WASHINGTON (AP) — Đợt tăng giá xăng dầu mạnh nhất trong vòng sáu thập kỷ qua đã khiến lạm phát tại Mỹ nhảy vọt trong tháng trước. Tình trạng này đang đặt ra những thách thức khổng lồ cho các nhà hoạch định chính sách tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed), đồng thời tạo ra rào cản chính trị đáng kể cho Tòa Bạch Ốc.
Theo báo cáo của Bộ Lao động Mỹ công bố hôm thứ Sáu, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 3 đã tăng 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái, một bước nhảy vọt so với mức 2,4% của tháng 2. Đây cũng là mức tăng hằng năm cao nhất kể từ tháng 5/2024. Tính theo tháng, giá cả đã tăng 0,9% so với tháng 2, đánh dấu mức tăng trưởng tháng mạnh nhất trong gần bốn năm qua.
Đây là dữ liệu lạm phát đầu tiên phản ánh đầy đủ những tác động từ cuộc chiến tại Iran. Sự leo thang của giá nhiên liệu đang đè nặng lên ngân sách của các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình, làm xói mòn thu nhập thực tế và khiến việc chi trả cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và tiền thuê nhà trở nên khó khăn hơn.
Nếu loại trừ biến động của giá thực phẩm và năng lượng, lạm phát lõi trong tháng 3 tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước (tháng 2 là 2,5%). Tuy nhiên, tính theo tháng, giá lõi chỉ tăng nhẹ 0,2%, cho thấy cơn sốt giá xăng vẫn chưa lan rộng sang nhiều danh mục hàng hóa khác.
“Cú sốc ngắn nhưng đau đớn”
Câu hỏi lớn nhất hiện nay là cú sốc giá dầu khí sẽ kéo dài bao lâu và liệu nó có dẫn đến một đợt bùng nổ lạm phát diện rộng như giai đoạn mùa xuân năm 2022 sau khi Nga tấn công Ukraine hay không. Hiện tại, các nhà kinh tế cho rằng ít có khả năng Mỹ sẽ chứng kiến mức lạm phát trên 9% như vài năm trước.
Dù vậy, diễn biến của cuộc chiến và tác động của nó vẫn cực kỳ khó lường. Bất chấp một lệnh ngừng bắn tạm thời, tình hình tại eo biển Hormuz — “yết hầu” của ngành dầu mỏ thế giới — vẫn chưa có nhiều thay đổi.
Michael Pearce, kinh tế trưởng tại Oxford Economics, nhận định: “Tình hình hiện tại rất đau đớn, và sẽ còn đau đớn hơn trong tháng 4 khi giá xăng tiếp tục đẩy lạm phát lên cao. Tuy nhiên, tôi tin rằng đây là một cú sốc ngắn và trực diện hơn là một chu kỳ kéo dài như năm 2022.”
Các ngành phụ thuộc vào nhiên liệu đang phải gánh chịu chi phí tăng cao, đặc biệt là hàng không. Giá vé máy bay đã tăng 2,7% chỉ trong tháng trước và cao hơn 14,9% so với một năm trước. Các dịch vụ giao hàng như UPS và FedEx cũng đã thông báo áp dụng phụ phí nhiên liệu, trực tiếp đẩy chi phí vận chuyển của doanh nghiệp và hộ gia đình lên cao.
Dù giá thực phẩm giảm nhẹ 0,2% trong tháng trước, các chuyên gia cảnh báo xu hướng này sẽ sớm đảo chiều khi giá dầu diesel tăng vọt, gây áp lực lên chuỗi cung ứng thực phẩm vốn phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ.
Hệ lụy chính trị và áp lực lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed)
Cú sốc giá xăng từ cuộc chiến Iran đã làm chệch hướng quỹ đạo lạm phát, từ mức giảm dần sang tăng mạnh, rời xa mục tiêu 2% của Fed. Hệ quả là Ngân hàng Trung ương Mỹ gần như chắc chắn sẽ trì hoãn việc cắt giảm lãi suất trong nhiều tháng tới.
Bên cạnh áp lực kinh tế, bóng ma lạm phát đang phủ bóng lên chính trường Mỹ. Khảo sát của Đại học Michigan công bố hôm thứ Sáu cho thấy niềm tin của người tiêu dùng đã rơi xuống mức thấp kỷ lục trong tháng 4. Chỉ số Niềm tin Người tiêu dùng giảm từ 53,3 trong tháng 3 xuống còn 47,6.
“Nhiều người tiêu dùng đổ lỗi cho cuộc xung đột Iran về những thay đổi tiêu cực của nền kinh tế,” bà Joanne Hsu, Giám đốc khảo sát người tiêu dùng của trường đại học, cho biết.
Sự giận dữ của cử tri về giá cả leo thang có thể khiến đảng của Tổng thống gặp khó khăn trong việc giữ ghế tại cả Hạ viện và Thượng viện trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay. Theo khảo sát của AP-NORC, khoảng 6/10 cử tri đảng Cộng hòa đang lo ngại về khả năng chi trả phí xăng dầu trong những tháng tới.
Hiện tại, giá xăng trung bình tại Mỹ đã chạm mức 4,15 USD/gallon vào thứ Sáu, tăng gần 40% so với mức 2,98 USD trước khi chiến tranh nổ ra.
Khác với giai đoạn lạm phát lập đỉnh 9,1% vào năm 2022 do đứt gãy chuỗi cung ứng sau đại dịch và các gói cứu trợ chính phủ kích cầu, lần này các chuyên gia đánh giá thị trường lao động và chi tiêu tiêu dùng đang yếu hơn. Không còn các khoản chi trả kích cầu từ chính phủ để thúc đẩy nhu cầu, điều này có thể giúp kìm hãm phần nào tốc độ lan tỏa của lạm phát trên diện rộng.
