực hiện nay cho thấy, tổng thống Trump đang nhìn ra tình hình đang diễn ra hết sức phức tạp, rối bời như nồi canh hẹ, không biết làm cách nào để rút chân ra khỏi cuộc chiến. Tình trạng đó không liên quan gì đến việc sử dụng loại vũ khí có khả năng sát hại tối đa, cực mạnh, mà nó liên quan đến tình hình chính trị đang xảy ra. Đặc biệt là thị trường dầu hỏa toàn cầu đang lên tiếng báo động, và rất hoảng hốt. Trong khi đó, tình trạng lạm phát gia tăng trong nội tình nước Mỹ khiến cho làn sóng chống đối của dân chúng Mỹ đối với chính quyền Trump đang dâng cao.
Một thảm kịch đáng tiếc khác xảy ra vì cuộc chiến tranh của ông Trump ở Iran là vào hồi tháng Giêng, chế độ cầm quyền ở Iran đã ra tay sát hại hàng ngàn người biểu tình chống đối chế độ. Nếu chính quyền Trump biết khéo léo vận dụng tình thế có thể đẩy mạnh làn sóng phản đối, và lật đổ được chế độ cầm quyền ở Iran. Tiếc thay vì sự thay đổi chính sách liên tục từ phía Bạch Cung, khiến cho cuộc chống đối, đề kháng của người dân Iran không được tiếp sức hữu hiệu. Chính quyền Trump chỉ tìm cách phô trương, vận dụng tối đa sức mạnh quân sự của Mỹ mà quên đi mất hậu cứ chính trị rất cần cho hành động quân sự.
Một ngày trước khi Tổng thống Trump đọc bài diễn văn về tình hình chiến sự ở Iran, ông Bộ Trưởng Quốc Phòng Hegseth đứng ra tổ chức họp báo, mô tả những gì vừa xảy ra tại chiến tuyến. Ông nói: “Đây là trang sử hào hùng của những chiến binh Mỹ được phô bày cho thế giới thấy. Đúng như câu dụ ngôn trong nghề gieo giống của nhà nông: “Khi mặt trời lặn, khí lạnh phủ kín mặt đường.”. Ông còn kể lại câu chuyện ông gặp một phụ nữ trong binh chủng không quân. Bà ta có nhiệm vụ chất bom lên máy bay đi ném bom. Ông hỏi bà: “Chúng ta nên cần thêm đơn vị nào tham gia vào cuộc chiến?”. Bà nhìn ông Bộ Trưởng, và mỉm cười một cách hóm hỉnh: “Thưa ngài, cứ ném thật nhiều bom vào. Bom càng lớn càng tốt.”.
Có lẽ lấy thêm bom chất vào máy bay chính là điều người nữ quân nhân cần. Nhưng thực ra điều mà ông Trump và ông Hegseth chưa trả lời được cho bà, cũng như cho nước Mỹ, quốc gia mà họ đang lãnh đạo, và người dân Iran, nơi họ đang ném bom tàn phá đất nước họ đang sống, đó là một kế hoạch. Một giải pháp thiết thực để giải quyết thảm họa do chính hai ông này gây ra.
Nguyễn Minh Tâm dịch theo THE NEW YORKER ngày 13/4/2026
