WASHINGTON (AP) — Bộ Tư pháp Hoa Kỳ vừa nộp đơn kiện mới vào thứ Sáu chống lại Đại học Harvard, cáo buộc ban lãnh đạo trường đã không ngăn chặn tình trạng bài Do Thái (antisemitism) trong khuôn viên đại học. Đây là cơ sở để Chính phủ đóng băng các khoản trợ cấp hiện có và yêu cầu hoàn trả những khoản kinh phí đã giải ngân trước đó.
Vụ kiện được đệ trình lên tòa án liên bang tại Massachusetts, đánh dấu một bước leo thang mới trong cuộc chiến kéo dài giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và ngôi trường đại học danh tiếng thuộc nhóm Ivy League.
“Hoa Kỳ không thể và sẽ không dung thứ cho những sai phạm này,” Bộ Tư pháp nêu rõ trong đơn kiện. Cơ quan này yêu cầu tòa án buộc Harvard phải tuân thủ luật dân quyền liên bang và giúp Chính phủ “thu hồi hàng tỷ Mỹ kim tiền thuế của người dân đã trợ cấp cho một cơ sở giáo dục có hành vi phân biệt đối xử.”
Đơn kiện cũng yêu cầu thẩm phán ra lệnh cho Harvard phải gọi cảnh sát để bắt giữ những người biểu tình phong tỏa các khu vực trong trường, đồng thời chỉ định một giám sát viên độc lập do Chính phủ chấp thuận để đảm bảo đại học này tuân thủ các phán quyết của tòa.
Trong một thông cáo, phía Harvard cho biết nhà trường “quan tâm sâu sắc đến các thành viên cộng đồng người Do Thái và người Israel, đồng thời cam kết đảm bảo họ được tôn trọng và có thể phát triển tại trường.”
“Harvard đã thực hiện các bước chủ động, thực chất để giải quyết tận gốc tình trạng bài Do Thái, đồng thời thực thi nghiêm túc các quy định và chính sách chống quấy rối, chống phân biệt đối xử,” thông cáo viết.
Tuy nhiên, trong hai vụ kiện ngược lại do Harvard đệ trình năm ngoái, nhà trường cho rằng họ đang bị trừng phạt trái phép vì từ chối chấp nhận quan điểm của chính quyền. Vào tháng 9, một thẩm phán liên bang đã đứng về phía Harvard, đảo ngược quyết định cắt giảm ngân quỹ và gọi lập luận về tình trạng bài Do Thái của Chính phủ là một “bức bình phong” (smokescreen).
Cuộc chiến kéo dài một năm giữa ông Trump và Harvard
Vụ kiện mới của Chính phủ diễn ra sau khi các cuộc thương lượng dường như đã rơi vào bế tắc. Cuộc đối đầu này đang thách thức giới hạn quyền lực của Chính phủ đối với các đại học tại Mỹ.
Bắt đầu từ một cuộc điều tra về các cáo buộc bài Do Thái, sự việc đã biến thành một cuộc xung đột toàn diện. Chính quyền Trump đã cắt giảm hơn 2.6 tỷ Mỹ kim kinh phí nghiên cứu của Harvard, chấm dứt các hợp đồng liên bang và tìm cách ngăn cản trường tiếp nhận sinh viên quốc tế.
Ông Ted Mitchell, Chủ tịch Hội đồng Giáo dục Hoa Kỳ (ACE), cáo buộc chính quyền đang tung ra một cuộc tấn công “toàn diện và đa diện” nhắm vào Harvard. Ông cho rằng vụ kiện thứ Sáu này chỉ là nỗ lực mới nhất nhằm gây áp lực buộc Harvard phải thay đổi theo ý muốn của chính quyền.
Tranh chấp về Dân quyền và Tu chính án thứ Nhất
Trọng tâm vụ kiện của chính quyền Trump tập trung vào các cáo buộc phân biệt đối xử đối với sinh viên Do Thái và Israel trong và sau các cuộc biểu tình ủng hộ Palestine liên quan đến cuộc chiến Israel-Hamas.
Các quan chức kết luận Harvard đã không giải quyết thỏa đáng những lo ngại về an toàn của sinh viên Do Thái. Theo phía chính quyền, Harvard đã để sinh viên biểu tình trong thư viện và cho phép các trại biểu tình của người ủng hộ Palestine tồn tại trong 20 ngày, “vi phạm chính sách của đại học.”
Thư ký Báo chí Bạch Ốc Liz Huston phát biểu trên mạng xã hội X: “Đại học Harvard đã thất bại trong việc bảo vệ sinh viên Do Thái khỏi bị quấy rối và để sự phân biệt đối xử gây hỗn loạn trong khuôn viên trường.”
Ngược lại, Harvard khẳng định Chính phủ đang vi phạm quyền tự do ngôn luận theo Tu chính án thứ Nhất (First Amendment) khi yêu cầu trường phải hạn chế các hoạt động vận động và thay đổi quy trình tuyển dụng, tuyển sinh.
Các cuộc thương lượng rạn nứt
Dù tranh chấp gay gắt, hai bên đã có lúc tiến gần đến một thỏa thuận. Năm ngoái, có tin đồn Harvard suýt đồng ý nộp phạt 500 triệu Mỹ kim để được khôi phục ngân quỹ liên bang. Tuy nhiên, sau đó Tổng thống Trump đã tăng con số này lên 1 tỷ Mỹ kim, cáo buộc Harvard “hành xử rất tồi tệ.”
Kể từ khi nhậm chức, ông Trump đã nhắm mục tiêu vào các đại học hàng đầu mà ông cho là bị chi phối bởi tư tưởng cánh tả và bài Do Thái. Một số trường đã chọn giải pháp thỏa hiệp để được khôi phục nguồn vốn: Đại học Columbia chấp nhận chi trả 200 triệu Mỹ kim, trong khi Đại học Brown đồng ý đóng góp 50 triệu Mỹ kim cho các nhóm phát triển lực lượng lao động tiểu bang.
