Để đáp ứng yêu cầu của đợt kiểm tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu, Chính Phủ CSVN gia tăng áp lực không chỉ mỗi ngành thủy sản mà còn lan rộng tới toàn bộ hệ thống quản lý. Cuộc chiến chống IUU giờ không chỉ là yêu cầu đối ngoại, mà còn là phép thử năng lực quản trị biển và trách nhiệm của từng địa phương ven biển…
Ngày 24/ 2/ 2026, tại Hà Nội, Chính Phủ CSVN tổ chức phiên họp lần thứ 31 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (gọi tắt là IUU) dưới sự chủ trì của Phó Thủ Tướng Trần Hồng Hà nhằm chuẩn bị toàn diện cho đợt kiểm tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu về công tác chống khai thác IUU tại Việt Nam, dự kiến diễn ra trong khoảng giữa tháng 3/2026. Cuộc kiểm tra này được xem là một “bài thi sống còn” để Việt Nam hướng tới mục tiêu lâu nay là gỡ cảnh báo “thẻ vàng” mà EU áp đặt đối với ngành thủy sản xuất khẩu của nước này.
Tại phiên họp diễn ra vào chiều cùng ngày, ông Trần Hồng Hà nhấn mạnh tính cấp bách của quá trình chuẩn bị. Ông yêu cầu các bộ, ngành và địa phương ven biển phải rà soát kỹ lưỡng, đối chiếu và hoàn thiện tất cả hồ sơ, số liệu liên quan đến công tác chống khai thác IUU từ trung ương đến địa phương. Các tài liệu này sẽ là cơ sở để làm việc với Đoàn thanh tra của EU một cách minh bạch, nhất quán và có sức thuyết phục. Đồng thời, ông cũng đề nghị lập kịch bản chi tiết cho mỗi tình huống có thể xảy ra trong quá trình làm việc với đoàn thanh tra, từ cấp lãnh đạo tới chuyên môn kỹ thuật.
Theo tường thuật của truyền thông CSVN, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & Môi trường Trần Đức Thắng báo cáo tại cuộc họp rằng, Bộ đã ban hành kế hoạch thanh tra cao điểm cho giai đoạn từ nay đến ngày 9/ 3/ 2026, với sự phối hợp của bảy bộ ngành gồm: Nông nghiệp & Môi trường, Tư pháp, Công an, Quốc phòng, Khoa học & Công nghệ, Công thương và Thanh tra Chính Phủ. Các đoàn kiểm tra này sẽ đến tận 15 địa phương trọng điểm ven biển để đánh giá thực tế công tác chống khai thác IUU theo phương pháp tương tự như đoàn của EU sẽ thực hiện. Bộ cũng đã gửi Công văn số 1289 tới Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có đội tàu cá lớn yêu cầu chuẩn bị hồ sơ làm việc với Đoàn thanh tra lần thứ 5, đảm bảo phần mềm và hệ thống dữ liệu giám sát tàu cá hoạt động hiệu quả, đồng bộ và liên thông.
Trung tướng Lê Quang Đạo, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Việt Nam cho biết, trong tuần lễ vừa qua lực lượng Biên phòng và Cảnh sát biển đã tích cực tuần tra, kiểm soát và phát hiện xử lý 13 vụ với các hành vi vi phạm như mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (gọi tắt là VMS) và báo cáo vị trí quá hạn quy định, thu hơn 1 tỷ đồng tiền phạt. Ông nhấn mạnh Bộ đội Biên phòng sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan nhằm ngăn chặn tình trạng tàu cá không đăng ký chính thức hoặc không đúng quy định neo đậu tại các khu vực cửa sông, bãi ngang và đảo.
Trong phần trao đổi với đại diện địa phương tham dự, một số tỉnh như An Giang, Cà Mau của Việt Nam cũng báo cáo về công tác quản lý tàu cá mất kết nối VMS, kiểm soát tàu ra vào cảng cá đúng quy định và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, chính những trao đổi này lại hé mở khó khăn chồng chất phía sau bức tranh “minh bạch dữ liệu”. Cán bộ cấp địa phương thừa nhận việc thu thập, tổng hợp số liệu thống nhất còn nhiều khác biệt, và đôi lúc thiếu nguồn nhân lực chuyên sâu để vận hành các hệ thống kỹ thuật phức tạp. Nhiều cán bộ cũng lo ngại rằng các đoàn kiểm tra chỉ nhìn vào hồ sơ mà chưa đánh giá đúng nỗ lực thực tế trên biển.
Đợt thanh tra lần thứ 5 của EU được đặt trong bối cảnh Việt Nam vẫn đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU, một cảnh báo từ thị trường châu Âu dành cho thủy sản xuất khẩu của Việt Nam từ nhiều năm trước. Việc duy trì “thẻ vàng” không chỉ gây áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản mà còn khiến hoạt động xuất khẩu vào thị trường lớn nhất thế giới này gặp khó khăn hơn do các thủ tục kiểm tra tăng cường. Chính vì vậy, phiên họp vào ngày 24/ 2 càng được xem là cuộc đua nước rút để chuẩn bị tốt nhất mọi khâu từ dữ liệu đến thực thi.
Tuy nhiên, đa số chuyên gia và đại diện ngành thủy sản Việt Nam phản ánh rằng, những nỗ lực hiện nay vẫn còn mang tính chất “chạy hồ sơ” hơn là cải thiện thực tế tình trạng vi phạm trên biển. Các cơ quan chức năng tập trung rà soát dữ liệu, lập hồ sơ và mô phỏng tình huống kiểm tra, nhưng vẫn tồn tại những lỗ hổng như đội tàu nhỏ chưa đầy đủ thiết bị giám sát, cơ chế xử lý hành vi mất kết nối VMS còn tùy tình huống và thiếu đồng bộ giữa các địa phương. Câu hỏi đặt ra liệu việc được EU gỡ “thẻ vàng” có thực sự phản ánh công tác chống IUU đã bền vững hay chỉ là việc hoàn thiện hồ sơ để “đáp ứng yêu cầu thanh tra”?
Ông Trần Hồng Hà khi kết luận phiên họp nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuẩn bị kịch bản làm việc kỹ lưỡng nhất trước khi đoàn của EU đến, từ nội dung chuyên môn đến tiếp đón. Công tác phối hợp liên ngành phải chặt chẽ và thống nhất, không để bất kỳ sai sót nào.” Ông yêu cầu các bộ ngành, địa phương căn cứ 123 nhiệm vụ mà Thủ Tướng Phạm Minh Chính đã giao từ trước, rà soát lại toàn bộ báo cáo giải trình nội dung EU quan tâm, và đặc biệt tập trung vào lĩnh vực khoa học – công nghệ để đảm bảo hệ thống dữ liệu được kết nối hoàn chỉnh.
Đợt kiểm tra của EU dự kiến kéo dài tới ngày 9/3/2026 và sẽ là cột mốc quan trọng trong nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU của Việt Nam. Thành công của lần thanh tra này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu thủy sản mà còn phản ánh quyết tâm cải thiện quản lý nghề cá, minh bạch dữ liệu và bảo vệ nguồn lợi hải sản bền vững. Đối với các cơ quan chức năng Việt Nam, đây không chỉ là bài kiểm tra về hồ sơ mà còn là phép thử về năng lực phối hợp liên ngành và hiệu quả thực thi chính sách trên thực tế biển của quốc gia này./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp)
