Giữa lúc chiến sự tại miền Bắc Ethiopia tiếp tục diễn tiến phức tạp, thì Addis Ababa đóng cửa tòa đại sứ tại Asmara và trục xuất 10 nhà ngoại giao Eritrea, trong khi Eritrea lập tức đáp trả bằng quyết định chấm dứt toàn bộ bang giao với Ethiopia. Chỉ vài giờ sau, Ethiopia tiếp tục trục xuất một nhà ngoại giao Ai Cập, khiến Cairo cũng áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong bang giao. Liên Hiệp Châu Phi hiện kêu gọi cả ba quốc gia hết sức kiềm chế…
Theo Reuters ngày 1/10/ 2026, Bộ Ngoại giao Ethiopia tuyên bố đóng cửa tòa đại sứ tại Asmara và yêu cầu 10 nhà ngoại giao Eritrea rời khỏi Ethiopia trong vòng 48 giờ. Addis Ababa cáo buộc những nhà ngoại giao này có các hoạt động tạo thành “mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia”. Ethiopia đồng thời cáo buộc Eritrea có những hành động “thù nghịch” và “hiếu chiến” trong lúc tình hình an ninh tại miền Bắc nước này xấu đi nhanh chóng.
Phía Eritrea lập tức phản ứng. Bộ trưởng Thông tin Eritrea Yemane Gebremeskel nói với Reuters rằng việc Ethiopia trục xuất toàn bộ các nhà ngoại giao Eritrea trên thực tế đồng nghĩa với việc đóng cửa tòa đại sứ Ethiopia tại Asmara. Bộ Ngoại giao Eritrea sau đó tuyên bố nước này “không còn lựa chọn nào khác” ngoài việc đáp trả và cắt đứt toàn bộ bang giao với Ethiopia. Eritrea cũng đóng cửa tòa đại sứ Ethiopia tại thủ đô Asmara, đưa bang giao giữa hai nước trở lại tình trạng đối đầu sau nhiều năm từng được xem là đã có bước hòa giải.
Đáng chú ý, cuộc khủng hoảng bang giao lần này diễn ra đúng lúc chiến sự tại vùng Tigray của Ethiopia tái bùng phát. Từ cuối tháng 9, lực lượng thuộc Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray, thường được gọi tắt là TPLF, mở những cuộc tấn công mới nhằm vào lực lượng chánh phủ Ethiopia. Tình hình sau đó lan rộng tới các khu vực Tigray, Amhara và Afar. TPLF từng là lực lượng chánh trị chi phối Ethiopia trong nhiều năm trước khi Thủ tướng Abiy Ahmed lên cầm quyền vào năm 2018.
Cuộc chiến Tigray trong giai đoạn 2020–2022 đã gây ra một trong những thảm họa nhân đạo nghiêm trọng nhứt tại Phi Châu trong những năm gần đây. AFP dẫn các ước tính cho rằng khoảng 600.000 người có thể đã thiệt mạng trong cuộc chiến đó. Thỏa ước hòa bình ký năm 2022 giúp chấm dứt phần lớn giao tranh, nhưng Eritrea không phải là một bên ký kết thỏa ước này. Bang giao giữa Asmara và Addis Ababa sau đó nhanh chóng xấu đi, đặc biệt liên quan tới vấn đề an ninh biên giới và tham vọng của Ethiopia muốn có quyền tiếp cận Hồng Hải.
Trong cuộc khủng hoảng hiện nay, Ethiopia cáo buộc Eritrea hỗ trợ các lực lượng đối lập và TPLF. Addis Ababa cũng đưa Sudan và Ai Cập vào danh sách những quốc gia mà họ cho rằng đang hỗ trợ hoặc có liên hệ với các lực lượng chống chánh phủ. Tuy nhiên, Eritrea, Sudan và Ai Cập đều bác bỏ những cáo buộc này. Al Jazeera ngày 29/9 dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ai Cập Nader Zaki khẳng định Cairo tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, đồng thời bác bỏ những hoạt động can thiệp làm phương hại tới an ninh khu vực.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Ethiopia ngày 1/10 tuyên bố một nhà ngoại giao Ai Cập là “persona non grata”, tức nhân vật không được hoan nghênh, và yêu cầu người này rời Ethiopia trong vòng 48 giờ. Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Ethiopia, người bị trục xuất là Ahmed Moharam Ahmed Soliman, một thành viên của phái bộ ngoại giao Ai Cập tại Addis Ababa. Thông cáo không nêu rõ lý do cụ thể khiến ông Soliman bị trục xuất.
Cairo sau đó đáp trả theo nguyên tắc có đi có lại. Theo Ahram Online ngày 2/10, Ai Cập tuyên bố một tham tán tại Tòa đại sứ Ethiopia ở Cairo là nhân vật không được hoan nghênh và yêu cầu người này rời khỏi Ai Cập trong vòng 48 giờ. Một nguồn tin Ai Cập mô tả quyết định của Ethiopia đối với nhà ngoại giao Ai Cập là “đáng tiếc và không có cơ sở”, đồng thời bác bỏ cáo buộc Cairo can thiệp vào công việc nội bộ của Ethiopia.
Đằng sau căng thẳng Ethiopia–Ai Cập còn có một cuộc tranh chấp kéo dài hơn một thập niên: Đại Đập Phục Hưng Ethiopia, gọi tắt là GERD, trên sông Nile Xanh. Ethiopia xem công trình này là biểu tượng của phát triển kinh tế và chủ quyền quốc gia. Ngược lại, Ai Cập lệ thuộc rất nhiều vào nguồn nước sông Nile và từ lâu lo ngại việc Ethiopia kiểm soát dòng nước thông qua GERD có thể ảnh hưởng tới nguồn nước của mình. Những cuộc thương lượng giữa Ethiopia, Ai Cập và Sudan trong nhiều năm vẫn chưa tạo ra được một thỏa ước có tính ràng buộc mà cả ba bên cùng chấp nhận.
Tuy nhiên, cần phân biệt cuộc tranh chấp GERD với cuộc khủng hoảng bang giao hiện nay. Chưa có bằng chứng công khai cho thấy việc Ethiopia trục xuất nhà ngoại giao Ai Cập ngày 1/10 trực tiếp bắt nguồn từ một hành động cụ thể liên quan tới con đập. Reuters cho biết quyết định này diễn ra trong bối cảnh Ethiopia đang cáo buộc các quốc gia láng giềng can dự vào cuộc xung đột nội bộ, còn tranh chấp GERD là một phần trong mạng lưới căng thẳng khu vực rộng lớn hơn.
Một diễn tiến khác khiến tình hình thêm đáng lo ngại là những tiếng nổ được nghe thấy tại thủ đô Addis Ababa trong đêm 30/9 và rạng sáng 1/10. AP đưa tin một viên chức tình báo Ethiopia xác nhận có ba vụ nổ tại ba địa điểm khác nhau, nhưng chưa xác định được ngay nguyên nhân. Một nguồn tin đối lập nói với Reuters rằng liên minh các lực lượng chống chánh phủ đã thực hiện những cuộc tấn công bằng phi cơ không người lái nhằm vào Addis Ababa, trong đó có một địa điểm gần bộ chỉ huy quân đội. Tuy nhiên, Reuters lưu ý tin tức này chưa được kiểm chứng độc lập, và chưa có xác nhận chánh thức từ chánh phủ Ethiopia hoặc quân đội.
Trong bối cảnh đó, Liên Hiệp Châu Phi đã lên tiếng ngày 1/10. Chủ tịch Ủy ban Liên Hiệp Châu Phi Mahmoud Ali Youssouf và Ủy ban AU kêu gọi Ethiopia, Eritrea và Ai Cập “kiềm chế tối đa”, tránh những hành động hoặc tuyên bố có thể làm tình hình thêm xấu. AU cũng kêu gọi ba quốc gia duy trì các đường dây liên lạc và giải quyết những bất đồng bằng đối thoại ngoại giao cùng các cơ chế hòa bình.
Reuters ngày 2/10 nhận định nguy cơ hiện nay không chỉ nằm ở bang giao Ethiopia–Eritrea. Việc chiến sự tại Tigray tái diễn trong lúc Addis Ababa cáo buộc Eritrea, Ai Cập và Sudan hỗ trợ các lực lượng đối lập đang tạo ra một mạng lưới đối đầu phức tạp. Eritrea từng đứng về phía chánh phủ Ethiopia trong cuộc chiến Tigray 2020–2022, nhưng nay hai quốc gia lại trở thành đối thủ. Ethiopia cũng tiếp tục quan tâm tới quyền tiếp cận Hồng Hải, trong khi Eritrea lo ngại Addis Ababa có thể tìm cách kiểm soát hoặc sử dụng các hải cảng của Eritrea, đặc biệt là Assab.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
