WASHINGTON (Caltioday News)– Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa thực hiện một trong những bước đi lớn nhất nhằm đảo ngược chính sách khí hậu liên bang, khi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) chính thức hủy bỏ phần lớn những giới hạn khí thải nhà kính áp dụng cho các nhà máy điện chạy bằng than và khí đốt.
EPA Administrator Lee Zeldin công bố quyết định hôm thứ Hai, 14 tháng 9, tại hội nghị bộ trưởng năng lượng G20 ở Houston, Texas.
Chính quyền Trump nói việc bãi bỏ quy định sẽ giảm chi phí, giúp xây thêm nguồn điện và đáp ứng nhu cầu điện đang tăng mạnh của Hoa Kỳ.
EPA ước tính quyết định cuối cùng có thể tiết kiệm tới $310 tỷ, trong khi ngành than và các nhóm năng lượng hoan nghênh động thái này.
Ngược lại, các tổ chức môi trường và y tế cảnh báo việc nới lỏng quy định sẽ làm tăng khí thải carbon và những tác động liên quan đến biến đổi khí hậu. Nhiều nhóm cũng cho biết họ dự kiến đưa quyết định của EPA ra tòa.
Dưới đây là 6 điểm quan trọng cần biết về thay đổi lớn này.
1. EPA hủy phần lớn – nhưng chưa phải tất cả – quy định khí hậu đối với nhà máy điện
Điều đầu tiên cần phân biệt là chính quyền Trump chưa xóa ngay lập tức mọi giới hạn khí nhà kính đối với ngành điện.
Quyết định cuối cùng được EPA công bố ngày 14 tháng 9 hủy bỏ phần lớn Carbon Pollution Standards năm 2024 của chính quyền Biden.
Quy định Biden trước đây đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt đối với các nhà máy điện than hiện hữu và một số nhà máy điện khí đốt mới.
Một trong những nội dung quan trọng nhất là các nhà máy than dự định tiếp tục hoạt động lâu dài phải tiến tới sử dụng công nghệ carbon capture and sequestration – thu giữ và lưu trữ carbon, với mục tiêu thu giữ khoảng 90% lượng CO2 thay vì thải trực tiếp vào khí quyển.
EPA dưới thời Trump cho rằng công nghệ này chưa được chứng minh có thể triển khai ở quy mô và tốc độ mà quy định Biden yêu cầu, và cho rằng quy định đã vượt quá thẩm quyền của EPA theo Clean Air Act.
Tuy nhiên, một số tiêu chuẩn cũ vẫn còn hiệu lực.
Theo EPA Assistant Administrator Aaron Szabo, các nhà máy điện khí đốt mới vẫn phải tuân thủ một số tiêu chuẩn từ năm 2015 và các yêu cầu về hiệu suất năm 2024.
Một số tiêu chuẩn thời Obama dành cho các nhà máy than mới cũng chưa bị hủy ngay trong quyết định cuối cùng này.
2. Bước thứ hai còn lớn hơn: EPA muốn xóa toàn bộ quy định khí nhà kính còn lại
Cùng lúc ban hành quyết định cuối cùng, EPA đưa ra một đề xuất riêng có phạm vi rộng hơn nhiều.
Nếu đề xuất đó được hoàn tất, EPA sẽ hủy tất cả những tiêu chuẩn khí nhà kính liên bang còn lại đối với các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Quan trọng hơn, chính quyền Trump muốn thiết lập quan điểm pháp lý rằng Section 111 của Clean Air Act không trao cho EPA thẩm quyền điều tiết khí nhà kính của ngành điện dựa trên tác động đối với khí hậu.
Điều này có ý nghĩa vượt xa những nhà máy đang hoạt động hiện nay.
Nếu quan điểm pháp lý đó được hoàn tất và đứng vững trước tòa, nó có thể khiến một chính quyền tương lai khó áp dụng lại các quy định khí hậu đối với nhà máy điện.
Một chính quyền sau vẫn có thể thay đổi cách diễn giải luật, nhưng sẽ phải trải qua một quy trình hành chính và pháp lý mới, có thể mất nhiều năm.
EPA sẽ tổ chức phiên điều trần công khai và dành 45 ngày nhận ý kiến công chúng đối với đề xuất mới trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
3. Lượng khí CO2 được dự báo sẽ tăng đáng kể
Đây là tác động môi trường trực tiếp nhất.
Ngành điện hiện chiếm khoảng một phần tư lượng khí nhà kính của Hoa Kỳ, đứng sau lĩnh vực giao thông vận tải trong các nguồn phát thải lớn của nước Mỹ.
Phân tích của EPA đối với phiên bản đề xuất trước đó cho thấy việc bãi bỏ quy định Biden có thể khiến lượng CO2 tăng thêm khoảng:
38 triệu tấn vào năm 2028,
50 triệu tấn vào năm 2030,
123 triệu tấn vào năm 2035,
54 triệu tấn vào năm 2040,
và 42 triệu tấn vào năm 2045
so với kịch bản giữ nguyên quy định Biden.
Các con số này dựa trên phân tích của phiên bản đề xuất trước đó và vì quy định cuối cùng có một số khác biệt, chúng không nên được hiểu là dự báo chính xác về lượng phát thải cuối cùng.
Để thấy quy mô của thay đổi, chính quyền Biden từng ước tính quy định năm 2024 sẽ ngăn khoảng 1 tỷ tấn khí nhà kính đến năm 2047.
Các tổ chức môi trường cho rằng lượng CO2 tăng thêm sẽ góp phần làm trầm trọng hơn những tác động của biến đổi khí hậu.
Chính quyền Trump đưa ra cách đánh giá khác. EPA cho rằng lượng khí nhà kính của riêng các nhà máy điện Hoa Kỳ không tạo ra tác động đủ đáng kể đối với khí hậu toàn cầu để làm cơ sở cho những quy định này.
4. Tiền điện có thể giảm, nhưng phân tích cho thấy mức thay đổi không lớn và không xảy ra ngay
Một trong những lý do chính quyền Trump đưa ra để bãi bỏ quy định là giảm giá điện.
Zeldin nói việc loại bỏ những yêu cầu tốn kém sẽ cho phép các nhà máy cung cấp nguồn điện ổn định với chi phí thấp hơn.
EPA ước tính quyết định cuối cùng sẽ tạo ra tới $310 tỷ tiền tiết kiệm, chủ yếu từ việc tránh những chi phí tuân thủ quy định trong tương lai.
Nhưng điều đó không có nghĩa hóa đơn điện của từng gia đình sẽ giảm tương ứng.
Phân tích đối với đề xuất ban đầu cho thấy tác động lên giá điện bán lẻ trung bình khá nhỏ và thay đổi tùy từng năm.
Theo mô hình đó, so với việc giữ quy định Biden, giá điện trung bình có thể:
tăng 0.7% năm 2028,
tăng 0.5% năm 2030,
giảm 1.4% năm 2035,
giảm 0.2% năm 2040,
và giảm 0.7% năm 2045.
Vì đây là mô hình dựa trên đề xuất trước đó chứ không phải dự báo hóa đơn của từng khách hàng, tác động thực tế sẽ còn phụ thuộc vào giá nhiên liệu, nhu cầu điện, khu vực và cơ cấu nguồn điện.
Điểm đáng chú ý là “$310 tỷ tiết kiệm” không đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ nhận được $310 tỷ dưới dạng hóa đơn điện thấp hơn. Con số EPA công bố bao gồm chi phí tuân thủ quy định mà ngành điện và nền kinh tế được dự báo tránh phải chi trả.
5. Ngành than là một trong những bên được hưởng lợi trực tiếp nhất
Nếu có một ngành chịu tác động rõ rệt từ thay đổi này thì đó là than đá.
Sản lượng điện than của Hoa Kỳ đã giảm mạnh trong nhiều năm, chủ yếu do khí đốt tự nhiên trở nên cạnh tranh hơn, cùng với sự phát triển của năng lượng tái tạo và các yếu tố kinh tế, công nghệ và quy định.
Quy định Biden tạo thêm áp lực đối với các nhà máy than cũ vì những nhà máy muốn tiếp tục hoạt động lâu dài sẽ phải giảm mạnh lượng CO2 hoặc đối mặt với việc đóng cửa.
Việc loại bỏ những yêu cầu đó cho phép một số nhà máy than có khả năng hoạt động lâu hơn.
Phân tích đối với đề xuất trước đây của EPA ước tính đến năm 2045, sản lượng than dùng cho ngành điện có thể cao hơn 84% so với kịch bản tiếp tục áp dụng quy định Biden.
Tài liệu mới nhất của EPA thậm chí dự báo lượng than sử dụng trong ngành điện có thể tăng rất mạnh so với kịch bản quy định cũ.
National Mining Association, đại diện ngành khai thác mỏ, hoan nghênh quyết định và cho rằng các yêu cầu trước đây buộc nhà máy than phải lựa chọn giữa những công nghệ đắt đỏ, chuyển nhiên liệu hoặc đóng cửa.
Chính quyền Trump cũng đang thực hiện nhiều chính sách khác nhằm kéo dài hoạt động của các nhà máy than.
Tuy nhiên, nỗ lực này cũng đang gặp thách thức pháp lý. Ngày 11 tháng 9, một tòa phúc thẩm liên bang bác bỏ lệnh của Bộ Năng lượng buộc nhà máy than J.H. Campbell ở Michigan tiếp tục hoạt động sau ngày dự kiến đóng cửa, kết luận chính quyền đã vượt quá thẩm quyền khẩn cấp trong trường hợp đó.
6. Cuộc chiến tiếp theo gần như chắc chắn sẽ diễn ra tại tòa
Việc EPA thay đổi chính sách không có nghĩa vấn đề đã được giải quyết vĩnh viễn.
Các tổ chức môi trường đã báo hiệu rằng họ sẽ khởi kiện.
Một trong những câu hỏi pháp lý lớn sẽ là EPA thực sự có bao nhiêu thẩm quyền theo Clean Air Act để kiểm soát khí nhà kính từ các nhà máy điện.
Chính quyền Trump viện dẫn phán quyết West Virginia v. EPA của Tối cao Pháp viện năm 2022, trong đó tòa hạn chế khả năng EPA sử dụng Clean Air Act để tái cấu trúc toàn bộ ngành điện theo cách được đề xuất trong Clean Power Plan thời Obama.
EPA cho rằng quy định Biden năm 2024 một lần nữa đi quá giới hạn bằng cách dựa vào những công nghệ chưa được chứng minh đầy đủ ở quy mô cần thiết và trên thực tế có thể buộc nhà máy phải đóng cửa hoặc chuyển đổi nguồn nhiên liệu.
Các nhóm môi trường phản bác rằng Clean Air Act vẫn đặt trách nhiệm lên EPA trong việc kiểm soát ô nhiễm khí nhà kính và cho biết họ sẽ yêu cầu tòa xem xét quyết định mới.
Một vấn đề pháp lý đặc biệt đáng chú ý là EPA hiện đồng thời làm hai việc: quyết định cuối cùng ngày 14 tháng 9 hủy phần lớn quy định Biden dựa trên một cách áp dụng thẩm quyền của cơ quan, trong khi đề xuất đi kèm lại muốn xác định rằng EPA không có thẩm quyền điều tiết khí nhà kính của ngành điện theo Section 111 vì lý do khí hậu.
Chính sự khác biệt này nhiều khả năng sẽ trở thành một phần của các vụ kiện sắp tới.
Một phần trong cuộc đảo ngược chính sách khí hậu rộng lớn hơn
Quyết định đối với nhà máy điện không diễn ra riêng lẻ.
Kể từ khi trở lại Tòa Bạch Ốc, chính quyền Trump đã tiến hành một chiến dịch rộng lớn nhằm đảo ngược các chính sách khí hậu của những chính quyền trước.
Đáng chú ý nhất, hồi tháng 2 EPA đã hủy “Endangerment Finding” năm 2009, kết luận pháp lý từng tạo nền tảng cho nhiều quy định liên bang về khí nhà kính, đồng thời loại bỏ các tiêu chuẩn khí nhà kính liên quan đến xe hơi và động cơ.
Với quyết định mới nhất, nhà máy điện than và khí đốt trở thành một trong những mặt trận lớn tiếp theo của quá trình thay đổi chính sách khí hậu liên bang.
Nhưng tác động cuối cùng vẫn chưa thể xác định hoàn toàn.
Phần lớn quy định Biden năm 2024 đã chính thức bị hủy. Tuy nhiên, kế hoạch xóa những tiêu chuẩn khí nhà kính còn lại và khẳng định EPA không có thẩm quyền điều tiết khí thải nhà máy điện vì biến đổi khí hậu vẫn chỉ là đề xuất và chưa phải quy định cuối cùng.
Các vụ kiện sắp tới cũng có thể quyết định liệu những thay đổi này có tồn tại lâu dài hay một lần nữa bị các tòa án liên bang ngăn chặn.
Calitoday tổng hợp
