Chiều thứ Hai (16/3), Tổng thống Trump cho biết ông đã yêu cầu hoãn chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến vào cuối tháng này để hội kiến nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình. Ông khẳng định: “Chúng ta đang ở trong một cuộc chiến. Tôi nghĩ sự hiện diện của mình tại Washington là ‘vô cùng quan trọng’ trong bối cảnh xung đột đang diễn biến quyết liệt.”
Trước đó vào Chủ nhật, ông Trump từng đánh tiếng rằng ông có thể hủy chuyến đi nếu Bắc Kinh không điều động tàu chiến tham gia hộ tống các tàu thương mại ra vào Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz – tuyến đường dầu mỏ huyết mạch hiện đang bị Iran phong tỏa phần lớn. Tuy nhiên, do Iran vẫn đang bán dầu cho Trung Quốc và cho phép tàu bè nước này đi lại an toàn, Bắc Kinh hầu như không có động lực để thỏa hiệp.
Trong hai ngày qua, hàng loạt quốc gia khác cũng đã khước từ lời kêu gọi gửi tàu chiến của ông Trump. Sáng thứ Hai, Tổng thống Mỹ đã có những lời lẽ nặng nề nhắm vào các đồng minh, cho rằng họ đã dựa dẫm quá lâu vào năng lực quân sự của Mỹ với một cái giá quá đắt.
Ông Trump tuyên bố mình vốn luôn tin rằng: “Nếu chúng ta cần giúp đỡ, họ (các đồng minh) sẽ không bao giờ xuất hiện,” và việc các nước từ chối hoặc phản ứng lạnh nhạt với yêu cầu hộ tống tàu bè lần này đã chứng minh nhận định của ông là đúng.
“Ý các người là chúng tôi bảo vệ các người suốt 40 năm qua, vậy mà giờ đây các người không muốn dính líu vào một việc rất nhỏ này sao?” ông phát biểu tại Tòa Bạch Ốc , đồng thời lưu ý rằng châu Âu, Nhật Bản và nhiều nước khác phụ thuộc vào dầu mỏ từ vùng Vịnh nhiều hơn Hoa Kỳ. “Chúng tôi chẳng cần ai cả; chúng ta là quốc gia mạnh nhất thế giới.”
Thậm chí, ông còn gợi ý rằng yêu cầu hỗ trợ khai thông eo biển – nơi 1/5 lượng dầu thế giới đi qua – thực chất là một “bài kiểm tra lòng trung thành”. Ông nói: “Trong một số trường hợp, tôi làm vậy không phải vì chúng ta cần họ, mà vì tôi muốn xem họ phản ứng ra sao.”
Lời khước từ đanh thép nhất đối với nỗ lực muộn màng của ông Trump trong việc xây dựng liên minh quốc tế chống Iran đến từ Đức. Bộ trưởng Quốc phòng Boris Pistorius khẳng định: “Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi; chúng tôi không khơi mào nó.” Các quan chức cấp cao của Nhật Bản, Ý và Australia cũng tuyên bố sẽ không tham gia vào các nỗ lực mở lại eo biển.
Bà Kaja Kallas, người đứng đầu chính sách đối ngoại của Liên minh Châu Âu (EU), cho biết khối này sẽ không mở rộng các hoạt động hàng hải trong khu vực. “Đây không phải cuộc chiến của châu Âu, nhưng lợi ích của châu Âu đang bị đe dọa trực tiếp,” bà nhấn mạnh.
Các phản ứng khác mang tính nước đôi, bao gồm Pháp, Hàn Quốc và Anh. Thủ tướng Anh Keir Starmer khẳng định nước này sẽ không để bị “kéo vào một cuộc chiến diện rộng”.
Lời kêu gọi các quốc gia gia nhập lực lượng hộ tống cùng Mỹ được ông Trump đưa ra lần đầu trên mạng xã hội vào thứ Bảy. Đây là biểu hiện đầu tiên cho thấy ông mong muốn xây dựng một liên minh rộng lớn chống lại Iran. Tuy nhiên, yêu cầu này lại nhắm vào chính các đồng minh mà ông đã không hề tham vấn trước khi cùng Israel quyết định phát động chiến tranh.
Cuộc không chiến hiện đã bước sang tuần thứ ba, khiến hơn 2.000 người thiệt mạng, chủ yếu ở Iran và Lebanon, đồng thời lôi kéo phần lớn Trung Đông vào vòng xoáy xung đột. Iran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các nước láng giềng cũng như tàu bè trên Vịnh, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Giá dầu thô Brent có thời điểm chạm mức 106 USD/thùng vào thứ Hai trước khi lùi về ngưỡng 100 USD.
Có vẻ như Hoa Kỳ đã không lường trước được mức độ đáp trả của Iran cũng như nhu cầu bảo vệ các tàu thương mại và tàu chở dầu khổng lồ khỏi các cuộc tấn công. Trong bản cập nhật video hôm thứ Hai, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), vẫn chưa đưa ra chi tiết cụ thể về cách thức Mỹ sẽ khai thông eo biển này.
Các diễn biến đáng chú ý khác:
Tấn công tại Iran: Theo truyền thông Iran và Hiệp hội Trăng lưỡi liềm đỏ, các đợt không kích của liên quân Mỹ – Israel đã nhắm vào một trung tâm phân phối điện cung cấp cho phần lớn các khu vực phía Đông Tehran, gây mất điện trên diện rộng trong nhiều giờ.
Tình hình Lebanon: Chưa có dấu hiệu hạ nhiệt xung đột. Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, cho biết quân đội nước này đã bắt đầu một “chiến dịch điều quân trên bộ” tại miền Nam Lebanon, làm dấy lên lo ngại về một cuộc xâm lược quy mô lớn hơn. Hơn một triệu người dân Lebanon đã phải rời bỏ nhà cửa.
Thương vong: Đại diện Iran tại Liên Hợp Quốc cho biết ít nhất 1.348 dân thường nước này đã thiệt mạng kể từ đầu cuộc chiến. Tại Lebanon, các quan chức xác nhận 886 người tử vong. Phía Israel ghi nhận ít nhất 12 người thiệt mạng. Ngũ Giác Đài cũng thông báo đã có 13 binh sĩ Mỹ tử trận kể từ khi xung đột bùng nổ.
Nguồn nytimes
