WASHINGTON (AP) — Trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Hoa Kỳ và Iran vẫn đang được duy trì, Trung Quốc đang cân nhắc vai trò của mình trong việc tìm kiếm một hồi kết bền vững cho cuộc chiến tại Trung Đông.
Sau khi hối thúc Trung Quốc — quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ vùng Vịnh nhiều hơn Mỹ — tham gia vào việc mở lại Eo biển Hormuz đang bị phong tỏa, Tổng thống Donald Trump chia sẻ với hãng tin AFP tuần này rằng ông tin Bắc Kinh đã góp phần thúc đẩy Iran đồng ý với lệnh đình chiến tạm thời.
Ba nhà ngoại giao am hiểu về các nỗ lực hậu trường của Trung Quốc cũng xác nhận rằng Bắc Kinh, với tư cách là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, đã sử dụng đòn bẩy kinh tế để hối thúc Tehran quay lại bàn đàm phán. Đây là một thời điểm quan trọng đối với Bắc Kinh, bên từng chỉ trích cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại đối tác kinh tế Iran là một sai lầm, trước khi trực tiếp tham gia vào nỗ lực chấm dứt xung đột. Các cuộc đàm phán giữa các bên dự kiến sẽ bắt đầu tại Pakistan vào cuối tuần này.
Tính toán chiến lược của Bắc Kinh
Với lệnh ngừng bắn bấp bênh hiện tại, Trung Quốc cần tính toán kỹ lưỡng liệu có nên dấn thân sâu hơn vào lộ trình ngoại giao hay không, trong khi cân nhắc những tác động của một cuộc chiến kéo dài đối với nền kinh tế toàn cầu. Sự bất ổn tại Trung Đông đi ngược lại lợi ích của Bắc Kinh, nhưng nỗ lực hòa giải có thể nâng cao vị thế quốc tế của nước này, đồng thời tạo lợi thế trong việc đàm phán các vấn đề thương mại gai góc trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào tháng tới.
“Bắc Kinh không có thói quen tung ra các đòn bẩy chỉ để làm ơn cho người khác hay vì lợi ích chung một cách đơn thuần,” ông Danny Russel, cựu ngoại giao cấp cao dưới thời chính quyền Obama, nhận định.
Áp lực kinh tế từ cuộc chiến Iran
Mao Ninh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho biết tuần này rằng Bắc Kinh “đã nỗ lực tích cực để giúp chấm dứt xung đột.” Nền kinh tế Trung Quốc đang chịu áp lực nặng nề khi Iran phong tỏa Eo biển Hormuz, nơi lưu thông khoảng 20% lượng dầu thô của thế giới. Việc phong tỏa gây tác động khổng lồ lên khu vực Châu Á, yếu tố dường như đã thôi thúc Chính phủ Trung Quốc phối hợp với Pakistan để trung gian cho lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Tuy nhiên, Trung Quốc có vẻ không mặn mà với việc đưa ra các đảm bảo an ninh dài hạn cho Iran — điều mà Tehran kỳ vọng và coi là then chốt để ngăn chặn các cuộc không kích của Mỹ và Israel trong tương lai. Khi được hỏi về khả năng này, bà Mao Ninh chỉ cho biết: “Chúng tôi hy vọng tất cả các bên sẽ giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và đàm phán.”
Các quan chức Trung Quốc nhận thức rõ rằng một cuộc chiến kéo dài sẽ đe dọa trực tiếp đến mục tiêu kinh tế của họ. Tháng trước, Thủ tướng Lý Cường công bố mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức khiêm tốn từ 4.5% đến 5% cho năm nay trong bối cảnh thị trường bất động sản sụt giảm và bất ổn toàn cầu gia tăng. Đây là mục tiêu tăng trưởng thấp nhất kể từ năm 1991.
Ngoại giao Iran và thượng đỉnh Trump – Tập
Tổng thống Trump có khả năng sẽ nhấn mạnh luận điểm này với Chủ tịch Tập Cận Bình trong hội nghị thượng đỉnh quan trọng tại Bắc Kinh tháng tới. Cuộc hội đàm vốn được lên lịch vào tháng này nhưng đã bị hoãn lại để ông Trump chỉ đạo các đợt oanh tạc của Mỹ vào Iran.
“Việc Hoa Kỳ và Iran tạm thời lùi bước khỏi bờ vực của một cuộc leo thang thảm khốc một phần nhờ vào sự ủng hộ của Trung Quốc đối với lệnh ngừng bắn do Pakistan môi giới,” Ali Wyne, cố vấn cao cấp về quan hệ Mỹ – Trung tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định. “Dù ngắn ngủi, bước đột phá này mang lại cho Bắc Kinh cơ hội để thể hiện mình là một lực lượng ổn định, trong khi mô tả Washington là bên thiếu kiềm chế.”
Dù vậy, cái nhìn của Trung Quốc vẫn mang nặng vẻ hoài nghi. Một số ý kiến tại Bắc Kinh cho rằng quyết định phát động chiến tranh với Iran của ông Trump, cũng như chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro vào tháng 1, ít nhiều nằm trong chiến lược kiềm chế Trung Quốc. Bắc Kinh vốn là khách hàng và nhà đầu tư lớn trong ngành dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ này.
Các nguồn tin ngoại giao cho biết, trong các cuộc trao đổi riêng, phía Trung Quốc nêu rõ rằng cả Mỹ và Iran đều phải nhượng bộ để đạt được thỏa thuận chung. Bắc Kinh cũng đang tìm cách ép ông Trump dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc làm ăn với Iran như một phần của giải pháp tiềm năng.
Thời điểm hiện tại đang mang lại cho ông Tập Cận Bình một số lợi thế nhất định tại hội nghị thượng đỉnh sắp tới. “Ông Trump đang ở trong một cuộc khủng hoảng và Trung Quốc đã hỗ trợ,” Sun Yun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson (Washington), cho biết. “Riêng hiệu ứng truyền thông từ nỗ lực này đã đủ để xoa dịu căng thẳng và tạo lợi thế lớn cho các vòng đàm phán.”
